«Bılik aıtý – ońaı, bilip aıtý – qıyn»

Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda Qazaqstan Respýblıkasy sýdıalarynyń VI sezi bolyp ótti. Onyń jumysyna Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóıledi.

Bul kezdesý jaı ǵana basqosý emes. О́zderińizge belgili, osydan 1 jyl buryn men Qazaqstan damýynyń 2050 jylǵa deıingi strategııalyq baǵdarlamasyn jarııaladym. Osy baǵdarlamanyń eń negizgi túıini – sol kezge deıin dúnıeniń órkendep ósken, eń baıyǵan 30 memleketiniń qata­ryna kiremiz dep otyrmyz, dedi sóziniń basynda N.Nazarbaev. Biz meje qylǵan bıik belester barlyq saladaǵy ıgilikterdi kózdeıdi. Sondyqtan, sot júıesi sol elderdiń sot júıesimen birdeı bolýy kerek. Qazaqstannyń sot júıesi aldyńǵy qatarda bolýy qajet. Bul týraly men Strategııada naqty kórsettim. Barlyq quqyq qorǵaý organdary ishinen eń joǵary turǵany Joǵarǵy Sot bolyp tabylady. Joǵarǵy Sottyń abyroıy – Qazaqstannyń abyroıy, jalpy bıliktiń abyroıy. Biz «Qazaqstan 2050» Strategııasyn temirqazyq ete otyryp, sot júıesin jetildirýdi jalǵastyra berýimiz qajet.

Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda Qazaqstan Respýblıkasy sýdıalarynyń VI sezi bolyp ótti. Onyń jumysyna Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóıledi.

Bul kezdesý jaı ǵana basqosý emes. О́zderińizge belgili, osydan 1 jyl buryn men Qazaqstan damýynyń 2050 jylǵa deıingi strategııalyq baǵdarlamasyn jarııaladym. Osy baǵdarlamanyń eń negizgi túıini – sol kezge deıin dúnıeniń órkendep ósken, eń baıyǵan 30 memleketiniń qata­ryna kiremiz dep otyrmyz, dedi sóziniń basynda N.Nazarbaev. Biz meje qylǵan bıik belester barlyq saladaǵy ıgilikterdi kózdeıdi. Sondyqtan, sot júıesi sol elderdiń sot júıesimen birdeı bolýy kerek. Qazaqstannyń sot júıesi aldyńǵy qatarda bolýy qajet. Bul týraly men Strategııada naqty kórsettim. Barlyq quqyq qorǵaý organdary ishinen eń joǵary turǵany Joǵarǵy Sot bolyp tabylady. Joǵarǵy Sottyń abyroıy – Qazaqstannyń abyroıy, jalpy bıliktiń abyroıy. Biz «Qazaqstan 2050» Strategııasyn temirqazyq ete otyryp, sot júıesin jetildirýdi jalǵastyra berýimiz qajet.

Eger de biz reforma jasaǵanda ekonomıkada, saıasatta sot júıesin, jalpy quqyq qorǵaý júıesin túzemesek, kózdegen maqsatymyzǵa jete almaımyz, dep jalǵady sózin Prezıdent. Biz­diń azamattar sot júıesinde barlyq má­se­le­lerdi sheshýi kerek, óziniń quqyǵyn qorǵaı alýy kerek. Memlekettiń de, meniń de sot júıesine kóp kóńil bólip otyr­ǵanym sondyqtan. Osyndaı úlken jaýapkershilikti barshalaryńyz túsi­nesizder dep oılaımyn. Osy salada kóp jumys istep kele jatyrsyzdar. Sizder táýelsizdigimizdiń 22 jyly barysynda atqarylǵan sharýalardyń ishindegi basty máselelerdiń sheshilýine qatystyńyzdar. Sol úshin rızashylyǵymdy bildirgim keledi.

Elbasy kelesi kezekte Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezi jaýapty tarıhı­ sátte ótip otyrǵanyna toqtaldy. Týra bir jyl buryn óziniń elimizdiń 2050 jylǵa deıingi Damý strategııasyn jarııalaǵanyn eske saldy. Jańa saıa­sı baǵyttyń barlyq vektory úshin basymdyqtar men mindetter aıqyndalyp jatqanyn atap kórsetti.

Olardyń bári uly strategııalyq maqsatqa – osy ýaqyt ishinde álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kirýge baǵyttalǵan. Bul – sot júıesin de qamtıtyn barlyq memlekettik organdardyń mindetteri men barlyq jumystary soǵan sáıkestendirilgen negizgi maqsat, dedi N.Nazarbaev osy oraıda. HHI ǵasyrdaǵy ulttyń damýynyń mańyzdy ólshemi – minsiz jáne tıimdi ulttyq sot tóreligi júıesi. Táýelsiz jáne ádiletti sot – quqyqtyq memlekettiń negizi. Onsyz álemniń birde-bir elinde, tipti eń damyǵan memleketterde qolaıly ınvestısııalyq ahýaldyń da, azamattardyń ál-aýqatynyń joǵary deńgeıiniń de, qoǵamnyń tabysty damýynyń da bolýy múmkin emes.

Prezıdent sózin sýdıalardyń osynyń aldyndaǵy V sezinen beri ótken tórt jylda Qazaqstannyń sot júıesi «Sottardyń táýelsizdigi» ólshemi jóninen Básekege qabilettiliktiń jahandyq reıtıngisindegi óz kór­setkishin birden 23 orynǵa kúrt jaq­sartqanyn aıtýmen jalǵastyrdy. Bul jaqsy. Biraq soǵan qaramastan, biz ázirshe álemde 88-oryn alamyz. Demek, 30-dyń qatarynda bolý úshin bizge taǵy 60 orynǵa kóterilý kerek. Sondyqtan quqyq júıesin, ásirese, onyń ózegi – sot tóreligi júıesin reformalaý jónindegi jumysty eki ese arttyrý qajet. Bizdiń quqyqtyq júıeniń básekege qabilettiligin onyń kópshilik quqyǵyndaǵy da, jeke quqyqtaǵy da barlyq negizgi salalarynda arttyrý – «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń basty mindetiniń biri. Qazir bıliktiń sot tarmaǵynyń bedelin, táýelsizdigin jáne tıimdiligin arttyrý jónindegi aýqymdy jumystardyń basymdyǵy bar baǵyttary men naqty tetikterin anyqtaý mańyzdy. Sýdıalardyń altynshy seziniń basty mindetin men osydan kóremin, dedi Nursultan Ábishuly.

N.Nazarbaev búginde Qazaqstan kásibı sýdıalar korpýsy bar zamanaýı sot tóreligine ıe el ekenin atap ótti. Elde jalpy, ákimshilik, ekonomıkalyq, qylmystyq, ıývenaldyq jáne qarjylyq ıýrısdıksııadaǵy 378 sot qyzmet kórsetedi. Olarda qatań biliktilik tańdaýynan ótken 2214 sýdıa jumys isteıdi. Meılinshe aýyr qylmystar bo­ıynsha qylmystyq ister alqabılerdiń qatysýymen qaralady. Azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý deńgeıin arttyrý maqsatynda tutqyndaýdy sot sanksııasymen júzege asyrý ınstıtýty engizilip, tabysty júrgizilýde. Qazaqstanda jasalǵan sot reformasy sot tóreligi júıesin azamattar talaptary men múddelerine jaqyndatty, isterdi sotta qaraýdyń sapasyn aıtarlyqtaı arttyrdy. Qazaqstandyqtardyń sottarǵa degen senimi arta tústi. Muny, birinshiden, sot tártibimen qaralatyn isterdiń sany artqany kórsetedi. Bul kórsetkish 2000 jyldan beri jylyna 1 mıllıonnan asyp túsedi. Ekinshiden, Qazaqstannyń sot júıesindegi sapalyq ózgeristerdi BUU qoldaýymen ótkizilip kele jatqan áleýmettik zertteýler de dáleldep otyr.

Sýdıalardyń táýelsizdigin arttyrý úshin olardyń tártiptik jaýapkershiligin qaraý jónindegi ókilettikter tek qana Sot qazylaryna berildi. Bul sýdıalarǵa kez kelgen túrdegi qysym jasaýdyń yqtımaldyǵyn azaıtyp, sottardyń táýelsizdigin nyǵaıtty. Sońǵy tórt jylda tártiptik jaýapkershilikke tartylǵan jáne unamsyz sebep boıynsha laýa­zymnan bosatylǵan sýdıalar 4 ese derlik azaıdy. Keri qaıtarylǵan jáne ózgertilgen sot sheshimderiniń jyl saıynǵy kórsetkishi 2009 jyldan beri, ortasha alǵanda, barlyq qabyldanǵan sheshimniń sáıkesinshe 0,5 jáne 0,9 pa­ıyzy deńgeıinde turaqtana tústi. Bul da bizdiń eldegi sot tóreligin júzege asyrýdyń ádilettilik deńgeıi artqanyn kórsetedi. Ulttyq sot júıesi áldeqaıda jaýapty jáne jedel sıpat aldy. Buǵan oblystyq sottar rólin arttyrý men isti birinshi ınstansııadaǵy sottarǵa qaıtarý tájirıbesinen bas tartý sharalary septigin tıgizdi. Sottardy mamandandyrý jumystary jalǵasýda, dep bir qaıyrdy Memleket basshysy.

Prezıdent, sondaı-aq, qazaqstandyq sot tóreliginiń barlyq qurylymynyń qyzmeti meılinshe ashyq bola túskenin atap ótti. Qazir sottardyń sheshimderimen elektrondyq rejimde – Joǵarǵy Sot pen jergilikti sot ınstansııalary saıtynda tanysýǵa bolatynyna nazar aýdardy. О́ziniń tapsyrmasy boıynsha 2010 jyly sottar ózderine tán emes fýnksııa­lardan bosatylǵanyn aıta kelip, sot aktilerin oryndaý ádilet organdaryna berilgenin, al Joǵarǵy Sot janynan derbes departament qurylǵanyn, sottar apparattarynyń sýdıalardyń qyzmetin qamtamasyz etýge baǵyttalǵanyn atap aıtty. Qazaqstanda sottan tys deldaldyń kómegimen bitistirý prosesi – medıasııa ınstıtýty quryldy. Bul eki jaq ta kelisetin sheshim qabyldanýy múmkin isterdi qaraýdan sottardy birtindep bosatý úshin alǵyshart jasaıdy. Bul ıns­tıtýtty damytyp, álemdik deńgeıge jetkizý qajet. Sot júıesiniń tıimdiligin arttyrý memlekettiń jáne meniń árdaıym qamqorlyǵymda boldy. Respýblıkalyq bıýdjettiń sottar qyzmetin qamtamasyz etý shyǵystary 2006 jyldan bastap 2,6 esege – 11,2 mıllıard teńgeden bıyl­ǵy jyly 30 mıllıard teńgege deıin ul­ǵaı­dy. Biz sot júıesiniń materıaldyq bazasyn edáýir nyǵaıttyq. Barlyq sottar teh­nıkalyq jabdyqtalǵan jáne ádil tó­relikti atqarýdyń zamanaýı standartta­ryna saı ǵımarattarda ornalasýda jáne bul jumystar jalǵasatyn bolady. Asta­na qalasy, Almaty jáne Qostanaı oblys­tarynyń sottaryna arnalǵan jańa ǵı­ma­rattardyń qurylystary aıaqtalyp qaldy. О́tken tórt jyldyń ózinde ǵana qa­zaqstandyq Femıda qyzmetshileriniń jal­aqylary 60 paıyzǵa ósti. Barlyq deń­geıdegi sýdıalardyń eńbekaqysy bizdiń óńirde eń joǵary bolyp sanalady.

Sýdıalardyń halyqaralyq qaýymdas­tyǵynyń Qazaqstan Sýdıalar odaǵyn to­lyqqandy múshelikke qabyldaýy bizdiń sot júıesin reformalaýda jetken jetistikterimizdiń moıyndalýynyń belgisi. Bul – bizdiń sot júıemizdiń qyzmetin moıyndaý jáne otandyq sot tóreligin halyqaralyq sot qoǵamdastyǵyna kiriktirý isindegi mańyzdy qadam. Jalpy, qazaqstandyq Femıda birtutas memlekettik bıliktiń tolysqan, jaýapty jáne pármendi tarmaǵyna aınaldy. Barlyq deńgeıdegi sýdıalardyń orasan eńbegin men osydan kóremin! Men sizderdiń zań aldyndaǵy qyzmetterińizge, sot mantııasy mártebesine adaldyqtaryńyzǵa, elimizde ádildik pen quqyq tártibi saltanat qurýy úshin atqaryp júrgen kúndelikti laıyqty eńbekterińizge rızamyn, dedi Nursultan Ábishuly.

Sot-quqyq keńistigin jańǵyrtý elimizdiń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda aıqyndalǵan údemeli damýynyń ajyramas bóligi bolýy tıis, dep jalǵady sózin Elbasy. Ýaqyt óte kele ekonomıkada aıtarlyqtaı ózgerister boldy. Atap aıtsaq, elimizde naryqtyq qatynastar jumys isteıdi, jańa qarjylyq júıe ornyqty, jumys berýshiler men jumysshylar arasyndaǵy ózara qatynastar ózgeriske ushyrady. Sondyqtan, biz sýdıalardyń biliktiligi týraly aıtqanda, olar osy máselelerdiń báriniń baıybyna barǵany jón. О́ıtkeni, ekonomıkalyq jáne saıası ómirde bolǵan nárseniń bári zańdarǵa baǵynady. Búgingi tańda, eń aldymen, sot tóreligi júıesiniń damý áleýetin kórý, ondaǵy problemalarǵa syn kózben qarap, der kezinde sheshý mańyzdy.

Birinshiden, Qazaqstandaǵy sot óndirisi ázirge negizsiz uzaq jáne formaldy sıpatqa ıe. Sondyqtan sot tóreligin atqarý tártibi men erejeleri birtindep jańǵyrtýdy qajet etedi. Sot óndirisinde aqparattyq tehnologııalardyń paıdalanylýy ázirge jetkiliksiz. Sizderdiń buqaralyq aqparat quraldarymen arada týyn­daıtyn problemalaryńyzdyń sebebi sottar men olardyń jumyskerleri óz qyzmetteri men qabyldanatyn sheshimder týraly nashar habarlandyratyndyǵynda.

Ekinshiden, sottardyń mamandanýyn damytý bóliginde biz áli joldyń basynda turmyz. Tergeý sýdıalary ınstıtýtyn engizý sotqa deıingi óndiristi baqylaýdaǵy sottardyń rólin arttyrady. Jańa kodeksterde – Qylmystyq is-júrgizý jáne ózge kodeksterde biz bul máseleni sheshemiz. Oǵan qosa, sot sanksııa beretin tergeý áreketteriniń aıasy keńıdi. Qazir sondaı-aq alqa bıler sotynyń qyzmetinde belsendi praktıkalyq tájirıbe jınaý da mańyzdy.

Úshinshiden, sýdıalarǵa túsetin júktemeniń ósýi máselesin sheshý mańyzdy. Birinshi ınstansııadaǵy sottarda ol sońǵy 4 jylda bir sýdıaǵa aıyna ortasha alǵanda 38-den 56 iske deıin ósken. Keıbir óńirlerde bul kórsetkish odan da joǵary. Men muny bilemin jáne 2014 jyly respýblıkalyq bıýdjette sýdıalar sanyn 450 adamǵa ulǵaıtýdy qarastyrýǵa tapsyrma berildi, bul 25 paıyzdyq ósim, sondaı-aq, qosymsha 450 personal jáne 60 sot prıstavy. Nátıjesinde sýdıalar korpýsynyń quramy jáne sot apparattary 960 adamǵa ulǵaıatyn bolady. Men osy másele boıynsha Úkimet pen Joǵarǵy Sotqa naqty usynystar engizýdi tapsyrdym.

Tórtinshiden, qazaqstandyq sot júıesi áli de bolsa sottar qateligi, zańdylyq pen sýdıa etıkasyn buzý faktilerimen bettesýde. Bulardy jurtshylyq aýyr qabyldaıdy, jalpy sot júıesin jaǵymsyz baǵalaýǵa sebepshi bolady. Jekelegen sýdıalar daýlardy qaraýdy sozý arqyly bıýrokratııa men sottaǵy áýre-sarsańǵa ózderi jol beredi. Sot júıesindegi kadr saıasaty ázirge minsiz emes. Sottarǵa qoly taza emes tulǵalardyń enýin boldyrmaıtyn kedergiler jetkiliksiz. Qazaqstanda jyl saıyn orta eseppen 2-3 sýdıa jemqorlyq qylmysy úshin sottalady. 39 sýdıa tártiptik jaýapkershilikke tartylsa, sonyń 8-i laýazymdarynan bosatylǵan. Jalpy, oblystyq deńgeıde tipti zań buzǵan sýdıalardy qorǵaý faktileri de kezdesedi. Men sýdıalardy qorǵaý qajettigin túsinemin, biraq biz óz qatarymyzdy tazartyp, áriptesterimizge qatań bolýymyz qajet.

Elbasy sot júıesinde laıyqty sheshýdi talap etetin máseleler de az emes ekenin atap ótti. Osy oraıda Strategııa-2050 aýqymdy jańa maqsat qana qoıyp otyrmaǵanyna nazar aýdardy. Baǵdarlamanyń Qazaqstannyń taıaý onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq jáne áleýmettik qatynastary dınamıkasynyń údemeli qarqynyn kózdeıtinin qaperge sala kelip, bul ulttyq sot júıesiniń quqyq tártibin qamtamasyz etýdegi, qoǵamdaǵy turaqtylyqty nyǵaıtýdaǵy, azamattardyń quqyqtyq mádenıetin arttyrýdaǵy róli men jaýapkershiligin arttyratyny sózsiz ekenine senimin bildirdi.

Qazaqstandyq Femıda ekonomıkada aldaǵy kezeńde bolatyn úlken ózgeristerge tolyq daıyn bolýy kerek. Qazaqstandyq sot qoǵamdastyǵy ýaqyttyń kez kelgen syn-qaterinen bıikte bolýy tıis. Ol qazirdiń ózinde jahandyq ıýrıs­prýdensııada bolyp jatqan jáne bolashaqta bolatyn sot-quqyq ınnovasııalaryna ashyq ári qabiletti bolýy tıis. Ulttyq sot júıesi tek zań sózi men rýhyn basshylyqqa alyp, kásibıligin kóterip, damyp ári ózin-ózi jetildire otyryp qana 2050 Strategııasyn júzege asyrýdyń quqyqtyq bazasynyń ornyqtylyǵyn senimdi qamtamasyz ete alady. Ulttyq sot óndirisin damytýdyń mańyzdy baǵyttaryn biz 2020 jylǵa deıingi Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda aıqyndadyq. Biraq búgin odan da ári, bolashaqqa qaraý mańyzdy. Jahandyq quqyqtyq keńistik qalaı evolıýsııalanatynyn qaperge alý qajet. Ulttyq sot júıesiniń damý perspektıvasyn naq osy kózqaras turǵysynan dál anyqtaǵan jón. Osyǵan baılanysty sizdermen qazaqstandyq Femıdanyń basty basymdyqtaryna qatysty kózqarastarymmen bóliskim keledi, dedi N.Nazarbaev.

Birinshi. Sottar qyzmetiniń zańnamalyq jáne is júrgizý normalaryn júıeli túrde jetildirý mańyzdy. Jańa qylmystyq, qylmystyq-is júrgizý, qylmystyq-atqarýshylyq jáne ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly ko­deksterdiń jobalary qazirdiń ózinde daıyn­dalyp qoıdy. Olar uzaq ári tyńǵylyqty daıyndaldy, ony barlyǵy, men de qaradym. Onda sottardyń jańa quzyreti, onyń ishinde sot júrgizýdiń jeńildetilgen jańa tártibi qarastyrylǵan. Sot baqylaýy men sot tekserýi barysyndaǵy sýdıalar ókildikteriniń aıasy keńeıýde. Árıne, izgilendirý júrip jatyr, biraq ol maqsat emes, eń bastysy, biz bosańsyp ketpeýimiz kerek. Tııanaqty qaraý kerek. Bul kodeksterdiń tezirek qabyldanýy men júzege asýy qylmystyq sot tóreliginiń sapasy men jedeldigin arttyrýǵa jańa múmkindikter ashady. Sondaı-aq, azamattyq sot isin júrgizýdi jańǵyrtý kerek. Úkimetke Joǵarǵy Sotpen birlesip jańa Azamattyq is júrgizý kodeksiniń jobasyn ázirleýdi tapsyramyn. Azamattyq isterdi qaraý tártibi prosestiń taraptary úshin yńǵaıly jáne tez, olardy bitistirýge jáne zamanaýı tehnologııany keń qoldanýǵa baǵyttalǵan bolýǵa tıis. Sot sheshimderin qaıta qaraýdy talap etetin jaǵdaılardy aıyryp, shekteıtin zańmen negizdelgen ádistemeni ázirlep, engizgen jón. Barlyq sottar jańa zańnama jaǵdaıyndaǵy jumysqa daıyn bolýǵa, isti jedel, zańdy jáne ádil qaraýdy qamtamasyz etýge tıis. Bul úshin sýdıalar sııaqty sottar tóraǵalary da jeke jaýapkershilik alýǵa tıis.

Ekinshi. Sot qurylymyn ári qaraı jetildirý kerek. Osy jerde tıimdi ákimshilik ádilet júıesin qurý máselesi qoıylyp otyr. 2020 jylǵa deıingi Quqyqtyq reforma tujyrymdamasynda mundaı mindet belgilengen. Ákimshilik ádilet júıesi búkil memlekettik apparattyń jumysyn jaqsartý úshin jasalyp jatqan ákimshilik reformanyń bir bóligi bolýǵa tıis. Bul ákimshilik ádilet júıesin asyqpaı, birtindep engizý qajet. Bizdiń quqyqtyq mádenıetimizdi eskere otyryp, bul máselede ózge elderdiń tájirıbesin zertteý kerek. Ony aprobasııa tártibimen engizetin bolamyz. Sot bıliginiń osy mańyzdy bóliginiń quzyretinde azamattar men memleket arasynda týyndaǵan daýlardy sheshý máseleleri bolýǵa tıis. Mundaı qadam selqos sheneýnikterdiń óktemdik kórsetý faktilerinen azamattardyń quqyn qorǵaý júıesin nyǵaıtady. Bul jaǵdaıda ákimshilik quqyq buzýshylyq jónindegi ister jalpy quzyreti bar sottarǵa jiberilýi múmkin. Joǵarǵy Sottyń qadaǵalaýy tártibimen qaraýǵa jatatyn sot isterin shekteýdi zańmen bekitý kerek.

Úshinshi. Qazaqstannyń quqyq júıesin damytýdyń aýqymdy áleýeti, ásirese, áleýmettik saladaǵy daýlar men qaqtyǵystardy sheshýdiń balamalyq joldaryn engizýde jatyr. Medıasııa týraly zańnamanyń jetilmegendigi bizdiń elimizdegi daýly jaǵdaılardy retteıtin sottyq emes ınstıtýttardyń damýyn tejep otyr. Bıylǵy jyly barlyq istiń 1 paıyzy ǵana medıasııa tetikteriniń paıdalanylýymen qaraldy. Medıasııa týraly otandyq zańnamany halyqaralyq standarttarmen sáıkestendirý kerek. Bul Qazaqstannyń sot júıesine oń yqpal etedi, sottardyń júgin jeńildetýge septigin tıgizetin bolady. Sonymen qatar, iskerlik belsendilikti arttyrýǵa, elde qolaıly ınvestısııalyq ahýal­ ornatýǵa áser etedi. Eldegi ınvestısııalyq ahýal týraly men quqyq qorǵaý organdarymen barlyq kezde­sýlerde únemi aıtamyn. Kez kelgen el sekil­di Qazaqstanǵa da syrtqy jáne ishki ınves­tısııa qajet. Biz túrli tekserýlermen jáne árqıly kedergilermen bıznesti shek­te­meýimiz kerek. Qarastyrylyp jatqan kodeks­­terde ekonomıkalyq qylmystar úshin qar­j­ylyq sanksııalar qoldaný, sol arqyly eko­no­mı­kalyq quqyq buzýshylyq esebinen eldiń túrme turǵyndary sanyn ulǵaıtpaý kózdelýde. Bul rette sotqa deıingi sheshý úlken mańyzǵa ıe.

Tórtinshiden, sot tóreligine azamattardyń qalyń toby qol jetkizýin qamtamasyz etý mańyzdy. Sottyń is qaraýy hattamasyn tolyq jáne sapaly qamtamasyz etetin tetik retinde sot úderisteriniń elektrondy tirkelimin jappaı engizgen jón. Birinshi ınstansııadaǵy barlyq sottardy beınekonferensııa baılanysymen qamtamasyz etý qajet, bul sot tóreligin qashyqtan júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Sotqa júgingen adamdar ózderiniń quqyǵyn qorǵaýda aýmaqtyq turǵydaǵy jáne uıymdastyrylǵan kedergilerge tap bolýǵa tıis emes. Isti sotta taraptardyń tańdaýy boıynsha qaraýdyń balamaly aıasyn keńeıtip, sotqa ótinish bildirýdiń kez kelgen formaldy talabyn joıý mańyzdy. Bul, ásirese, turǵyndardyń áleýmettik álsiz toptaryna, sonyń ishinde kámelettik jasqa tolmaǵandarǵa qatysty isti qaraý kezinde ózekti. Zańnamada eskerilmegen tustardy paıdalanyp, qandaıda bir formaldy jeleýmen ótinishti qabyldaýdan bas tartýǵa sottardyń quqy joq. Sýdıalar – barlyq memlekettik qyzmetshi tárizdi halyq qyzmetshileri. Olardyń tikeleı mindetine azamattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý jónindegi barlyq múmkin bolatyn sharalardy qabyldaý jatady.

Besinshi. Qazaqstan sýdıalar korpýsynyń kásibıligin arttyrý mańyzdy. Eshkimniń de qatelik jibermeıtinine kepildik joq ekeni sózsiz. Biraq sýdıalar jumysyndaǵy qatelikter barsha qoǵam úshin jáne árbir adam úshin qymbatqa túsedi. Sýdıalarǵa zań atynan ádilettilik úshin áreket etý senip tapsyrylǵan, bul olarǵa eki ese jaýapkershilik júkteıdi. Bul mindettiń sheshimi eń aldymen sot qurylymy júıesin jańǵyrtýdy qajet etedi. Sondaı-aq, sýdıalar qyzmeti úshin áleýmettik jáne materıaldyq jaǵdaıdy jaqsartý, biraq bir mezgilde olardyń jumysynyń sapasyna talapty kúsheıtý jónindegi jumysty jalǵastyrǵan jón. Sottar men sýdıalardyń tabysty qyzmetteri úshin barlyq qajettilikpen qamtamasyz etilýin jaqsartý qajet. Sonymen qatar, buqaralyq aqparat quraldarynyń kúsh-jigeri arqyly qoǵamda sot bıligine qatysty jaǵymdy jáne iltıpatty kózqaras qalyptastyrǵan jón, dedi Qazaqstan basshysy.

Baıandama jasaǵandar óz sózderinde sýdıalarǵa qysymnyń bar ekenin atap ótti, munyń túrli sebepterge baılanysty bolyp otyrǵanyn men bilemin, dedi sóziniń sońyna qaraı Prezıdent. Birde men qandaıda bir býynnyń basshysy nemese orynbasary aıypty bolyp qalsa, onda birinshi basshy da oǵan jaýapty bolady degen edim. Osyny jeleý etip, oblystyq sýdıaǵa «jol» tabý úshin aýdandyq sýdıany paıdalana bastady. Bul durys emes. Eger kinási bolsa, árkimniń isi jeke qaralýǵa tıis jáne ol úshin eshkimdi bosatpaımyz nemese qandaıda bir jazaǵa tartpaımyz. Ulttyq sot júıesi qoǵamdaǵy turaqtylyqtyń, quqyq ústemdiginiń, qoǵam men memleket múddelerin múltiksiz saqtaýdyń, qazaqstandyqtardyń quqyǵy men bostandyqtaryn qorǵaýdyń senimdi kepiline aınalýǵa tıis. Qazaqstan sýdıalary qaýymdastyǵynyń halyqqa qyzmet etýiniń zor mańyzy osyǵan saıady. «Qazaqstan-2050» Strategııasyn iske asyrýdyń kúrdeli jumy­syndaǵy Qazaqstan sýdıalarynyń basty boryshy – osy. Men Qazaqstannyń eki myńnan astam sýdıalar korpýsy Otanymyzdy jańartý jáne nyǵaıtý jónindegi bizdiń uly maqsattarymyzdy iske asyrýǵa laıyqty úles qosatynyna senimdimin.

N.Nazarbaev: Qazaqta «Bılik aıtý – ońaı, bilip aıtý – qıyn» degen sóz bar. Ádil qazylyq etý – kez kelgen sýdıanyń qasıetti paryzy, dedi sózin aıaqtaı kelip. Ol úshin zańdy bes saýsaqtaı bilý jetkiliksiz. Eń bastysy, bı adal, ádil bolýy kerek. Qazy – halyqtyń ojdany. Ol qara qyldy qaq jarǵan ádil bolsa, daýgerler tóreliktiń durystyǵyna kúmán keltirmeıdi. Aıypker zań buzǵanǵa zaýal bar ekenin túsinedi. Biz Máńgilik El bolamyz dep, kemel memleket qurýdy kózdegen halyqpyz. Sot tóreliginiń ádildigi men jedel, ári tolyq oryndalýy – kez kelgen eldiń kemel bolmysynyń kórinisi. Sot júıesiniń damýy toqtap qalatyn qubylys emes, ony úzdiksiz jetildirip otyrý kerek. Biz bul baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyra beremiz. Al sýdıalar, sizderden árqashan joǵary biliktilik pen ádildik, adaldyq talap etiledi.Halqy zańyn syılaıtyn, sotyna senetin qoǵam – eń damyǵan qoǵam. Bizdiń maqsatymyz – dál sondaı qoǵam qurý. «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń bas­ty mejeleriniń biri – osy. Endeshe, mindetterińiz aıqyn, baǵyttaryńyz belgili. О́zderińizge artylǵan úmitti aqtap, adal jumys isteıtinderińizge senemin. Sizderge ádil tórelik pen adal qyzmet serik bolsyn. Tabys tileımin!

Prezıdent sóziniń aldynda sezd jumysyn Joǵarǵy Sottyń Tóraǵasy Qaırat Mámı ashqan edi. Ol sezd jumysyna Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń palata tóraǵalary, Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵy, Joǵary Sot Keńesiniń basshylyǵy, Parlament depýtattary, ortalyq atqarýshy jáne quqyq qorǵaý organdarynyń basshylary, zań qaýymdastyǵy men BAQ ókilderi, sheteldik qonaqtar qatysyp otyrǵanyn aıtqan bolatyn. Odan ári Q.Mámı bul forýmnyń Qazaqstannyń jańa strategııalyq baǵytyn iske asyrý kezeńindegi tarıhı jaǵdaıda ótip otyrǵanyn atap óte kelip, jańa strategııa sýdıalar qaýymdastyǵynan sot qyzmetiniń sapasyn odan ári kúsheıtýdi qajet etetinin aıtqan-tyn. Tóraǵa forýmǵa sýdıalar qaýymdastyǵynyń fılıaldarynda saılanǵan 446 delegat túgel qatysyp otyrǵanyn jetkizip, sezdi ashyq dep jarııalaǵan edi.

Memlekettik ánuran oryndalyp, sezdiń jumysshy organdary saılanǵan soń kún tártibi bekitilgen-tin. Osydan keıin Q.Mámı kún tártibindegi birinshi másele boıynsha baıandama jasaǵan edi. Táýelsiz elimizdiń jańa saıası baǵyty – «Qazaqstan-2050» Strategııasy, basqa da is-sharalarmen qatar, quqyqtyq jáne demokratııalyq memlekettiń joǵary standarttaryna laıyqty sot júıesin qurýdy kózdeıdi, dep bastady sózin Q.Mámı. Tıimdi sot júıesin qalyptastyrý jáne sot ádildigin júzege asyrýdyń joǵary deńgeıi memleket ómirindegi barlyq oń ózgeristerdiń negizgi faktorlary bolyp tabylady. Sot júıesi qyzmetin jetildirýdiń máseleleri árqashan da Memleket basshysynyń erekshe nazarynda bolyp keledi. О́tken ýaqyttarda Elbasy aıqyndap bergen mindetter sheginde elimizdegi sot-quqyqtyq reformasy tolyǵymen iske asyryldy deýge bolady. Osy reforma aıasynda eń ozyq halyqaralyq tájirıbelerdi eskere otyryp, egemen Qazaqstan óz damýynyń ózindik quqyqtyq jolyn aıqyndap aldy, dedi ári qaraı Qaırat Ábdirazaquly.

Odan ári Joǵarǵy Sot Tóraǵasy sot reformasynyń naqty iske asyrylý qadamdaryna toqtaldy. Sonyń ishinde sýdıalardyń uıymdastyrýshylyq-quqyqtyq bazasynyń qurylǵanyn, qylmystyq, ekonomıkalyq jáne ákimshilik ister boıynsha arnaıy mamandandyrylǵan, aımaqtyq jáne áskerı sottar tabysty jumys isteıtinin aıtty. Ádilsottyń konstıtýsııalyq qaǵıdattarynyń iske asyrylýyna sot prosesterin alqabılerdiń qatysýymen júzege asyrý ınstıtýtynyń engizilgeni dálel bola alady. Azamattardyń sot prosesin júrgizýge qatysýy qoǵamnyń sottarǵa degen senimin arttyrdy. Sońǵy 10 jylda barlyq deńgeıdegi sottarǵa júginýlerdiń sany artyp keledi. Búgingi kúni olardyń sany 1 mln.-nan asyp ketti. Sýdıalardyń qaraǵan isteriniń ádiletti sheshimi qoǵamda áleýmettik senimniń qalyptasýyna yqpal etedi. Halyqtyń sottarǵa júginýleriniń óse túsýi sýdıalardyń qoǵamdaǵy quqyqtyq kıkiljińderdi birden-bir rettegish ekenine degen senimniń artqanyn kórsetedi. Alaıda sotqa júgingen azamattarymyzdyń quqyqtyq biliminiń tómendigi sýdıalar jumysyn arttyrýǵa da negiz bolyp otyr. Sońǵy tórt jylda sýdıalardyń bir aılyq júktemesi 38 isten 56 iske deıin artty. Al oblystyq deńgeıdegi arnaýly sottardyń júktemesi 90-nan 130 iske deıin kóbeıdi. Sýdıalar júktemesiniń osynshalyq artýyn qoǵam elemeı jatady. Al olar osynda otyrǵan árbir sýdıaǵa belgili, dedi Q.Mámı zaldaǵy delegattarǵa qarap.

Odan ári Q.Mámı bizdiń sot júıemizdi halyqaralyq uıymdardyń oń baǵalaıtynyn atap ótti. 2011 jyly Qazaqstannyń Sýdıalar odaǵy Halyqaralyq sýdıalar assosıasııasynyń tolyq múshesi bolyp qabyldandy. Mundaı faktiler Qazaqstan qoǵamynyń ómirinde óziniń súbeli úlesin jyldan jylǵa ulǵaıtyp kele jatqan bizdiń sot júıemizdiń jetile túskenin kórsetedi. Alaıda, otandyq sot júıesiniń tabystaryn aıta otyryp, biz onyń kóptegen problemalarynyń sheshilmeı jatqanyn da atap ótýge tıispiz, deı kelip sóz sóıleýshi sot júıesiniń búgingi kúngi keıbir qaınaýy jetken ózekti máselelerin atap ótti. Sýdıalardyń júktemesiniń artýyna eń birinshi kezekte azamattyq prosessýaldyq zańnamada qarastyrylǵan sottyń is qaraý basymdyǵy qaǵıdaty sebep bolyp otyr. Ol júginiske túsken barlyq isterdi qaraýdy talap etedi. Osyndaılardyń kesirinen sot barlyq júginisterdi qaraýǵa mindetti bolady. Biraq olardyń kóbisi rasıonaldyq jáne shyǵyndyq kózqaraspen baǵalasaq, qaraýǵa turmaıtyn dúnıeler. Sondyqtan da sýdıalar qatty sharshaǵanymen qoımaı, psıhologııalyq jáne emosııalyq qysymdar jaǵdaıynda ádilsot sheshimin shyǵarýda. Osy jerde sheshen mysal retinde Almaty qalasyndaǵy Medeý aýdandyq salyq basqarmasy zańdy tulǵalardyń 8 jáne 9 teńge salyqty artyq tólegendigi úshin olardyń esepshottaryna keri qaıtarý týraly sheshim shyǵartý úshin júgingenin aıtty. Zańǵa sáıkes júginis bolǵandyqtan, sot ony qaraýǵa májbúr bolyp, talapty qanaǵattandyrǵan. Jalpy, talap-aryzdardyń úshten biri osyndaı: sýdıalar, amal joq, 1000 teńgeden aspaıtyn salyqtyq talastardy qaraýǵa májbúr. Osylaı deı kelip, Tóraǵa memlekettik organdardyń osyndaı talaptaryn aldaǵy ýaqyttarda boldyrmaý qajettigin atap ótti. Sonymen birge, ol osyndaı isterge baılanysty Joǵarǵy Sot arnaýly zań jobasyn ázirlep jatqanyn aıta ketti.

Q.Mámı Qazaqstandaǵy medıasııa ınstıtýtynyń jumysyna toqtalyp, onyń kútkendegideı nátıje bermegenin tilge tıek etti. О́kinishke qaraı, bizde quqyqtyq talastardy medıatıvtik formamen sheshý isi óte baıaý júrgizilip, kútilgen nátıjege qol jetkizbedi. Onyń ústine osy ádispen qaralǵan ister sany da az. Al qylmystyq-quqyqtyq sıpattaǵy kıkiljińderdegi medıasııa burynǵy qylmystyq prosesterde qoldanylǵan kelisim ınstıtýtyn qoldanýmen shektelýde, deı kelip, Qaırat Ábdirazaquly medıasııanyń bizdiń elimizdegi tıimdiligine shúbá keltirip ótti. Sonymen birge, ol sýdıalardyń medıasııa prosedýrasyna júginetin prosessýaldyq tetikteriniń joq ekenin de atap ótti. Al basqa elderde, mysal úshin aıtsaq, Germanııada medıasııamen shtattaǵy sýdıa aınalysady. Onyń jumysynyń tıimdiligi kózge birden kórinip turady. Osyndaı artyq shyǵyndy talap etpeıtin tájirıbeni bizdiń elde de qoldanýǵa bolady, dedi Tóraǵa.

Odan ári Q.Mámı elimizdegi sot prosesin jetildirý men azamattardyń sotqa júginý prosesteriniń ınter­net-resýrstaryn qoldaný arqyly jeńildetýdi maq­sat etken josparlary týraly aıtty. Kadrlyq máse­lege de toqtalyp, aýdandyq deńgeıden bastap, Joǵar­ǵy Sotqa deıin árbir sýdıanyń bilimi men kási­bı deńgeıine qoıylar talaptardyń arttyrylaty­nyn kóldeneń tartty. Sonymen birge, sýdıalar ara­syndaǵy sybaılas jemqorlyqty tyıý ári ony túp-tamyrymen joıý máselesine de nazar aýdaryp, bul istiń mańyzdy baǵyt ekenin atap ótti. Mundaı fak­ti­ler oryn alǵan árbir jaǵdaıǵa qaǵıdatty turǵydan baǵa berilýin talap etedi, osy jumystar boıynsha sýdıa ádebi komıssııasynyń jumys nátıjeliligi arttyrylatyn bolady, dedi Tóraǵa. Sýdıalar táýelsizdigin kepildendirýdi kúsheıtý, olardy qoǵamdyq qorǵaý isterin jetildirý máselelerine toqtalyp, ázirge bizdiń qoǵamda bul isterde úlken olqylyqtar bar ekenin aıtty. Al olar sýdıanyń ádiletti sheshim shyǵarýyna keri áser etetin faktorlar, dedi sheshen. Sóziniń sońynda Tóraǵa áriptesterin ózderin taǵaıyndaǵan Prezıdenttiń jáne eldiń senimin aqtap, árqashanda adal da ádil qyzmet etýge shaqyrdy.

Osydan keıin jaryssóz bastalyp, sóz sheteldik qonaqtar arasynan Reseıdiń Ádilsot akademııasynyń rektory, joǵary sanattaǵy sýdıalar alqasynyń tóraǵasy Valentın Ershovqa berildi. Ol Keden odaǵy sheńberindegi elderdiń quqyqtyq yntymaqtastyq jáne kadr daıarlaý máseleleriniń oń sheshilip kele jatqanyn atady. Sonyń ishinde bul isterde Qazaqstannyń tabysty qadamdar jasap otyrǵanyn aıtty. Osynyń nátıjesinde biryńǵaı sot jáne azamattardyń quqyqtaryn qorǵaıtyn júıe qalyptasty.

Odan keıin sóz Ýkraına Joǵarǵy sotynyń eks-tóraǵasy, Sýdıalar keńesiniń tóraǵasy Vasılıı Ono­penkoǵa berildi. Ol aldymen Ýkraına Joǵarǵy soty­nyń tóraǵasy joldaǵan quttyqtaýdy oqyp berdi. Onda áriptesterin kezekti sýdıalar seziniń bastalýymen quttyqtaǵan tóraǵa odan ári qazaqstandyq sýdıalardyń óz isterin múltiksiz atqaratynyna jáne azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń konstıtýsııalyq kepildikteriniń buzylmaıtyndyǵyna senim bildiripti. Sóziniń sońynda V.Onopenko Qazaqstannyń quqyqtyq qana emes, ekonomıkalyq jetistikterine de tánti ekenin aıtyp ótti.

Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy Aǵjan Eshtaı óziniń sózinde qazaqstandyq ádilsotty atqarýda el Táýelsizdiginiń mańyzyn atap ótýmen qatar, qazaqtyń ejelgi, erdiń qunyn eki aýyz sózben sheshetin bıleriniń ádil tóreligi týraly áńgimeledi.

Soltústik Qazaqstan oblystyq sotynyń sýdıasy Elena Maksıýta jınalǵandarǵa zańgerlik ǵylymnyń negizgi ilimderinen birshama dáris oqyǵandaı boldy. Adam sotqa júgingende aldymen sýdıa qyzmetin atqaratyn naqty adamdy kórip, ony ádilsottyń barlyq beınesine balaıdy. Ádilsot tek zańmen emes, adamnyń uıatymen birge atqarylady. Sondyqtan da bizdiń moraldyq, adamgershilik qasıetterimizdiń arqasynda ǵana ádiletti sot sheshimi shyǵady. Mine, osylardan sottyń halyq arasyndaǵy bedeli de qalyptasady, dedi ol.

Almaty oblysyndaǵy Qarasaı aýdanaralyq mamandandyrylǵan ákimshilik sotynyń tóraıymy Janna Berdiǵulovanyń sózi kóbinese sot bıliginiń erekshelikteri men kásibı mamandardy tıimdi daıyndaý joldaryna arnaldy. Elimizde laıyqty, senimdi, kásipqoı sot korpýsyn qalyptastyrý baǵytyndaǵy mindetter júzege asýda. Alaıda, osy mindetterdi tolyǵymen oryndaý úshin sýdıa laýazymynda naqty irikteý mehanızmi retke keltirilýi tıis dep esepteımin, dedi.

Batys Qazaqstan oblysynyń mamandandy­ryl­ǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń tór­aǵasy Samat Januzaq is-táji­rı­be barysynda kezdesetin birqatar problemalar­dy jáne ony sheshýdiń joldaryn atap berdi. Ádil­sotty atqarýda da árbir eldiń ózine ǵana tán erekshelikteri bar, dedi ol. 2002 jyly ashylǵan maman­dandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sot­tar óziniń tıimdiligin ómirde kórsete bildi. So­nymen birge, qoǵamnyń sottarǵa degen talaby qazir basqa memlekettik organdarǵa qaraǵanda anaǵurlym artyq ekendigi kórinip otyr. Jumys barysynda bizge ekonomıkalyq daýlardy sheshetin tetikterdiń jetilmegendigi jıi ushyrasady.

Jıyn aıasynda Qazaqstan Sýdıalar odaǵynyń tóraǵasy Anatolıı Smolın sóz alyp, Qazaqstannyń Sýdıalar odaǵynyń qyzmeti týrasynda baıandady. Ol óz sózinde Qazaqstannyń Sýdıalar odaǵy 1996 jyldyń 19 jeltoqsanynda qurylǵanyn atap ótti. Sol ýaqyttan beri ol óz qyzmetiniń nátıjesin kórsetip keledi. Bir sezden kelesi sezge deıingi aralyqta Sýdıalar odaǵy sýdıalar qaýymdastyǵy aldynda turǵan maqsat-mindetterdi tolyqtaı oryndaı kele, mańyzdy sanalatyn quqyqtyq máselelerdi, sottardyń jumysy men mártebesin anyqtaý baǵytyndaǵy jumystardy júzege asyrýǵa atsalysýda.

Sezdiń ekinshi jalpy sessııasyn ashqan Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Qaırat Mámı sezd qonaqtaryna sóz berdi. Birinshi sóz alǵan Germanııa sýdıalar odaǵy tóralqasynyń tóraǵasy Krıstof Frank sezdiń birinshi bóliminde alǵan áserin aıta kelip, óz elindegi sot júıesiniń qyzmetin sóz etti. Qazaqstan men Germanııa sýdıalarynyń arasynda tájirıbe almasý usynysyn alǵa tartty.

Reseı Federasııasy joǵary tórelik soty tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Amosov sýdıalardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy týraly áńgimeledi. Bul turǵyda Qazaqstannyń sýdıalarǵa jasap otyrǵan qolaıly jaǵdaıy mamandy qanattandyratynyn bildirdi.

Sezd qonaqtarynan keıin sóz alǵan aımaq­tardan kelgen sýdıalar birqatar túıindi máselelerdi kóterip, usynystar da jasady. Osy kezge deıin atqarylǵan jumystar da nazardan tys qalmady.

Qazaqstannyń sot júıesi men onyń sýdıalar qoǵamdastyǵynyń aldyna qoıylǵan mindetterdi iske asyrý maqsatynda, delegattar men osy ókildik forýmǵa qatysýshylar kótergen máseleler men usynystardy eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasy sýdıalarynyń VI sezi arnaıy qaýly qabyldady. Onda Qazaqstan Sýdıalar odaǵynyń Ortalyq keńesi, Sýdıalar odaǵynyń oblystyq fılıaldary, búkil sýdıalar qoǵamdastyǵy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sezde sóılegen sózinde aıtylǵan mindetterdi iske asyrýdy óz qyzmetiniń mańyzdy baǵyty dep eseptesin delingen.

Kelesi kezekte Qazaqstan Sýdıalar odaǵynyń jańa tóraǵasy taǵaıyndalyp, sondaı-aq, 4 jylǵa saılanatyn 3 adamnan turatyn revızııalyq komıssııanyń quramy bekitildi. Qazaqstan Sýdıalar odaǵynyń tóraǵasy bolyp Serik Baıbatyrov taǵaıyndaldy.

Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezin elimizdiń Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı qorytyndylady. Búgin biz sot júıesiniń neǵurlym ózekti máselelerin talqyladyq. Alda qabyldanǵan sheshimderdi jáne Memleket basshysy alǵa qoıǵan mindetterdi iske asyrý boıynsha úlken jumystar tur. Sot qaýymdastyǵy bul iste belsendilik tanytyp, tikeleı atsalysatynyna senimdi, deı kele, Q.Mámı sezge qatysýshylardyń kúrdeli, aýyr da jaýapty qyzmetterine tolaǵaı tabys tiledi.

Jaqsybaı SAMRAT,

Láıla EDILQYZY,

Nurbaı ELMURATOV,

«Egemen Qazaqstan».

-----------------------------------------

Sýretterdi túsirgender

S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.

___________________ _________

DELEGATTAR LEBIZI

Ádil QURYQBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıasy:

– Tórt jylda bir ótkizi­letin sezd jumysyna Mem­leket basshysynyń qatysýy elimizdegi sýdıa­lardyń már­tebesin bir kóterip tastady. Alqaly jıynda aıtylǵan oılar men pikirler, Elba­synyń bergen joǵary baǵasy – munyń barlyǵy sottardyń jumysynyń joǵary deńgeıde ekenin bildiredi. Elbasy artqan senim el sýdıalarynyń erteńgi kúnge úmitpen qarap, jigerlenip qyzmet atqarýyna súbeli súıeý bolmaq.

Sezde kóterilgen máseleler – sýdıalar bilik­tiligin arttyrý, sottar men sýdıalardy odan ári mamandandyrý men sot korpýsyn keńeıtýge qatysty máseleler keńinen talqylanyp, qorytyndylanyp, naqty bir sheshimin tabady degen oıdamyn.

Jalpy, sýdıalardyń jumysyn, sot júıesin tórt jylda bir saraptan ótkizip, tarazyǵa salýdyń ózi úlken jetistik. Sebebi, dál osyndaı jıyn barysynda jetistiktermen qatar, kemshil