Osy kúni bankterden nesıe almaǵan adamdy kúndiz qolyńa sham alyp izdeseń de tabýyń qıyndaý-aý. Kóbiniń basynda 1-2 nesıeden bar, bir bankten qaryz alyp, ekinshisindegini jaýyp júrgenderi qanshama. Áý basta nesıe degennen basymyzdy alyp qashatyn edik, qazir buǵan ábden et úıretip aldyq. Aıaqasty aqsha kerek bola qalsa, kóbiniń aıtatyny jalǵyz aýyz sóz – «Táýekel, kóp bolsa kredıt alarmyn...»
Osy máselege qatysty oıymyzǵa jaqynda Qyzylorda oblysy Kásipkerler palatasynyń dırektory Ǵalymbek Jaqsylyqovtyń Feısbýk paraqshasyndaǵy jazbasy túrtki boldy. Palata dırektory Ulttyq banktiń statıstıkalyq derekterin taldaý barysynda oblys turǵyndary arasynda tutynýshylyq nesıeleýdiń artqanyn, soǵan sáıkes qaryz júktemesiniń jedel ósip kele jatqanyn jazady. Osy jylǵy 1 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha oblys turǵyndarynyń bankten alǵan tutynýshylyq nesıesi 161 mlrd teńgeni qurap otyr. Bul – respýblıkalyq kórsetkishten 2 ese joǵary. Onyń ústine tutyný nesıeleriniń 85%-y kepildendirilmegen. Mysaly, 2015 jyly óńir turǵyndary alǵan tutynýshylyq nesıe somasy 84,9 mlrd teńge bolǵan eken. Bar bolǵany 4 jyl ishinde bul kórsetkish 2 esege jýyq ósken. Osy kezeń ishinde qyzylordalyqtardyń jalaqysy 1,5 ese (2015 jylǵy maýsym – 118 myń, 2020 jylǵy maýsym 187 myń teńge) ǵana kóterilipti. Osylaısha tutyný nesıeleriniń ulǵaıýy tabystyń ósýinen 80%-ǵa asyp tur.
– Bank sektorynyń nesıelik portfelindegi tutyný nesıeleriniń úlesi boıynsha Qyzylorda oblysy 58,1 paıyz kórsetip, respýblıkada tórtinshi orynda, al jan basyna shaqqandaǵy tutynýshylyq nesıe boıynsha (200 381 teńge) toǵyzynshy orynda tur. Bul óńirdegi ár otbasy orta eseppen 962 myń teńge bolatyn tutynýshylyq nesıe arqalap júr degen sóz. Oblys turǵyndary alǵan 29,4 mlrd teńgelik ıpotekalyq nesıe esepke kirmeıdi, – deıdi palata dırektory.
Eń qıyny, tutynýshylyq nesıe aımaqtaǵy ekonomıkalyq ósýdiń draıveri bola almaı tur. О́ıtkeni ol kóbine burynǵy qaryzdy qaıta qarjylandyrýǵa, ımporttyq taýar, turmystyq tehnıka, smartfon satyp alýǵa jáne toı-tomalaq ótkizýge jumsalady. Al bul úrdis jalpy óńirlik ónimniń ósýin tejeıdi. Nesıeni alý bar da, tóleý bar. О́ńirde bank aldyndaǵy bereshegin kesimdi ýaqytta óteı almaǵandardyń merzimi ótken qaryzdary da tez ósip keledi. Osy jylǵy 1 qyrkúıektegi málimet boıynsha munyń somasy 9,2 mlrd teńgege jetken. Osydan 2 jyl burynǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda, merzimi ótken qaryzdyń 5%-ǵa nemese 379 mln teńgege ulǵaıǵany baıqalady.
Endi myna kórsetkishke kóz salaıyq. О́ńirde jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta bıznes úlesi 1 qyrkúıektegi derek boıynsha respýblıkadaǵy jalpy sannyń 3,5 paıyzyn (46 674 birlik) quraıdy. Ulttyq banktiń málimetinde aımaqtaǵy shaǵyn kásipkerlikke berilgen nesıe mólsheri 27,4 mlrd teńge bolyp otyr. Bul elimiz boıynsha osy salany nesıelendirýdiń 1,2% paıyzy.
– Tutynýshylyq nesıeni shúlen taratqandaı árkimge ustatatyn ekinshi deńgeıli bankter kásipkerlikti qarjylandyrýǵa kelgende kibirtiktep qalyp jatyr. Shaǵyn kásipkerlikke berilgen kredıt úlesi oblystaǵy bank sektorynyń nesıe portfeliniń 9,9 paıyzyna ázer jetip tur, bul respýblıkalyq kórsetkishten 1,6 ese tómen, – deıdi Ǵ.Jaqsylyquly.
Mynadaı da másele bar, oblystaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń deni jeke kásipkerler men sharýa qojalyqtary. Sondyqtan halyqtyń merzimi ótip ketken qaryzy shaǵyn kásipkerliktiń nesıelik tarıhyna da áser etetini belgili. «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda kásipkerlik palatasyndaǵy «Bastaý» oqytý kýrstaryn bitirgen keıbir túlekterdiń buryn qaryzyn óteýdi keshiktirgendikten shaǵyn nesıe alýǵa múmkindigi joq. Bul aımaqtaǵy shaǵyn kásipkerlikti qarjylandyrýǵa, nesıeniń shyn máninde nesibege aınalýyna kedergi keltirip otyr.
Qyzylorda oblysy