О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan tas kómir eksporttaýshylardyń úzdik ondyǵyna endi. Álemdik eksporttyń 1,7 paıyzy bizdiń elge tıesili eken. Al qońyr kómir (lıgnıt) eksporty boıynsha úzdik úshtiktiń qataryndamyz. Bul rette Qazaqstan álemdik eksporttyń 2,6 paıyzyn ótep otyr.
«QazTrade» saýda saıasatyn damytý ortalyǵynyń málimetinshe, tas kómirdi eksporttaıtyn alǵashqy ondyqtyń qatarynda Qazaqstannan bólek, AQSh, Reseı, Aýstralııa, Indonezııa, Ońtústik Afrıka, Kolýmbııa, Mońǵolııa, Kanada jáne Mozambık bar. Al qońyr kómir eksporttaýdan bizdiń el Reseı men Indonezııadan keıin jaıǵasyp, úshtikke endi.
Qazaqstan sońǵy on jylda ortasha eseppen jyl saıyn 25-30 mln tonna kómir eksporttap keledi. Máselen, 2010 jyly tas jáne qońyr kómirdi qosa eseptegende 30,1 mln tonna ónim shekaradan asyrylǵan. 2015 jylǵa deıingi eksport kólemi 30 mln tonnadan tómendegen emes. 2016 jyly shamamen 4 mln tonnaǵa azaıǵan. Sodan beri 30 mln-dyq meje baǵynbaı keledi.
Byltyr 25,8 mln tonna kómir syrtqa shyǵaryldy. Osy jyldyń segiz aıyndaǵy kórsetkish – 16,2 mln tonna. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 6,3 paıyzǵa az. Demek COVID-19 pandemııasy bul baǵytqa da óz saldaryn tıgizgen.
– 2020 jyldyń qańtar-tamyz aralyǵynda Qazaqstannan eksporttalatyn shıkizattyq taýarlardyń ishinde kómir jetinshi orynǵa turaqtady. Segiz aıda 246,9 mln dollardyń ónimi shetel asyrylǵan. Jalpy, kómir eksportynyń negizgi bóligin tas kómir quraıdy. Ony bıylǵy statıstıkadan da ańǵarýǵa bolady. 2020 jyldyń segiz aıyndaǵy kómir eksportynyń 86,8 paıyzy tas kómirge tıesili. Bul degenimiz – 14,05 mln tonna. Byltyrǵy kezeńmen salystyrǵanda kórsetkish 10,2 paıyzǵa kem. Al qońyr kómirdiń eksporty 32,2 paıyzǵa ulǵaıyp, 2,14 mln tonnaǵa jetti, – deıdi «QazTrade» saýda saıasatyn damytý ortalyǵy» AQ bas sarapshysy Baqytbek Amantaev.
Qańtar-tamyz aralyǵynda Qazaqstannan eksporttalǵan shıkizattyq taýarlardyń alǵashqy ondyǵyna kómirden bólek, shıki munaı (17 148,7 mln dollar), tabıǵı gaz (1 378,0 mln dollar), mys kenderi (936,3 mln dollar), bıdaı (621,5 mln dollar), baǵaly metaldar (459,7 mln dollar), temir kenderi (376,9 mln dollar), zyǵyr tuqymy (111,3 mln dollar), arpa (109,5 mln dollar) jáne myrysh kenderi (102,0 mln dollar) bar.
Qazaqstan kómirin kóp tutynatyn el – Reseı. 2020 jyldyń segiz aıyndaǵy eksporttyń 82,8 paıyzy nemese 13,4 mln tonnasy soltústiktegi kórshimizge baǵyttalǵan. Odan keıingi oryndarda О́zbekstan – 1,2 mln tonna (7,4 paıyz), Ýkraına – 532,8 myń tonna (3,3 paıyz), Qyrǵyzstan – 467,9 myń tonna (2,9 paıyz), Belarýs – 390,8 myń tonna (2,4 paıyz) jáne Qytaı – 165,4 myń tonna (1 paıyz) tur. Qazaqstan kómirin ımporttaıtyn elderdiń qatarynda Polsha, Gresııa, Grýzııa, Latvııa memleketteri de bar. Qańtar-tamyz aralyǵynda atalǵan tórt elge barlyǵy 20,7 myń tonna kómir jetkizilgen.
– Bizdiń kómir Reseıge eń tómengi baǵamen jetkiziledi – ortasha eseppen tonnasyna 9,8 dollar. Al bir tonnasyna О́zbekstan – 18,3 dollar, Qyrǵyzstan – 25,6 dollar, Belarýs – 26 dollar, Ýkraına – 96,7 dollar, Qytaı 114,6 dollar tóleıdi. Atap óterligi, qazaqstandyq kómirdiń ortasha baǵasy álemdik naryqtaǵydan úsh ese arzan. Sondaı-aq bizdiń ónimniń baǵasy álemdik naryqpen salystyrǵanda áldeqaıda turaqty. Qańtar-tamyz aralyǵynda qazaqstandyq kómirdiń ortasha eksporttyq baǵasy tonnasyna 15 dollardy qurady. Bul 2019 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 21,3 paıyzǵa tómen. Al segiz aıdyń ishinde álemdik naryqtaǵy kómirdiń bir tonnasy 44,5 dollarǵa teń boldy.Kórsetkish byltyrǵy jaǵdaıdan 28,7 paıyzǵa tómen, – deıdi B.Amantaev.
Statıstıkaǵa súıensek, 2020 jyldyń qańtar-qyrkúıek aralyǵynda Qazaqstanda 78 mln tonna kómir óndirilgen. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen shamalas. Al Qazaqstanǵa ákelinetin ımporttyq kómirdiń kólemi 483,7 myń tonnany qurady. Kórsetkish byltyrǵy jaǵdaımen salystyrǵanda 7,6 paıyzǵa joǵa- ry.