Kóktal aýylyndaǵy Qatynsý ózeniniń ústine aspaly kópir tústi. Arǵy jaǵa men bergi jaǵany jalǵap jatqan kópirdi aýyl turǵyndary óz kúshimen, óz qarajatyna salyp alǵan. Qarasańyz, Semeıdegi kádimgi aspaly kópirdiń shaǵyn nusqasy.
Kóktal halqy osy ýaqytqa deıin aýyldyń irgesindegi ótkel bermes ózennen óte almaı qınalatyn. Shabyndyq pen mal órisi sýdyń arǵy jaǵasynda bolǵandyqtan, turǵyndarǵa kópir aýadaı qajet edi. Sol úshin de aýyldyqtar bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, osydan bir jyl buryn kópir salýdy bastap ketken.
Kolhozdyń dúrildep turǵan shaǵynda «Saıtan kópir» dep atalatyn kópirsymaqtary bolǵan-dy. Eni 80-aq sm ótkeldiń ortasy salbyrap turatyn. Jaıaý júrginshiler ortan beline taıaǵanda terbelmeli kópir sýǵa tıip, tobyqtan sý keshipti. Keıin kóktemgi tasqynda muzǵa tirelip, úzilip ketken. Sodan beri kóktaldyqtar kógendelip qalǵandaı kúı keshipti. Byltyr ǵana kópir qurylysy qolǵa alynǵanda turǵyndardyń kóńili jaılana bastaǵan. Onyń ózinde «kolhoz kezinde salynbaǵan dúnıeni sender qaıtip salasyńdar» degendeı keritartpa áńgimeler de aıtylǵan sekildi. Eń bastysy, birligi bekem halyq bilek sybana iske kiristi.
Kópir qurylysynyń jobasyn aldymen mekteptegi grafıka jáne jobalaý pániniń muǵalimi Ahat Raqyshev qaǵazǵa syzyp shyqqan. Sodan soń kishigirim maketin jasap kórgen. Maketti jasap otyrǵan kezde syzbaǵa túspegen qajet detaldaryn tolyqtyrǵan.
– Osy kópirdiń qurylysyna muryndyq bolǵan jáne maǵan senim artqan Kóktaldyń 1983 jylǵy jigitterine alǵys aıtamyn. Olar – Aıdyn Esbolov, Qýanyshbek Ábdeshov, Darhan Djımbaev, Berik Chojıkovterge jáne qalada tursa da kóp qolǵabys etken Dáýren Kúlgimbaev. Qurylys basyna únemi ystyq tamaqtaryn jetkizip turǵan «83-tiń» qyzdary – Sandýǵash pen Aıgúlge de alǵysym sheksiz. Qosymsha jan-jaqtaǵy kásipkerler de kómektesti. Shamamen, 10 mln teńgeden asa qarajattyń qural-jabdyǵy paıdalanyldy. Aýyl azamattary materıaldaı demeý jasamasa, odan kóp bolýy múmkin edi, – deıdi qurylystyń basy-qasynda júrgen A.Raqyshev.
Syzbasy syzylyp, maketi jasalǵanymen kópirdiń kólemin dálme-dál shyǵarý ońaı bolmapty. Jalpy uzyndyǵy – 130 m, bıiktigi – 10 m, eni – 1,4 m. Al ózen deńgeıinen bıiktigi – 3 m. Onyń ústine aýyldyqtarda kópir qurylysyna qajetti kran, ekskavator, býldozer sekildi tehnıkalar joq-tuǵyn. Dese de bastalǵan isti sońyna deıin jetkizýdi kózdegen turǵyndar aýyldaǵy bar traktorlardy jumyldyryp, bilek kúshterine, Ahat syndy azamattardyń sheberlikterine sengen. Senim aqtaldy. Anaý О́skemendegi Ertistiń kópirindeı sozbalańǵa salynyp, yryń-jyryń bolmady. Aınaldyrǵan bir-aq jyldyń ishinde paıdalanýǵa berildi. Qurylys aıaqtalǵan soń aspaly kópirdiń beriktigin motosıklmen júrip, synap kórgen. Qoldanylǵan materıaldar – jýan trýba, temir tireýler, bolat arqan. Ahattyń aıtýynsha, ózenniń bir jaǵasynan ekinshi jaǵasyna kerilgen bolat tross atty adamdy da kóteredi.
Aspaly kópir aıaqtalǵan kúni aýyldyqtar bórikterin aspanǵa atty. Máseleniń úlkeni sheshildi. 150-deı úıi bar aýylǵa aýyz sý tartý jumystary da taıap qalǵan. Endigi kezekte ózderi birigip, qorshap alǵan fýtbol alańyna jasandy gazon tóselse, aýyl balalary bir qýanyp qalar edi. Áıtpese jas fýtbolshylar aıaq kıimderin tozdyryp, shańy shyqqan alańda dop tebedi. Estýimizshe, ákimdik jasandy gazon tóseımiz dep ýáde etipti de. Sonymen qatar turǵyndar aýyl ishindegi jáne aýdanǵa baratyn joldy asfalttasa, tegistep, tas tósese dep tileıdi. Uıaly baılanys telefonynyń munarasy ornatylsa deıdi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Úrjar aýdany