Ár nárseniń eki jaǵy bolatyny – zańdylyq. Sondyqtan jurtty ábigerge salǵan pandemııa qoǵamǵa tóngen qaýip dep qana qaramaı, ony turǵyndarǵa berilgen tyń múmkindik retinde de qarastyrǵan jón. О́ıtkeni keıde osyndaı bir jaǵdaılar jasyryn jatqan salalardyń baǵyn ashatyny bar.
Bıyl pandemııadan kásipkerlerdiń zardap shekkeni ras. Biraq jańa naryqtardy, jańa daǵdylardy ıgerip, tyńnan túren salǵan da dál osy kásipkerler. Muny Almaty qalalyq «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń dırektory Narıman Ábilshaıyqovtyń myna bir sózinen-aq ańǵarýǵa bolady.
– Pandemııaǵa baılanysty kásipkerler qıyn jaǵdaıǵa tap boldy. Júrip-turýdyń jáne kásiporyndar qyzmetiniń shektelýi olardy qıyndyqqa tiredi. Dese de, bul jaǵdaı kásipkerlerge jańa múmkindikterge jol ashty. Máselen, Almaty qalasynda pandemııaǵa deıin 194 myń kásipkerlik sýbektisi jumys istese, naýryz-qyrkúıek aralyǵynda bul kórsetkish 201 myńǵa jetti. Iаǵnı kásipkerlik sýbektileriniń sany qysqarǵan joq, kerisinshe kóbeıdi. Buǵan deıin damymaı kelgen kásipkerlik túrleri pandemııa barysynda alǵa basty. Bıznes pandemııa jaǵdaıynda da damýy kerek, – dedi ol «Nazarbaev modeli – HHI ǵasyrdyń syn-qaterlerine strategııalyq jaýap» taqyrybynda ótken jas ǵalymdardyń halyqaralyq onlaın-forýmynda.
Pandemııaǵa qaýip retinde emes, múmkindik retinde qaraý kerek degen oıdy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyndaǵy Corporate Governance & Stewardship bóliminiń tóraǵasy, professor Aleksandr Van de Pýtt te qoldady.
– Álem jurtshylyǵy sońǵy júz jylda bolmaǵan jahandyq daǵdaryspen betpe-bet kelip otyr. On jyl burynǵy daǵdaryspen salystyrǵanda onyń zardaby da zor bolmaq. Bul rette shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri pandemııany qaýip ári múmkindik dep qarastyrýy kerek. Olar pandemııadan keıin jedel qalpyna kelýge, turaqty damýǵa bet burýy tıis. О́kinishke qaraı, álemge áıgili sarapshylar adamzatty budan da zor qaýip-qaterler kútip turǵanyn aıtyp, dabyl qaǵýda, – dedi ol.
Onyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta Eýrazııa keńistigi damýdyń naǵyz ortalyǵyna aınalady. Jahandyq saýda aǵynynyń kóp bóligin, ıaǵnı 38 paıyzyn Eýrazııa qurlyǵy qurap otyr. Odan keıingi orynda Azııa qurlyǵy tur (34 paıyz). Demek, Eýrazııa men Azııa arasyndaǵy saýda aǵyny qarqyndy túrde jaqsaryp keledi. Munyń bári kásipkerlerge jańa múmkindikter syılaıdy. Sondyqtan qandaı jaǵdaıǵa qaramastan, ekonomıkalyq belsendilikti ári ekonomıkalyq negizdi saqtaý mańyzdy. Sondaı-aq strategııalyq jańarýǵa, syrtqy faktorlarǵa da aıryqsha mán berý qajet.
– Strategııalyq jańarýǵa nazar aýdarý kerek. Shıkizatqa ıek artý kezeńi osydan bes jyl buryn aıaqtaldy. Aldymen osyny eskerý qajet. Odan keıin qoǵamnyń baǵyty, stereotıpteri ózgerýde. Sıfrlandyrý prosesi ómirimizge endi. Mundaı úderis Qazaqstanda ǵana emes, tutas álemde júrip jatyr. Sondaı-aq jańartylatyn energııa kózderi paıdaly qazbalardyń ornyn basyp keledi. Sóz joq, Qytaı men Batys Eýropa energetıka, tamaq ónerkásibi salasynda alda turady. Biraq Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy múmkindiginiń joǵary ekenin esten shyǵarmaǵan jón. Ekonomıkanyń sıkldik damýynyń da mańyzdylyǵy artpaq. Onyń ústine, tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa jaǵdaıynda ómir súrip jatqanymyzdy umytpaýǵa tıispiz. Sondyqtan osyndaı múmkindikterge ıe Qazaqstanda tyńnan túren salýǵa jaǵdaı jasalýy kerek. Ol úshin negizgi úsh baǵytty – ınvestısııa, sıfrlandyrý jáne kásipkerlikti odan ári jandandyra túsken durys, – dedi professor A.Pýtt.