Týymyzdy nege qasterleı almaı júrmiz?

«Parlamenttiń birqatar depýtaty men patrıot azamattardyń elimizdiń memlekettik rámizderin, atap aıtqanda, Memlekettik týdy keńi­nen qoldaný týraly usynysyn qol­daı­myn. Qoldanystaǵy zańnamada týymyzdy paıdalanýǵa qatysty shekteýler bar. Mysaly, páterlerdiń balkonyna nemese úılerdiń qabyrǵasyna tý ilýge tyıym salynǵan. Zańnamalyq jáne normatıvtik aktilerdi, eń aldymen, Memlekettik rámizderdi paıdalaný qaǵıdalaryn qaıta qaraý qajet», dep jazdy Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtqa­nyndaı, Memlekettik týǵa baı­la­­nysty másele sońǵy kezde jıi qoz­ǵalyp júr. Ásirese onyń ishinde Mem­lekettik týdy paıdalaný tóńireginde. Bizdiń búgingi maqala­myzda da sol týraly.

 Nur-Sultan qalasynda turatyn Jandos Qurmanbaev balkonyna Qazaq­stan týyn G.Golovkınniń je­ńisi­ne oraı ilgenin áleýmettik pa­raq­shasynda: «Qazaqstannyń jalaýyn tereze jaqqa patrıottyq sezim­men ári #GGG jeńisine baılanysty ilgenmin. Búgin jalaýdy alyp tastady. 394 400 teńge aıyppul saldy» dep jazdy. Oǵan qatysty «Bul qalaı bolǵany? Biz nelikten óz patrıottyǵymyzdan, elimizdiń jalaýynan qysylýymyz kerek? Túrkııada, mysalǵa, tý ilinbegen balkondar men shatyrlar sırek kezdesedi», – dep jazady Facebook-ti qoldanýshylar. Qoryta kelgende, Joǵarǵy sottyń uıǵarymymen atalǵan is qysqartylyp, aıyppul alynyp tastaldy.

2017 jyly qazan aıynda Qyzyl­orda qalasynyń turǵyny Sultan Tý­ma­shınov bılik oryndaryna shaǵym­danǵan bolatyn. Azamat patrıot bol­ǵanym úshin zań aldynda jaýap­qa tartyldym dep ashynyp otyr. Mem­lekettik týdy terezesiniń aldyna ilip qoıǵany úshin aıyptalǵan azamatqa 453 myń teńge kóleminde aıyp­pul salynǵan. Qyzylordadaǵy Ishki ister basqarmasynyń ýchaskelik ıns­­pek­tory tıesili páterdiń tereze­sin­de ilinip turǵan Qazaqstan Respýb­lı­ka­­synyń Memlekettik týyn kórip, osy aza­­matqa qatysty ákimshilik qu­qyqbuzý­shylyq týraly hattama tol­­ty­ry­­lyp, Joǵarǵy sottyń uıǵa­ry­my­men qa­byldanǵan sheshimniń kúshi joıyldy.

Eldiń rámizderin qurmetteý de patrıotızmniń nyshany. Joǵarydaǵy azamattar memlekettik sımvoldarǵa degen syı-qurmetin kórsetkisi kel­geni­men, ol zańnyń aıasyna syımaıtyn bolyp shyqty. Endigi jerde zańdaǵy osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa Prezıdenttiń ózi yqylas bildirdi.

Jalpy, biz tuǵyrly týdyń qasıeti týraly jıi aıtamyz, biraq sol qasıetti qorlap jatqandarǵa bul kúni qandaı jaza qoldana aldyq? Oılandyratyn jaıt.

«Bóri basy – uranym,

Bórili meniń baıraǵym,

Bórili baıraq kóterse,

Qozyp keter qaıdaǵym».

Súıinbaı babamyzdyń mundaǵy «qaıdaǵysy» janyp turǵan namysy ǵoı! Jazataıym sol bórili baıraq qulasa, ne bolar edi? «Bórili baıraq qulasa, kúıremeı ketken jan emen». Al mynandaı beıbit zamanda baıraq qulaǵany bylaı tursyn, Memlekettik týymyz qaıta-qaıta qorlanyp jatyr. Endeshe, qorlanǵan týymyz­dyń birneshe hronologııasyn jasap, esi­mizge túsirip kórsek artyq bolmas.

Aryǵa barmaı-aq qoıaıyq, áıtpese sóz uzarady. Beriden bastaıyq.

2010 jyly qyrkúıek aıynyń basynda Tarazdaǵy Abaı atyndaǵy gýmanıtarlyq kolledjde ótken senbilikte kók baıraqpen qoqys tasyp júrgen eki stýdent uıaly telefonǵa túsirilip alynǵan beınekórinis masqara bolyp jarııalanǵan bolatyn. Alaıda atal­ǵan derek boıynsha qandaı da bir shara qoldanylǵanyn estigen joqpyz.

Sol jyldyń jeltoqsan aıynda Taldyqorǵannyń mamandandyryl­ǵan aımaqaralyq ákimshilik sotynda Memlekettik týdan shyrsha oıynshyq­taryna arnalǵan qap tigip, satylymǵa shyǵarǵan «Jıgýlı» kompanııasynyń tirligi maı shammen qaraldy.

2012 jylǵy naýryz aıynda Nur-Sultan qalasyndaǵy Bas prokýra­týranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti ǵımaratynyń tóbesinde jyrtylyp qalǵan Memlekettik tý birneshe kún boıy ilinip turdy. Atalǵan mekeme osy keleńsizdik úshin keshirim suraýǵa da jaraǵan joq.

Memlekettik týdyń qorlaý fak­tisi 2012 jylǵy sáýirdiń basynda Atyraýdaǵy Ortalyq shaǵyn aýda­nyndaǵy Kólik prokýratýra­sy­­nyń ǵımaraty janynan kósheni taza­lap júrgen gastarbaıterlerdiń qoqys­tardy elimizdiń kók baıraǵyna salyp júrgeni baıqaldy. Atyraý oblysy Ishki ister departamentiniń baspasóz qyzmeti atap ótkendeı, atal­ǵan fakt boıynsha qylmystyq is ashylyp, kúdik­tilerdi jáne elimiz týynyń olar­dyń qoldaryna qalaı túskenin anyq­talyp jatqanyn habarlady.

2012 jyldyń shildesinde HHH Jazǵy olımpıada oıyndarynyń ashylýy qarsańynda Londonnyń ortalyǵyndaǵy Parlament alańynda, kún beınesiniń ornyna tesigi bar Memlekettik týy ornatylǵan. Sol týǵa baılanysty «Aq jol» QDP tóraǵasy, Parlament Májilisiniń depýtaty A.Perýashev sol kezdegi Mem­lekettik hatshy M.Qul-Muham­med­ke ashyq hat joldanǵan bolatyn. Alaıda osyǵan tikeleı jaýapty Mádenıet jáne sport mınıstrligi naqty resmı jaýap qaıtara almady.

2012 jylǵy qyrkúıekte 1989 jyly týǵan K. esimdi Atyraý qalasy­nyń turǵyny «Mersedes Bens – 320» markaly avtokóliginiń aldyna Qazaqstannyń týyn zańsyz ornatyp, jazaǵa tartyldy. Árıne «atyraýlyq azamat osylaı eline degen patrıottyq sezimin kórsetpek bolǵan shyǵar, sodan kólik kapotynda da bilmestikten japqan shyǵar» degen oı kelse de, Atyraý qalasy prokýrorynyń aǵa kómekshisi atap ótkendeı, sottyń sheshimin qatań jaza dep sanaýǵa bolmaıdy. K. esimdi álgi azamat kóliginiń las kapotyna týdy qalaı bolsa, solaı japsyra salǵanyn aıtty. Bul qadamǵa ol sanaly túrde barǵan bolyp shyqty.

2014 jyly shilde aıynda áleýmet­tik jelide Qazaqstannyń Memle­ket­­­tik rámizderiniń biri – kók týdy júk kó­liginiń brezenti retinde paıda­lanylǵan sýret keńinen talqylandy. Bul fotony tanymal júrgizýshi, shoýmen Marat Oralǵazın túsirip, Instagram jelisinde jarııa etken bola­tyn. Sýretten júk kóliginiń Almaty kóshelerinde ketip bara jatqa­nyn baıqaýǵa bolady. Bul jónin­de jaýapty mınıstrlikterde jáne Par­lamentte naqty másele retin­de qaral­mady. Qarasaı aýdanynyń tur­ǵyny A.Esimbekov nebári ákimshilik jazamen qutylyp ketti.

2015 jyldyń 11 maýsymy kúni «Bek-Asyl Servıs» JShS-niń ju­mys­shylary Shymkenttegi Ǵalı Ilıaev kóshesiniń boıyndaǵy qoqys konteı­nerinen qaldyqtardy tazalaýǵa M.Saılaýbaevtyń basqarýyndaǵy «Dong Feng» avtokóligimen keledi. Jáshikten qoqystardy alyp jatqan­da arasynan aq tústi qaltadan Qazaq­stannyń Memlekettik týy tabylady. Jumysshylar týdy jaıyp, soǵan qoqysty sala bastaǵan. Bul sáttiń foto­sýretteri sol kúni-aq ǵalamtorǵa ta­rap ketti. Al kommýnaldyq jumys­shy­lar týdy qorlaǵandary úshin jazalandy. Shymkenttegi Ál-Farabı aýdan­dyq sotynyń 2015 jyldyń 8 shil­desin­degi úkimimen «Bek-Asyl Servıs» meke­me­siniń eki jumysshysy T.Bıbolat jáne G.Qaldybaeva aıyppul tóledi.

2015 jylǵy qazan aıynda qazaq­standyq tátti qumarlar shokolad qabyndaǵy Memlekettik týdyń sýre­tine laıyqty qurmet kórset­peıdi. Senattyń jalpy otyrysyn­da sóz sóılegen senator S.Eńse­genov Mem­lekettik rámizderdi paıdala­na­tyn­­darǵa kóńili tolmaıtynyn jet­kizdi. Atalǵan shokolad «Rahat» AQ shyǵa­ra­tyn ónim.

Sheteldik kompanııalarǵa Qazaq­stan Respýblıkasynyń Memlekettik týyn ilý Konstıtýsııalyq zańmen mindettele me?

Kezinde Parlament Senatynyń otyrysynda «Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń Memlekettik rámizderi týraly» Konstıtýsııalyq zańyna osyndaı ózgeris engizý jóninde usynys qaral­dy. О́kinishke qaraı, atalǵan zań­ǵa ózgeris engizilgenimen, sheteldik kom­pa­nııa­­lar keńseleriniń aldynda qazaq­tyń baıraǵyn jelbiretýge asa qushtar emes.

2016 jyly Olga Shýmılova Mem­le­kettik týdy qoqysqa tastaǵany úshin qoǵam synyna ushyrady. Qosta­naılyq áıel halyqtan keshirim surap, qatań sógispen jazadan qutyldy.

Túrkistan oblysy Keles aýdany­nyń bilim oshaǵynda Memlekettik týǵa túıreýishpen dári tamyzǵysh ilip, em alyp jatqan áıeldiń vıdeo­sy tara­lyp ketti. Oqıǵa Túrkistan obly­­sy Keles aýdanyna qarasty Abaı aýylyn­­daǵy Saz mektebinde bolǵan. Sary­aǵash aýdanynyń turǵyny L.Dar­­hanbaeva Facebook jelisindegi paraq­­shasyna 2020 jyldyń 6 tamyz kúni saǵat 13:50-de Keles aýdany Abaı aýy­lyn­da ornalasqan Saz mek­tebi bas­shysy­nyń mindetin ýaqyt­sha atqarý­shy Z.Omarǵazıevanyń Mem­leket­tik tý­dy qorlaǵany týraly jazba ja­rııa­­laǵan. Ony Abaı balalar Saz mek­­tebiniń kásipodaq uıymynyń tóraǵ­a­sy E.Asanov esimdi muǵalimi uıaly tele­fonynyń beınekamerasyna túsirip, áleý­met­tik jelige salǵan bolatyn. О́ki­nish­ke qaraı,  quzyrly organdar bas­shyǵa qatysty eshqandaı shara qoldanǵan joq.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Mem­lekettik týdyń avtory Sháken Nııaz­bekov: «Halqyma tek baqyt tileımin. Bilgenimniń bárin halqymnan úıren­dim. Meniń eńbegimdi baǵalaǵan sol ultymnyń ár azamaty, bala-shaǵasy, nemere-shóberesimen baqytty ǵumyr keshse eken» – degen bolatyn.

Memlekettik rámizderge degen qurmet ár azamattyń ózinen bastalady. Eger de bóten elder Ánuranymyzdy shatastyryp, masqaralap jatsa, onyń sebebin ózimizden izdeýge týra keledi. Al rámizderimizdi ulyqtaý, qurmet tutý – bir týdyń astynda berekeli kún keshken jandarǵa ortaq mindet.

Rýslan HAMZA,

Qazaqstannyń Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, Memlekettik rámizderdi nasıhattaý jónindegi  ulttyq ortalyǵynyń atqarýshy dırektory

Atyraý