Indet qos búıirden qysqan qysyltaıań kezeńde qundylyqtar ózgerse de bolmysymyzǵa bite qaınasqan meıirim, adamgershilik sııaqty asyl qasıetterimizden ajyrap qalýdan saqtanǵanymyz abzal. Meıirim – tek qana týǵandarǵa kórsetiletin shekteýli sezim emes, kóńil kólemimen ólshenetin izgi qasıet. Osy rette indettiń kesirinen qanshama isimiz irkilip qalsa da, múmkindigi shekteýli jandardyń múddesin qorǵaıtyn sharalar toqtaǵan emes. Arbaǵa tańylǵan adamdardyń armanyn alystatpaı, qoǵam arasynda qolaıly orta qalyptastyrý maqsatynda jasalyp jatqan izgilikti ister jeterlik.
Múgedektik merzimi avtomatty túrde uzartyldy
Álemdi ábigerge salǵan indettiń taralýynyń aldyn alý maqsatynda 56 106 qazaqstandyqqa avtomatty túrde múgedektik merzimi, jalpy eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesi, kásiptik eńbek etý qabiletinen aıyrylý dárejesi jáne jeke ońaltý baǵdarlamalary úsh aıǵa uzartyldy. Bul rette memlekettik járdemaqylardy tóleý buryn belgilengen múgedektik toby boıynsha júzege asyrylady.
Sonymen qatar 15 830 qazaqstandyq múgedektikti eGov.kz portaly arqyly onlaın rejimde syrttaı rásimdedi jáne uzartty. Mundaı múmkindik memlekettik mekemelerde adamdardyń kóp jınalýyn boldyrmaý jáne koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrý qaýpin azaıtý maqsatynda jasaldy.
Indet qaýpiniń kúsheıýine baılanysty azamattar múgedektikti belgileý jáne qaıta kýálandyrý úshin elektrondy formatta ótinish bere alady. О́tinish berý úshin eGov.kz portalynda avtorlaný qajet jáne elektrondy sıfrlyq qoltańba bolýy kerek. Portalǵa kirgennen keıin oń jaq joǵary buryshynda ashylmaly tizimi bar batyrmany basyp, «Elektrondyq ótinishter» jáne «Qyzmetke onlaın tapsyrys berý» degendi tańdaý qajet. Sodan keıin ótinish berýshi óziniń jeke kabınetine kiredi, ol jerde «Qurý» túımesin basady. Ári qaraı kórsetilgen joldardy toltyryp, «Alýshy» jolynda «Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne Kóshi-qon komıtetiniń aýmaqtyq departamenti» tarmaǵyn tańdaıdy. Buǵan qosa qujattardyń fotoǵa túsirilgen nemese skanerlengen kóshirmelerin qosa berý qajet.
Tizimdi «Qajetti qujattar tizimi» siltemesine ótý arqyly kórýge bolady. Sońǵy áreket ESQ-kilttiń kómegimen ótinimge qol qoıý bolady. Ol úshin «Sertıfıkatty tańdaý» batyrmasyn basý jáne ataýy «RSA...»-dan bastalatyn faıldy tańdaý qajet, sodan keıin júıe ashyq paroldi engizýdi talap etedi. О́tinish berý nátıjesinde ótinimge jeke kabınette statýs beriledi.
Aıta keteıik, 16 jáne 18 jasqa tolǵan múgedek balalarǵa qatysty syrttaı qaıta kýálandyrý qarastyrylǵan. Olarǵa múgedektik qolda bar qujattar negizinde jáne aldyńǵy kýálandyrýǵa sáıkes múgedektik dárejesin eskere otyryp belgilenedi.
Múgedektik merzimin avtomatty túrde uzartý boıynsha sharalar alǵash ret Qazaqstan aýmaǵynda tótenshe jaǵdaı rejimi engizilgen kezeńde qabyldandy. Qaıta kýálandyrý merzimi tótenshe jaǵdaı kezeńine jáne bir aı buryn kelgen adamdarǵa múgedektik 3 aıǵa uzartyldy. Budan ári tıisti ákimshilik-aýmaqtyq birliktiń aýmaǵynda shekteý sharalarynyń, onyń ishinde karantınniń saqtalýyn eskere otyryp, múgedektik merzimderi uzartyldy.
8 jańa ońaltý ortalyǵy salynady
Qazaqstannyń 8 oblysynda múgedektigi bar tulǵalarǵa arnalǵan ońaltý ortalyqtaryn salý josparlanýda. Bul týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Erlan Áýkenov tóraǵalyq etken jergilikti atqarýshy organdarmen keńes barysynda málim boldy.
Elimizdiń 5 oblysynda mundaı ortalyqtar joq, al 3 oblysta tósektik oryndar jetispeıtindikten, tıisti mekemelerge qosymsha qajettilik bar. Ortalyqtardyń qurylysy úshin qazirdiń ózinde aýmaǵy 5 gektarǵa jýyq jer telimderi bólingen. Ákimdikter Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıteti ázirlegen úlgilik jobalyq-smetalyq qujattamany bekitýdi kútýde. Qurylys kezeńinde múgedektigi bar tulǵalardy ońaltý qyzmetterimen qamtýdy qamtamasyz etý úshin Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi ákimdikterge memlekettik áleýmettik tapsyrys nemese memleket-jekemenshik seriktestik sheńberinde ortalyqtardy ashýǵa jergilikti bıýdjetterden qarajat qarastyrý týraly usynys hat joldaıdy.
Búgingi tańda respýblıkada 40 ońaltý ortalyǵy bar, onyń 12-si bıyl iske qosyldy. Bul qamtý aýqymyn 42%-dan 50%-ǵa deıin ulǵaıtty, 1,5 myń qosymsha tósektik oryn paıda boldy.
Jańa ortalyqtardyń qurylysy stasıonar jaǵdaıynda ońaltý qyzmetine muqtaj barlyq múgedektigi bar tulǵalardyń qajettiligin óteıdi. Qazirgi ýaqytta ońaltý ortalyqtary joq aımaqtarda kúndizgi emdeý bóliminde jáne úıde qyzmet kórsetiledi.
Múgedektigi bar tulǵalar – memleket qamqorlyǵynda
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Erlan Áýkenov múgedektigi bar jandardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi jumys 2025 jylǵa deıin múgedektigi bar adamdardyń quqyǵyn qamtamasyz etý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi ulttyq jospar sheńberinde keshendi túrde júrgizilip jatqanyn atap ótti. Sonyń biri – qoldanystaǵy zańnamaǵa túzetýler ázirlendi.
Osy sanattaǵy azamattardy belsendi jumysqa tartý máselelerine erekshe nazar aýdarylady. Qazirgi ýaqytta múgedektigi bar tulǵalardy jumysqa ornalastyrý úshin suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha oqytý júrgizilýde. Máselen, erekshe qajettilikteri bar 120 adam IT mamandyqtary boıynsha bilim alyp jatyr. Bızneste júrgen nemese startap-jobalarǵa ıe múgedektigi bar adamdarǵa akselerasııa, aýqymdy keńeıtý, bıznes-tálimgerlik, oqytý, jańa naryqtarǵa shyǵýǵa kómektesý maqsatynda járdem jasalady.
Sonymen birge bıyl qarasha aıynda múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan mamandyqtar atlasyn ázirleý aıaqtalady. Bul jumys berýshilerge, jumyspen qamtý ortalyqtaryna jáne jeke HR-agenttikterge, shekteý túrine baılanysty qolaıly bos jumys oryndaryn irikteýge, Elektrondy eńbek bırjasy arqyly bos jumys oryndaryn tańdaýdy avtomattandyrýǵa múmkindik beredi.
273 mlrd teńgeden asa járdemaqy tólendi
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetinshe, qańtar-qyrkúıek aralyǵynda respýblıkalyq bıýdjetten múgedektikke baılanysty memlekettik áleýmettik járdemaqy tóleýge 218,4 mlrd teńge, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha járdemaqy tóleýge 54,8 mlrd teńge bólindi.
«2020 jylǵy qyrkúıek aıynda respýblıkalyq bıýdjetten múgedektikke baılanysty memlekettik áleýmettik járdemaqy tóleýge 24,6 mlrd teńge, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha járdemaqy tóleýge 5,2 mlrd teńge baǵyttaldy. Al 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha múgedektikke baılanysty memlekettik áleýmettik járdemaqy alýshylardyń sany 533,1 myń adamdy, asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha járdemaqy alýshylar sany 132,2 myń adamdy quraıdy», delingen mınıstrlik taratqan aqparatta.
Múgedektik jáne asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylar mólsheri múgedektiktiń toby men sebebine, qaıtys bolǵan asyraýshynyń asyraýynda bolǵan adamdardyń sanyna, sondaı-aq tıisti qarjy jylyna arnalǵan «Respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańda belgilengen eń tómengi kúnkóris deńgeıine baılanysty bolady. 2020 jylǵy 1 qazanǵa múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqynyń ortasha mólsheri – 46 196 teńgeni, asyraýshysynan aırylý jaǵdaıy boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqynyń ortasha mólsheri – 39 179 teńgeni qurady.
Áleýmettik qyzmetter portaly jumysty jeńildetti
О́tkende 1411 koll-ortalyǵynyń alańynda Áleýmettik qyzmetter portalyn paıdalaný jáne koll-ortalyqtyń jumysy máseleleri boıynsha múgedektigi bar adamdar qataryndaǵy belsendiler men qoǵam qaıratkerleri keńes berdi. Servıs azamattarǵa áleýmettik-eńbek salasynyń negizgi baǵyttary boıynsha keńes berýge mamandandyrylǵan. Onyń ishinde zeınetaqy jáne áleýmettik qamsyzdandyrý, áleýmettik saqtandyrý, ataýly áleýmettik kómek kórsetý, eńbek qatynastary jáne basqa da máseleler bar.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń keńesshisi Ádilet Zakıev múgedektigi bar adamdar men múgedek balalardy tárbıelep otyrǵan analardy kelesi jyldan bastap portalda jeke kómekshiler men ymdaý tili mamandarynyń qyzmetterine tapsyrys berý boıynsha, sondaı-aq sanatorıı-kýrorttyq emdeýdi júzege asyrý úshin uıymdy tańdaý boıynsha fýnksıonaldyń qosylatyny týraly habardar etti. Bıyl bul qyzmet qanatqaqty rejimde iske asyrylady.
«Biz múgedektigi bar adamdar men múgedek balalardy tárbıelep otyrǵan ata-analardyń baılanys ortalyǵyna shyǵýyn uıymdastyrdyq. Olar operatorlardyń qalaı jumys isteıtinin, olarǵa azamattar qandaı suraqtarmen júginetinin kórdi, sondaı-aq testtik qońyraý shalyp, jedel konsýltasııa aldy. Sondaı-aq biz koll-ortalyq basshylyǵynan olardyń kelesi jylǵy jumysty qalaı josparlaǵanyn, júkteme qashan artýy múmkin ekenin bildik. Jalpy, barlyǵy rıza boldy», dedi Á.Zakıev.
О́z kezeginde 1-toptaǵy múgedek Batyrjan Qadyrov mundaı kezdesýler múgedek adamdar úshin óte qajet ekenin atap ótti.
«Kelesi jyldan bastap portalda sanatorıı-kýrorttyq emdeý, jeke kómekshi jáne ymdaý tili mamanynyń qyzmetteri qoljetimdi bolatynyn taǵatsyzdana kútemin. Baılanys ortalyǵyna keletin bolsaq, operatorlardyń jedel jumysyn atap ótkim keledi. Biz sol jerde qońyraý shalyp, suraqtarymyzǵa jaýap aldyq. Qazirgi ýaqytta men ózim ortalyqtyń jumysyn kórip, baǵaladym. Jumystyń jolǵa qoıylǵany baıqalady», dep óz oıymen bólisti B.Qadyrov.
Koll-ortalyqtyń operatory Jadyra Áýbákirovanyń aıtýynsha, Áleýmettik qyzmetter portalyn paıdalaný máselelerinen basqa, olarǵa azamattar alǵys aıtý úshin jıi habarlasyp jatady.
Koll-ortalyqtyń jedel jáne úzdiksiz qyzmetin 60 adam qamtamasyz etedi. Koll-ortalyq kún saıyn saǵat 09.00-den 20.00-ge deıin úzilissiz, merekelik jáne demalys kúnderinsiz jumys isteıdi. Kúnine Qazaqstannyń barlyq óńirinen 3,5 myńnan 5 myńǵa deıin qońyraý túsedi.
15 myńnan asa azamattyń jumysqa turýyna járdemdesti
Bıyl 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha jumyspen qamtýdy qoldaý sharalary 15,4 myń múgedektigi bar adamǵa kórsetildi. Onyń ishinde Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha 11,4 myńnan asa adam, al Jumyspen qamtýdyń 2020 jylǵa arnalǵan jol kartasy sheńberinde 2,2 myń adam qoldaý aldy.
«Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyna 11,4 myń múgedektigi bar adam qatysty, onyń 4 myńy turaqty jumys oryndaryna, 6 myńnan astamy ýaqytsha jumystarǵa ornalastyryldy, 448 azamat qysqamerzimdi kásiptik oqytýmen qamtyldy, 284 adam mıkrokredıtter aldy jáne 700 adam memlekettik granttar aldy. Sondaı-aq «Bastaý bıznes» jobasy boıynsha kásipkerlik qyzmet negizderine oqytýǵa 504 adam jiberildi. Taǵy 2,2 myńǵa jýyq múgedektigi bar adam Jumyspen qamtýdyń jol kartasynyń jobalaryna jumysqa ornalastyryldy.
Budan basqa «Halyqty jumyspen qamtý týraly» zańǵa sáıkes, jergilikti atqarýshy organdar aýyr jumystardy, eńbek jaǵdaılary zııandy, qaýipti jumystardaǵy jumys oryndaryn eseptemegende, jumys oryndary sanynyń ekiden tórt paıyzǵa deıingi mólsherinde múgedektigi bar adamdar úshin jumys oryndaryna kvota belgileýdi qamtamasyz etedi. Kvota sheńberinde 2017 jyldan bastap osy jylǵa deıin 13,6 myń múgedektigi bar adam jumysqa ornalastyryldy, onyń ishinde 1,8 myńy 2020 jyldyń II toqsanynda jumyspen qamtyldy.