Aqordanyń baspasóz qyzmeti Qazaqstan Prezıdentiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń otyrysynda sóılegen sózin jarııalady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Memleket basshysy vıdeokonferensııa formatynda ótken Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń otyrysyna qatysty.
Qasym-Jomart Toqaev sammıtti uıymdastyrǵany úshin Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınge rızashylyǵyn bildirdi jáne Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmondy jýyrda ótken prezıdent saılaýyndaǵy jeńisimen quttyqtady.
Qazaqstan Prezıdenti Shanhaı yntymaqtastyq uıymy qurylǵannan bergi 20 jyl ishinde aýqymdy jumystar atqarǵanyn jáne eń tabysty halyqaralyq uıymǵa aınalǵanyn atap ótti. Uıym quqyqtyq jaǵynan ǵalamshardaǵy aýmaqtyń tórtten birin, Jer betindegi halyqtyń 40 paıyzyn jáne álemdegi ishki jalpy ónimniń úshten birin qamtıtyn keńistikte yntymaqtastyq pen ózara senimniń tıimdi quraly retinde baǵalanady. Biraq koronavırýs pandemııasy álemdik qoǵamdastyq úshin qatań synaq bolyp otyr. BUU-nyń derekterine sáıkes álemdik ekonomıkanyń quldyraýy 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha 4,4 paıyzǵa jetedi, halyqaralyq týrızm deńgeıi 70 paıyzǵa tómendeıdi jáne tikeleı ınvestısııa tartý kólemi 40 paıyzǵa deıin quldyraıdy.
– Mundaı jaǵdaıda «Azamattarymyzdyń múddesi jolynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn kúrdeli jaǵdaıǵa qalaı beıimdeımiz?» degen sekildi ózekti máselelerdi sheshýdiń tıimdi joldaryn tabýǵa tıispiz. «Shanhaı rýhy», sondaı-aq, qazirgi syn-qaterlerge birlesip utymdy jaýap izdeýdegi mol tájirıbe, túptep kelgende, osy aýqymdy mindetti sheshýge múmkindik beredi. Qazaqstan ortaq kúsh-jigerdiń «Bári de adam úshin» degen izgi maqsatqa qol jetkizýge baǵyttalǵanyn asa mańyzdy sanaıdy. Osy rette «ujymdyq ımmýnıtetimizdiń» kúsheıýin pandemııa men basqa da jahandyq syn-qaterlerge qarsy qoıýdyń kepili dep bilemin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń pikirinshe, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy pandemııanyń teris saldaryn joıý jónindegi kúsh-jigerdi úılestirý turǵysynan óz deńgeıiniń joǵary ekenin kórsetti.
– «Dos qıyndyqta synalady» degen barlyq halyq úshin túsinikti maqal osy aýyr indet ýshyqqan kezdegi Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń yntymaqtastyq rýhyn dál aıǵaqtaıdy. О́zara gýmanıtarlyq kómek pen epıdemıolog mamandardyń jiberilýi elderimizdegi ahýaldy turaqtandyrýǵa septigin tıgizdi. Qazaqstan jahandyq problema kezindegi belsendi ári jemisti yntymaqtastyǵy úshin tıisti memleketterge, sonyń ishinde, Reseı men Qytaıǵa rızashylyǵyn bildiredi, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev búgingi jıynda Epıdemııa qaýpine qarsy kúres jónindegi birlesken is-qımyldardyń keshendi josparynyń bekitilýin joǵary balalady, sondaı-aq, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy aıasynda Aýrýlar men bıoqaýipsizdikti baqylaý jónindegi óńirlik ortalyqtar jelisin qurý týraly Qazaqstan bastamasynyń mańyzdy ekenin atap ótti.
– Álemdegi qubylmaly jaǵdaı «úsh zulymdyq» – separatızm, terrorızm jáne ekstremızmniń kúsheıýine alyp keldi. Terrorızmge, separatızmge jáne ekstremızmge, sonyń ishinde, Internet jelilerindegi qarsy kúreste Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń yntymaqtastyǵy jónindegi baǵdarlamanyń belsendi júzege asyrylýy bizdiń uıymnyń órship kele jatqan qaýip-qaterge beretin tıisti jaýaby bolar edi. Qoǵamdyq jáne ekonomıkalyq ómirdegi kóptegen salanyń onlaın keńistikke kóshýi kıberqaýipsizdik máselesin ózekti ete túsedi. Sondyqtan Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Terrorǵa qarsy óńirlik qurylym bazasynda Aqparattyq qaýipsizdik ortalyǵyn jedel qurý qajet dep sanaımyz, – dedi Memleket basshysy.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymy úshin Aýǵanstandy qaıta qalpyna keltirý máselesi ózekti bolyp tabylady. Qazaqstan Aýǵanstandy áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan ońaltý úshin «ShYU–Aýǵanstan» baılanys toby aıasyndaǵy yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa daıyn. Búginde «úsh zulymdyq» kúsh qoldaný arqyly jeńý múmkin emes ekeni aıqyn boldy. Terrorızmge, ekstremızmge, separatızmge jáne rýhanı qundylyqtardyń qunsyzdanýyna qarsy kúreste halyqtardyń jasampazdyq áleýetin jumyldyrý úshin ShYU-na múshe memleketterdiń biregeı mádenı murasyn damytý mańyzdy. Qazaqstan Prezıdenti Shanhaı yntymaqtastyq uıymy úshin kelesi jyldy – ShYU-nyń Mádenıet jyly dep jarııalaǵanyn qoldady.
– Proteksıonızmniń kúsheıýi jáne taýar tasymaldaýǵa qatysty halyqaralyq tizbektiń úzilýi Uıymymyzdyń ekonomıkalyq áleýetin jedel aıqyndaý qajettigin kórsetip otyr. ShYU-nyń 2025 jylǵa deıingi damý strategııasyn júzege asyrý jónindegi is-qımyldar josparynyń bekitilýi ózara saýda-sattyqty qalpyna keltirýge jáne arttyrýǵa septigin tıgizedi dep úmittenemiz. Atalǵan mindettiń sheshilýi jobalyq is-áreketterdiń qarjylandyrylý tetigin qalyptastyrý jónindegi kelissózderdi tezdetýdi talap etedi. О́zara esep aıyrysýda ulttyq valıýtalardyń rólin birtindep arttyrý, sondaı-aq, Eýrazııalyq qarjylandyrý, keńes berý mehanızmin qalyptastyrý jónindegi Jol kartasy sııaqty sharalardyń qabyldanýy bul jumysqa tyń serpin berer edi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Qazaqstan tarapynyń Bıologııalyq qaýipsizdik jónindegi halyqaralyq agenttik qurý týraly usynysyn taǵy bir márte eske salyp, Tehnoparkter pýly jónindegi tujyrymdamasyn kelisý jumystaryn jedeldetý kerek ekenin aıtty. Sonymen qatar Sıfrlyq dáýir kezeńindegi shalǵaı jáne aýyldyq aımaqtardy damytý jónindegi yntymaqtastyq tujyrymdamasyna qol qoıylǵanyn quptady. Prezıdent óz sózinde elderimiz arasyndaǵy saýda-sattyqty keńeıtý men Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe jáne baqylaýshy memleketterdiń ınfraqurylymdyq damýynyń ulttyq baǵdarlamalarynyń sınergııasyn qamtamasyz etý úshin ózara kólik-logıstıkalyq is-qımyldy nyǵaıtý qajettigin atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev «Bir beldeý, bir jol» megajobasynyń damýy ortaq kúsh-jigerdi biriktiretinine senimdi. Qazaqstan ınfraqurylymdyq jáne logıstıkalyq jobalardy birlesip atqarý maqsatynda qajetti sharanyń barlyǵyn qabyldaıdy. Bul bizdiń ekonomıkamyz úshin paıdaly bolmaq. Sondaı-aq, Prezıdenttiń pikirinshe, ekologııa máselelerin de nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy.
– Biz ekologııalyq problemalardy jáne onyń memleketterimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy barysyndaǵy teris saldaryn nazarda ustaýǵa mindettimiz. Sondyqtan Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń tıisti vedomstvolary atalǵan problema boıynsha ózara is-áreketin kúsheıtýi asa mańyzdy. Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Ekologııalyq problemalarynyń reestrin jasaý bul baǵyttaǵy jumystardyń jaı-kúıin tutas kórýge múmkindik berer edi. Bul – shuǵyl ujymdyq sheshimdi talap etetin másele, – dedi Memleket basshysy.
Bıylǵy jyl Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalǵanyna jáne BUU-nyń qurylǵanyna 75 jyl aıasynda ótip jatyr. Kelesi jyly Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna 20 jyl tolady. Prezıdent osynaý tarıhı kezeńderdi óńirlik jáne jahandyq problemalardy sheshý úshin taptyrmas tásil retinde qoldanýdyń aıryqsha mańyzdy ekenine senimdi. Syrtqy ashyqtyq pen Halyqaralyq áriptestik aıasyn keńeıtýge umtylý – uıym tıimdiliginiń kepili. Sondyqtan Qazaqstan Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń ózge de halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıý týraly sheshimin quptaıdy.
– Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń mereıtoıy – bul onyń eleýli jetistikterin atap ótýge ǵana emes, sondaı-aq, osal tustarymyzdy anyqtap, «áttegen-aı» deıtin jerlerimizdi oı eleginen ótkizip, odan paıdaly sabaq alý úshin jaqsy múmkindik. Sondyqtan hatshylyqqa uıymnyń tetikteri men organdarynyń qyzmetin jetildirý jóninde naqty usynystar engize otyryp, Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń jumysyna jan-jaqty taldaý daıyndaýdy tapsyrýdy usynamyn. Bizdiń halyqtarymyz Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna úlken úmit artady. Olar bizdiń Uıym sheńberinde ymyralasý jáne ózara múddelerdi eskerý negizinde jemisti yntymaqtastyq ornatyp, sol arqyly búgingi synaqtar men aldaǵy syn-qaterlerge abyroımen tótep berip, azamattarymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa múmkindik bolady dep sanaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti sóziniń sońynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń kóshbasshylaryn ortaq mindetterdi sheshý jáne «Shanhaı rýhyn» nyǵaıtý jolynda birigýge shaqyrdy.
***
Sammıt qorytyndysy boıynsha tómendegideı qujattar qabyldanyp, qol qoıyldy:
1. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Máskeý deklarasııasy.
2. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń 2025 jylǵa deıingi damý strategııasyn júzege asyrýdyń 2021-2025 jyldar aralyǵyndaǵy is-qımyl josparyn bekitý týraly sheshimi.
3. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketterdiń sıfrlyq dáýir kezindegi shalǵaı jáne aýyldyq aımaqtardy damytý jónindegi Tujyrymdamasynyń sheshimi.
4. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter aımaǵyndaǵy epıdemııalyq qaýip-qaterge qarsy is-qımyldyń birlesken keshendi jospary.
5. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymy hatshylyǵymen jáne Birikken Ulttar Uıymynyń Azııa-Tynyq muhıty aımaǵy úshin ekonomıkalyq jáne áleýmettik komıssııasy hatshylyǵymen ózara túsinistik jónindegi memorandýmyna qol qoıý týraly sheshimi.
6. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymy hatshylyǵymen jáne Eýrazııa ekonomıkalyq komıssııasymen ózara túsinistik jónindegi memorandýmyna qol qoıý týraly sheshimi.
7. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymy hatshylyǵymen jáne Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymymen ózara túsinistik jónindegi memorandýmyna qol qoıý týraly sheshimi.
8. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Mádenı ıntegrasııalyq ortalyǵy týraly sheshimi.
9. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymy Bas hatshysynyń Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń ótken jylǵy qyzmeti jónindegi baıandamasy týraly sheshimi.
10. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Aımaqtyq antıterrorıstik qurylymynyń 2019 jylǵy qyzmeti jónindegi Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń Aımaqtyq antıterrorıstik qurylymy keńesiniń baıandamasy týraly sheshimi.
11. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Jeńistiń 75 jyldyǵyna baılanysty málimdemesi.
12. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń terrorıstik, separatıstik jáne ekstremıstik ıdeologııany, onyń ishinde, Internet júıesinde taratýǵa qarsy is-qımyl týraly málimdemesi.
13. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń halyqaralyq aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly málimdemesi.
14. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń esirtki qaýpine qarsy is-qımyl týraly málimdemesi.
15. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń jańa koronavırýs ınfeksııasyna qarsy birlesken is-qımyl týraly málimdemesi.
16. Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary Keńesiniń sıfrlyq ekonomıka salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly málimdemesi.