Pandemııa elimizdegi medısına, bilim, sıfrlandyrý salalaryndaǵy kúrdeli máselelerdiń betin ashsa, sonyń aldyńǵy legine ınternet baılanysynyń nasharlyǵy nemese baılanystyń bolmaýy, oqý oryndaryn kompıýterlik tehnıkamen jabdyqtaý máselesin shyǵardy.
Bul oqý jylynyń birinshi toqsanynyń aıaqtalýyna sanaýly kúnder qalǵanda da ózekti bolyp otyr. Aqtóbe oblysynyń 403 mektebindegi jalpy oqýshylar sany – 157 919. Qyrkúıek aıy bastalǵannan beri 219 mektep dástúrli túrde oqyp jatyr. Bular – negizinen alys eldi mekenderde. Tamyz aıynyń sońynda 18 myń otbasynyń 24 myń oqýshysyn qashyqtan oqytýǵa kompıýterlik tehnıkamen jabdyqtaý qajet boldy. Negizinen kópbalaly, az qamtylǵan, erekshe qajettiligi bar oqýshylardy qamtý josparlandy. Munyń bárin bir mezette qamtý múmkin emes, sodan oblystaǵy bilim berý mekemelerindegi barlyq kompıýterlik tehnıkanyń jaramdylyǵy tekserilgende, 12 500 kompıýterlik tehnıkanyń ǵana talapqa saı ekeni anyqtaldy. Buǵan deıin osy jabdyqtar oqý kabınetterinde kórnekilik maqsatta ǵana turǵan, onyń kóbisiniń jaramdylyq merzimi ótkeni belgili boldy.
Tamyz aıynyń jıyrmalarynda jaramdy 12 500 kompıýter eń birinshi qajettiligi bar otbasylarǵa taratylyp berildi. Tamyz aıynda respýblıkalyq bıýdjetten Aqtóbe oblysynyń qashyqtan oqıtyn mektep oqýshylaryna 19 146 kompıýter, 13 833 noýtbýk, 2 314 kompıýter, 2 999 planshet satyp alýǵa qarjy bólindi.
10 qyrkúıekke deıin oblystyń bilim berý mekemelerine 13 151 noýtbýk, 2 091 kompıýter, 2 999 planshet satyp alý josparlandy. Oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Lázzat Orazbaeva: «Kompıýter máselesi el boıynsha kúrdeli bolyp otyr. Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qazir kúndelikti aqparatty kúndelikti beremiz» deı kelip, memlekettik satyp alý boıynsha konkýrs ótkizilip, qorytyndysynda eki mekemeniń jeńiske jetkenin habarlady. Osylaısha, Aqtóbe oblysynyń barlyq bilim berý mekemelerin qyrkúıek aıynyń ortasyna deıin «LTD International» JShS jáne «LaborTech International» JShS-i jabdyqtap bolýy kerek edi. Alaıda jaǵdaı basqasha órbidi. Bul kezde kompıýterdi kútýmen tórt kózderi túgel bolǵan oqýshylar birinshi toqsandy da aıaqtap qaldy. Kópshilik oqýshy eki aı kompıýtersiz bilim aldy.
Qazannyń sońyna deıin 24 myń mektep oqýshysyna ýáde etilgen kompıýterlik tehnıka tolyq túspedi. Sonymen respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 3 mlrd teńge jáne oǵan qosymsha oblystyq bıýdjetten qosymsha qarastyrylǵan 1 mlrd teńgeden astam qarjynyń suraýy qaıda?!
Jabdyqtardyń jetkizilý merzimin qaraıyq. 18 qyrkúı̆ek kúni «LOGYCOM» kompanııasy Aqtóbe qalasyna 660 kompıýter jetkizdi. Monobloktar qashyqtan oqytýǵa arnalǵan quraldarmen: vıdeokamera, mıkrofon, Wi-Fi-men qamtamasyz etilgen. Sol kúni Aqtóbe oblysynyń bilim salasynda sapany qamtamasyz etý departamentiniń ókiliniń baqylaýymen tehnıkalyq qurylǵylar 12 mektepke taratyldy.
8 qazan kúni 2 314 kompıýter, 765 noýtbýk, 185 planshet keldi. 20 qazanda 3 442 noýtbýk, erteńine 2 810 planshet jetkizdi. Munyń barlyǵyn memlekettik satyp alý konkýrsynan utyp alǵan «LTD International» JShS-i jetkizdi.
– «LaborTech International» JShS noýtbýkterdi 10 qyrkúıekte ákelýi kerek bolsa da, jetkizý merzimi bir aıdan astam ýaqytqa sozyldy», deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Maral Myrjyqbaeva.
Memlekettik satyp alýda tapsyrys berýshi Aqtóbe oblystyq bilim basqarmasy senimsiz jetkizýshiniń ústinen kelisimdi ýaqtyly oryndamaǵany úshin aıyppul óndirýge sotqa berip jatqan kezde, qajetti tehnıka da jetti. «LaborTech International» JShS-i ókili Ǵabıt Bazaralın jetkizý merziminiń keshiktirilgenine shekaralardyń jabyq turýy sebep boldy degendi alǵa tartyp, «Brend prosessorlar bir zaýytta jasalsa, qalǵan bólshekteri basqa jerde jınalatyndyqtan, ony qurastyrý úshin tasymaldaýda qıyndyqtar týdy», dedi. Qysqasy, shekaralardyń jabyq turýy bólshekterdiń qozǵalysyna áser etken degendi alǵa tartqan Ǵabıt Bazaralın noýtbýktardyń «Veb-kamerasy, mıkrofony, daýys kúsheıtkishi, Wi-Fi bar», dep sendirdi.
Qajetti kompıýterlik jabdyqtar kelgen boıy tehnıkalyq erekshelikke sáıkestigin, zaqymdanýdyń bar-joǵy tekserildi. Aqtóbe oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Lázzat Orazbaeva da: «Planshetter qashyqtan oqytýǵa qajetti barlyq quraldarmen jabdyqtalǵan: veb-kameralar, mıkrofon, wi-fi-men jabdyqtalǵan» degende, jetkizýshi kompanııa men L.Orazbaevanyń sózderi bir jerden shyqty.
Keshigip jetken qashyqtan oqytýǵa qajetti jabdyqtardyń mektepterge ádiletti túrde bólinýi «Aqtobe – adaldyq alańy» jobalyq keńsesiniń sarapshylary, «Atameken» kásipkerler palatasy, bilim jáne jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmalary, bilim berý sapasyn qamtamasyz etý departamenti, oblystyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń ókilderi, qoǵamdyq keńes músheleriniń kóz aldynda ótti. Degenmen, osy kezge deıin memlekettiń qarjysyna satyp alynǵan kompıýterlik tehnıka qaıda ketti? Nege 307 mektepte bar-joǵy 12 500 dana kompıýter ǵana qalǵan degen suraqtyń basy ashyq tur. Kúni keshe ǵana Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń mamandary Aqtóbe oblysynyń mektepterine kompıýterler satyp alýǵa bólingen jáne aldyńǵy jyldary bólingen qarjyny tekserýge kiristi. Ázir belgili bolǵany, oblystyq bilim basqarmasy 2018 jyldan beri mektepterge qajetti kompıýterlik tehnıkalardy naryqtaǵy baǵadan qymbatqa satyp alyp kelgen eken. Máselen, 2018 jyly bilim basqarmasy «Kazınterservıs» JShS-men 5 myń dana kompıýter alý jóninde kelisimshartqa qol qoıady. Memlekettik satyp alýdaǵy lot baǵasy 250 mln teńgege eseptelgen. «Kazınterservıs» JShS Aqtóbe qalasyndaǵy «Fora», «Tehnodom» dúkenderinde baǵasy 149 myń teńge turatyn kompıýterdi mektepterge 250 myń teńgeden satqan. Tapsyrys berýshi – Aqtóbe oblystyq bilim basqarmasy.
«Kompıýterdiń naryqtaǵy baǵasyn, sapasy men qanshalyqty usynysqa ıe ekenin teksere kele, bul qurylǵylardyń konfıgýrasııasy álsiz bolǵany jáne servıstik qyzmetpen qamtamasyz etilmegeni anyqtaldy», deıdi Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttiktiń arnaıy monıtorıng top sarapshysy Nadır Merǵalıev. О́ıtkeni, elektrondy lotqa qatysyp, jeńip alǵan tarap kompıýterlik tehnıkaǵa 36 aıǵa deıin servıstik qyzmetti tegin jasaýy kerektigi bilim basqarmasymen jasalǵan kelisimshartta kórsetilgen. Mine, tehnıka kelip túsken boıy oblystyq bilim basqarmasy jańa jabdyqtardyń kompıýterlik servıstik qyzmeti úshin bıýdjetten taǵy da qarjy bóledi. Bul qarjy da «Kazınterservıs» JShS-niń esepshotyna quıylady. Munymen bir mezgilde 1 mlrd teńgeden astam memleket qarjysyna taǵy da kompıýterlik tehnıka satyp alýǵa bilim basqarmasy konkýrs jarııalaıdy.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy agenttiktiń arnaıy monıtorıng bólimi osy zańbuzýshylyqtarǵa qarsy tekseris júrgizýdi bastaǵanyn jáne qorytyndysyn tıisti qurylymdarǵa joldaıtynyn málimdedi.
Al mamandar muny memlekettik satyp alý zańyndaǵy olqylyqtardan kóredi. Qazirgi zań boıynsha bul prosess uzaq ýaqytqa sozylady. Máselen, konkýrs jarııalanǵanda, tek qana bir satyp alýshy qatysqan jaǵdaıda, konkýrs ótpegen bolyp shyǵady. 20 kún boıy ekinshi qatysýshynyń qosylýyn kútý kerek. Eger satyp alýǵa ekinshi ne úshinshi qatysýshylar ynta bildirmese, onda konkýrs ótpegen bolyp shyǵady. Sondyqtan da qashyqtan oqytýdy uıymdastyrý sııaqty óte qaýyrt jáne qajetti sharalarǵa konkýrs jarııalamaı-aq, shuǵyl uıymdastyrýǵa zańǵa ózgeris jasaý kerektigin alǵa tartady. Qazaqstannyń barlyq mektepterine qajetti tehnıkany senimdi brend kompanııalardan tikeleı satyp alýdy uıymdastyrǵanda, jaǵdaı qazirgideı bolmas edi deıdi mamandar. Sonda ǵana jemqorlyq ta, merziminen keshiktirmeý sııaqty qolbaılaý bolmas edi.
Aqtóbe oblysy