Avıaındýstrııanyń shyǵyny shash etekten

Otandyq kompanııalardyń hali qalaı?

Jyldyń alǵashqy jartysynda kompanııa tabys tabýdyń ornyna, ondaǵan mıllıard teńge shyǵyn shekti. Onyń sebebi túsinikti, 22 naýryzdan bastap mamyr aıyna deıin el aýmaǵyndaǵy jáne ha­lyqaralyq áýe reısteriniń bar­ly­ǵy ­toqtatylǵan bolatyn. Eki aıǵa jýyq ýa­qyt boıy kompanııa sheteldegi azamattary­myzdy ákelý, júk tasymaly syndy az-kem jumysty mise tutýǵa máj­búr boldy.

Mamyr aıy týǵannan keıin de áýe reısteri túgel qalpyna kele qoıǵan joq. Aldymen el aýmaǵyndaǵy iri qalalardyń arasyndaǵy baǵyttar ǵana birtindep ashyla bastady. Halyqaralyq baǵyttardyń keıbireýi jaz mezgilinde ǵana ishinara ashyldy. Ádette jaz aılary jolaýshylar tasy­maly qyzatyn maýsym ekeni málim. Forbes.kz habarlaǵandaı, Air Astana bur­n­aǵ­y jyldary da alǵashqy toqsanda shyǵyn kórgenimen, jaz aılarynan qara kúzge deıin jolaýshylar aǵyny kúsheıip, nátıjesinde, jyl qorytyndysy boıynsha únemi paıdaǵa shyǵatyn. Alaıda bıyl bári basqasha boldy. 9 aıda kompanııanyń taza shyǵyny 35,96 mlrd teńgeni qurady. Salystyrý úshin aıtar bolsaq, byltyr 9 aıda kompanııa 9,09 mlrd teńge tabys tapqan bolatyn.

Sarapshylardyń paıymdaýynsha, jyl sońyna deıin jaǵdaı ońalady deýge negiz joq. Birinshiden, kún salqyndaǵan kezde el halqy az ushatyny buǵan deıingi tá­jirıbelerden belgili. Ekinshiden, ko­ro­na­vırýstyń ekinshi tolqyny kúsheı­ge­nine baılanysty áýe kompanııalary halyqaralyq reısterdi qysqartýǵa máj­búr bolyp jatyr. El aýmaǵyndaǵy áýe reıs­terine shekteý qoıylmaǵanymen, jolaý­shylar KOVID testinen ótkeni týraly anyqtama alýǵa mindettelýde. Bul da óz kezeginde jolaýshylardyń ushaqpen qaty­naýǵa degen yntasynyń tómendeýine áser etedi.

Elimizdegi ózge de áýe kompa­nııa­la­ry­nyń qarjylaı jaǵdaıy máz emes. Aıta­lyq, tasymal kólemi boıynsha eli­miz­de ekinshi oryn alatyn SCAT-tyń kóktemdegi «óli kezeńdegi» shyǵyny 5,6 mlrd teńgeden asyp tústi.

«Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qorynyń aktıvterdi basqarý jónindegi dırektory Almasadam Sátqalıevtiń habarlaýynsha, qorǵa qarasty Qazaq Air-diń bıylǵy alty aıdaǵy shyǵyny 10 mlrd teńgeden asyp túsken.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Azamattyq avıasııa komıtetiniń habarlaýynsha, bıyl naýryz-maýsym aılary aralyǵynda halyqaralyq reısterdiń 99 paıyzy oryndalǵan joq. Otandyq áýe kompanııalarynyń jolaýshylar tasymaldaý qarqyny eki eseden artyq tómendedi. Bul jaǵdaı jaz maýsymynda bolǵany áýe tasymaldaýshylary úshin eki ese soqqy bolǵanyn aıta ketý kerek. Ná­tıjesinde, qazaqstandyq kompanııa­lar barlyǵy 300 mlrd teńgege jýyq qar­jy­laı shyǵynǵa ushyrady.

Jaǵdaıdyń kúrdelenýine baılanysty Úkimet olardy qoldaý sharalaryn qol­ǵa alýǵa májbúr boldy. Sóıtip, qazaq­stan­dyq avıakompanııalar qosymsha qun saly­ǵy­nan bosatyldy.

Úlken bestiktiń jaǵdaıy nasharlady

Jalpy, bıylǵy jyl jahandyq avıa­ın­dýstrııa úshin úlken soqqy bol­ǵa­ny anyq. Halyq tarapynan ushaq­pen qa­ty­naýǵa degen suranystyń tó­men­de­ýi­nen shekken shyǵyndaryn aıt­pa­ǵan­da, pandemııaǵa baılanysty álemdik ekonomıkadaǵy ósimniń tómendegeni olardyń aksııalarynyń quldyraýyna ákelip soqtyrdy.

Airport Industry Review jýrnalynyń habar­laýynsha, byltyr kiris kólemi boıyn­sha amerıkalyq Delta Airlines (47 mlrd dollar), American Airlines (45,7 mlrd dollar), United Airlines (43,2 mlrd dollar), germanııalyq Lufthansa (40,7 mlrd dollar) jáne fransııalyq Air France-KLM (30,45 mlrd dollar) syndy kompanııalar úzdik bestikke kirgen bolaryn. Delta Airlines-tiń aksııalary NYSE-te jyl basynan beri 45 paıyzǵa arzandapty. Bul kom­panııanyń floty myńnan astam ushaq­­tan jasaqtalǵan, qazir sonyń jartysy qań­ta­rylyp tur.

American Airlines-tiń aksııalary 58 paıyzǵa arzandady, jyl basynan bergi shy­ǵyny 3 mlrd dollardan asady. United Airlines-tiń shyǵyny 1,8 mlrd dollar. Kompanııa qazan aıynan bastap, qyzmet­ker­lerin jumystan bosata bastady.

Áýe kólikteri halyqaralyq qaýym­das­tyǵynyń IATA boljamy boıynsha, áýe tasymalyna degen jalpy jahandyq sura­nys tek 2024 jyly ǵana qalpyna keledi. Koro­navırýstyń AQSh-ta tez taralyp jat­qany, oǵan qosa damýshy elderdegi epı­de­mııalyq ahýaldyń áli de kúrdeli kúıin­de saqtalýy avıaındýstrııaǵa aýyr soǵyp tur.

IATA bas dırektory Aleksandr de Jıýnıak osyǵan baılanysty:

– Biz kúrdeli jaǵdaımen betpe-bet kelip otyrmyz, jaǵdaıdyń qashan ońa­la­tynyna dál boljam jasaý qıyn. Sol sebep­ti ár memlekettiń úkimetterin osy salaǵa jasalǵan qarjylaı qoldaý paketterin saqtaýǵa, ózge de qarjy­laı qoldaý tetikterin qarastyrýǵa shaqy­ramyz. Kúrdeli jaǵdaıdan áýe kompa­nııa­larynyń jabylyp qalmaı, aman shyǵ­ýy úshin úkimetterdiń qoldaýy óte kerek, – dedi.

Sarapshylar byltyrǵy kór­set­kish­te­r­men salystyrǵanda, bıylǵy áýe tasy­malynyń aýqymy beıneli túrde aıt­qanda oıynshyq bolyp qaldy dep sanaı­dy. Jyl basynan beri dúnıe júzi boıynsha jolaýshylar aǵyny 95 paıyzǵa deıin quldyraǵany osyny kórsetedi. Azamattyq avıasııa sońǵy júz jylda dál mundaı quldyraýdy bastan ótkerip kórmegen.

Kúni keshe koronavırýsqa qarsy vak­sı­­­na­nyń tabylǵany týraly aq­parat­tan keıin ekonomıkanyń kóptegen ma­ńyzdy sek­torlaryna birden qan jú­gi­rip, iri kom­panııalardyń aksııalary qarqyndy túrde qymbattaı bastaǵany málim. Áýe kom­panııalarynyń jaǵdaıy basqasha. Sarapshylar avıaındýstrııaǵa tıgizgen pan­demııanyń áseri áli biraz ýaqytqa deıin sozylatynyn, jolaýshylar aǵyny qalpyna kelgennen keıin de birneshe jyl boıy jalǵasatynyn aıtyp otyr.