Beıbitshilik bastaýy –­ bitimgershilik

BUU bitimgershilik kúshteri qazirgi tańda álemniń 13 núk­tesinde bar. Sonyń jeteýi Af­rıkada, úsheýi Taıaý Shyǵysta, bir top Kosovoda, kelesisi Pákis­tan men Úndistanda, taǵy biri Kı­pr­de qyzmet etedi. Jalpy, bitim­gershilik mıssııalarda 90 myńnan astam sarbaz beıbit­shilik pen turaqtylyqtyń saqta­lýyna kúsh salyp júr.

Osy oraıda Qazaqstan da BUU-nyń bitimgershilik mıssııalaryna belsendi atsalysyp júrgenin aıta ketken jón. Jalpy, elimizdiń bitimgershilik mıssııasynyń tarıhy erteden bastalady. Sonaý 90-shy jyl­dary tájik-aýǵan shekarasyn kúzetken qazaqstandyq sar­baz­dardyń esimderi el jadynda.

Budan bólek, «Qazbat» qazaq­standyq bitimgershilik batalony 2002 jyly Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń bitimger­shilik mıs­­­sııa­laryna qatysýy úshin qu­ryl­dy. 2003 jyldyń tamyz aıyn­da «Qazbat» ınjenerlik-saperlik jasaǵy koalısııanyń turaqtandyrý kúshteri quramyn­da Irakqa jiberildi. 2008 jyl­dyń qazan aıyna deıin bir­neshe rotasııa jasaldy. Iraktaǵy bitimgershilik mıssııa­da 250-den astam sarbaz qyz­met at­qardy. Olar mınaly alań­dardy zararsyzdandyryp, ja­ry­lys qaýpi bar zattardy joıdy.

Keıin Kot-d’Ivýar jáne Batys Saharadaǵy beıbitshilikti qoldaý jónindegi BUU mıssııalaryna áskerı baqylaýshylar retinde qatysty. Aıta ketý kerek, Batys Saharada áli kúnge deıin bizdiń alty bitimger qyz­met atqarady, onyń ishinde eki áıel áskerı qyzmetshi bar.

2018 jyldan bastap Qazaq­stan bitimgershilik áleýetin iske asyrýdyń jańa múmkindigine ıe boldy. Tarıh betterinde alǵash ret búkil bólimshe, bi­rin­shi bitimgershilik rotasy «Lıvandaǵy BUU ýaqytsha kúsh­teri» mıssııasyna qatysýǵa baǵyttaldy.

Qazaqstan 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes músheci bolyp saılanǵany belgili. Sol kezeńde elimiz bitimgershilik baǵytta kóp­tegen aýqymdy jumys atqar­dy. Elimizdiń bitimgershilik sa­la­daǵy belsendi ustanymy Qaýip­­sizdik Keńesi jáne ondaǵy ju­mys organdary tarapynan jo­ǵary baǵalandy.

Osy saladaǵy jumystyń mańyz­dy baǵyty – qazaqstan­dyq bólimsheniń bitimgershilik ope­ra­sııalaryna qatysý aıasyn keńeıtý. Arnaıy mıs­sııa­ǵa jiberý barysynda bi­tim­ger­lerdiń qaýipsizdigin qam­­tamasyz etý, klımat pen epı­­demııalyq jaǵdaı másele­leri esepke alyndy. Birqatar bi­tim­gershilik operasııasy­na qazaqstandyq áskerı baqy­laý­shylar men shtabtyq ofı­serlerdi jiberý kózdelgen edi. Osy baǵytta atqarylǵan ju­mys­tyń nátıjesinde elimiz­diń sarbazdary Lıvandaǵy UNIFIL mıssııasy aıasynda bitim­­ger­shilik operasııalaryna qaty­sýǵa múmkindik aldy.

Esterińizge salsaq, Jerorta teńiziniń jaǵalaýyndaǵy ala­qan­daı Lıvan ishki-syrtqy kúshterdiń yqpalymen qarýly shıelenisterden kóz ashpaǵan-dy. Osyǵan baılanysty BUU-nyń Lıvandaǵy ýaqytsha kúshi 1978 jyly naýryzda Lıvan úkimetine eldegi bılikti qalpyna kel­tirýge kómektesý jáne osy elden Izraıl áskerleriniń shyǵarylýy úshin qurylǵan-dy. Osy­laısha, UNIFIL mıssııasy óz jumysyn bastady. Mine, osy mıssııanyń quramynda elimizdiń sarbazdary óz mindetin abyroımen qorǵap otyr.

Qazaqstandyq bitimgerler ózderin naǵyz kásibı maman ekenin dáleldedi desek artyq aıtqandyq emes. Olar tamasha jaýyngerlik daıarlyqty, kez kelgen mindetti sheshýde tó­zimdilik pen ázirliktiń ozyq úl­gisin kórsetti.

Qazaqstandyq bitimgerlerdiń jetistikteri daıarlyqtyń sapa­syna tikeleı baılanysty. Qa­zaq­stan Qarýly Kúshterinde bitim­gerlerdi daıarlaýmen Qor­ǵanys mınıstrliginiń bitim­ger­shi­lik daıarlyq ortalyǵy, mı­na­syz­dandyrý ortalyǵy jáne ás­kerı medısına ortalyǵy aınalysady.

Nusqaýshylar bolashaq bi­tim­­ger­lerdi jan-jaqty daıyndaıdy. Sarbazdar men sardarlar psıhologııalyq tes­ti­leýden, me­dısınalyq tek­serý­den ótedi, halyqaralyq stan­darttarǵa sáıkes aǵylshyn tilinen, Qa­zaq­­stan Qurlyq ásker­leri­niń bitimgershilik bólim­shele­ri­niń jaýyngerlik daıarlyq baǵ­dar­lamasy boıynsha, teo­rııa­lyq jáne praktıkalyq daıyn­dyqtan emtıhan tapsyrady. Mıssııadan kelgender de óz tá­jirı­belerimen bólisedi.

Qazaqstandyqtardyń ká­si­bı­ligi joǵary deńgeıde baǵala­nyp keledi. Máselen, taıaýda ǵana Úndistan bitimgerlik batalo­ny­nyń komandıri Lı­vandaǵy qazaqstandyq sar­bazdardyń qyzmetine oń baǵa berdi. Son­daı-aq jaýyngerlik jáne bitim­­ger­lik daıarlyq boıynsha úz­dik kórsetkishteri, joǵary ás­kerı tártibi úshin aǵa serjant Vıacheslav Moorǵa baǵaly syı­lyq tartý etti.

Búginge deıin Qazaqstan ta­ra­py Lıvanǵa tórtinshi már­te bitimgershilik rotasyn ji­ber­di. Bıylǵy tamyzda Taıaý Shy­ǵysqa attanǵan toptyń qura­my­na elimizdiń túrli áskerı bó­limderinen úzdik 120 ofıser men kelisimshart boıynsha áskerı qyzmetshiler endi.

Bul jolǵy erekshelik, bitim­ger­shilik mıssııasynyń tarıhynda alǵash ret desanttyq-shabýyldaýshy áskerler ǵana emes, sondaı-aq óńirlik qol­bas­shylyqtardyń áskerı qyz­metshileri de attandy. Epı­demııalyq jaǵdaıǵa baıla­nys­ty jeke quramnyń densaý­lyǵyn saqtaý úshin áskerı qyz­met­shilerdi jiberý eki kezeńge jos­parlandy.

Lıvanǵa barǵan sarbazdarymyz 2019 jylǵy qarashadan bastap boryshyn ótep júr­gen úshinshi bitimgershilik rota­syndaǵy áriptesterin almastyrady. Bitimgerlerdiń mindeti – jer­gilikti jerdi patrýldeý, azamat­tyq halyqqa kómek kór­­­­setip, baqylaý beketterin uıym­­­dastyrý. Sondaı-aq olar mıs­­sııa shtabynyń basqa da is-sha­ralaryna qatysady. Kún sa­ıyn bitimgerlerimiz 50-ge jýyq mindetti oryndaıdy.

Qoryta aıtqanda, Qazaq­stannyń bitimgershilik baǵy­tyn­daǵy jumysy tıimdi nátıje kór­setip otyr. Onyń ústine, elimiz BUU bitimgerlik mıssııa­syna jibergen sarbazdar sany jóninen Ortalyq Azııada kósh bastap turǵanyn eskersek, Uly dalanyń ulan­dary óz mıssııasyn abyroımen atqaryp júr dep aıtýǵa tolyq negiz bar.