Qala tirshiligi qarbalasqa toly. Ozyq qalalardyń ońtaıly ádis-tásilderin paıdalanyp, shahar turǵyndaryna jaıly orta qalyptastyrý – udaıy nazarda. Burynǵymen salystyrǵanda elordanyń búgingi damý kórsetkishi anaǵurlym alda ekeni anyq. Sońǵy kezde Nur-Sultanda úıler gazǵa qosyla bastady degen aqjoltaı aqparattar tarap, kóptiń kókeıinde júrgen máseleniń sheshilgenine qýanyp qaldyq. Kómir jaǵyp, kúl shyǵarǵan kúnder artta qalǵany turǵyndar turmysyna serpin bereri sózsiz.
Kómir jaǵyp, kúl shyǵarǵan kúnder artta qaldy
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bes áleýmettik bastamasynda» elimizde gaz óndirý táýelsizdik kezeńinde jylyna 8-den 52 mlrd tekshe metrge deıin artqanyn, ári qaraı da óse túsetinin aıtqan bolatyn.
«Qazir elimizdegi turǵyndardyń 50 paıyzǵa jýyǵy gazben qamtamasyz etilgen. 9 oblysqa gaz tartylǵan. Degenmen ortalyq jáne soltústik óńirler áli de gazsyz otyr. Biz Qaraózek (Qyzylorda oblysy) – Jezqazǵan – Qaraǵandy – Temirtaý – Astana baǵytynda magıstraldy gaz qubyryn salý jobasyn júzege asyrýymyz kerek. Oǵan tıisinshe qarajat tartý qajet bolady, sonyń ishinde halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynan da. Bul 2,7 mln adamdy gazben qamtamasyz etýmen qatar, shaǵyn jáne orta bıznestiń jańa óndiristerin ashýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge ekologııa jaqsarady. Gazǵa kóshý tek Astananyń ózinde zııandy qaldyqtardyń aýaǵa taralýyn 6 esege nemese jylyna 35 myń tonnaǵa azaıtady. Bul jobany júzege asyrý ári qaraı ózge óńirlerdi de gazben qamtamasyz etýge múmkindik beredi», degen edi N.Nazarbaev.
Búginde Nur-Sultannyń turǵyn aýdandarynda úılerdi gazǵa qosý jumystary júrgizilýde. Jeleznodorojnyı eldi mekeninde birinshi tutynýshy gazǵa qosyldy. 700-den asa turǵyn tehnıkalyq sharttar aldy, front-keńselerde 3 myńnan asa adam keńes aldy.
«Bizge bir túnde 20-ǵa jýyq kórshimiz kelip, qarap, qyzyǵýshylyq tanytty. Áýelde kómirden gazǵa aýysýǵa bolatynyna senimsizdik boldy. Qazir bári qýanyshty. Týystarymyz jazyp, qońyraý shalyp, gazǵa qosylǵanymyzben quttyqtap jatyr», deıdi gazǵa qosylǵan alǵashqy úılerdiń turǵyndary.
Turǵyndardyń qýanyshyna oraı gazdyń baǵasy da tómendetildi.
«Gaz tartyldy. Bul – uzaq ýaqyt boıǵy tynymsyz eńbek nátıjesi. Gazǵa 11 qarashada qosyldyq. Bizdiń aýdandaǵy turǵyndar bul sharýanyń rasymen júzege asyp jatqanyn kórip, kómirden gazǵa kóshýge bel býǵanyn aıtady. Bıyl gaz tartylatynyna senbeıtinder de boldy. Gazǵa qosyldyq. Elbasy elordaǵa gaz jetkiziletinin aıtqan edi. Biz sol jumystyń nátıjesin kórip otyrmyz. О́te rızamyz», deıdi Indýstrıalnyı eldi mekeniniń turǵyny Dáýlet Bekbosynov.
Agroqalashyq eldi mekeniniń bir bóliginde, Promyshlennyı, Kóktal-2 eldi mekenderin de qurylys-montaj jumystary aıaqtalyp, qysymdy synaý júrip jatyr. Osy jyldyń jeltoqsan aıyna deıin gazǵa qosylý josparlanǵan. Jyl sońyna deıin Kóktal-1 turǵyndary da gazǵa qosyla alady.
«Elordany gazdandyrý – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tarıhı jobasy. Gazdandyrý qorshaǵan ortany jaqsartýǵa ǵana emes, sonymen qatar jeke sektor turǵyndarynyń ómir súrý jaǵdaılaryn aıtarlyqtaı jeńildetýge múmkindik beredi. Kómirdi qaıda saqtaý keregin, onyń sapasyn ýaıymdaýdyń qajeti joq. Adamdar kómirqyshqyl gazymen ýlanǵan jaǵdaılar boldy. Osy máselelerdiń barlyǵy sheshimin tabady. Gazdandyrý prosesi birneshe satyda ótedi jáne barlyq turǵyn aýdandar kezeń-kezeńimen qosylady. Osy jylytý maýsymynda JEO-1 jáne JEO-2 birqatar qazandyqtary da gazǵa aýystyryldy», dedi elorda ákimi Altaı Kólginov.
Ishki gazben jabdyqtaý jelilerin ornatqan turǵyndardy qosý úshin Respýblıka dańǵyly, 24 mekenjaıy boıynsha «Parasat» bıznes ortalyǵy «QazTransGaz Aımaq» AQ keńsesine habarlasý qajet. Bul uıym ishki gazben jabdyqtaý jelileriniń qaýipsizdigi men tikeleı qosylýyn tekserýmen aınalysady, ári qaraıǵy jumysyna da jaýap beredi.
Jylý ortalyǵy jartylaı gazǵa aýystyryldy
JEO qazandyqtarynyń jumysyn gazǵa aýystyrý qorshaǵan ortaǵa kómir shańy, kúkirt sııaqty zııandy qaldyqtardy aı̆tarlyqtaı̆ azaı̆tady. Bul týraly Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov óziniń Instagram-daǵy paraqshasynda jazdy.
«JEO-1 jáne JEO-2 jumysy ishinara gazǵa aýystyryldy. Búgin gaz qazandyqtary resmı túrde iske qosyldy. Ol úshin birneshe aı̆ boı̆y jabdyqtardy aýystyrý, qorǵaý, jeldetý jáne gaz sharýashylyǵy júı̆elerin ornatý boı̆ynsha jumystar júrgizildi. Qalǵan qazandyqtardy gazǵa aýystyrý jumystary jalǵasady. JEO qazandyqtarynyń jumysyn gazǵa aýystyrý qorshaǵan ortaǵa kómir shańy, kúkirt sııaqty zııandy qaldyqtardy aı̆tarlyqtaı̆ azaı̆tady. Sonymen qatar 19 áleýmettik nysandy (mektepter, balabaqshalar, medısınalyq mekemeler) avtonomdy qazandyqtardan gazǵa kóshirý boı̆ynsha jumystar júrgizilýde. Sonymen birge eldi mekenderdegi jeke sektordaǵy úı̆ler gazǵa kóshirile bastady», dedi A.Kólginov.
Elordanyń birqatar eldi mekeninde ınfraqurylymdy damytý máseleleri bar. Internasıonalnyı eldi mekeninde birinshi kezekte jaryqtandyrý, aıaldamalar ornatylyp, avtobýs marshrýttarynyń qosymsha sany iske qosylady. Qazir magıstraldy sý qubyry qurylysy bastaldy. Magıstraldy sý qubyry aıaqtalǵannan keıin, oramishilik jeliler úılerge ótkiziledi. Atalǵan jumystardy 2021 jyly aıaqtaý josparlanǵan.
«Elordada 16 eldi meken bar. Munda ortalyqtandyrylǵan damytýmen qatar, aýyz sý, káriz, jaryqtandyrý, joldar salý jáne basqa da máselelerdi sheshý qajet. Aýdan turǵyndary jaryqtandyrý, nóser jáne sharýashylyq nájis kárizderin júrgizý, ınternet, gazdandyrý, joldardy, trotýarlardy asfalttaý sııaqty ınfraqurylym máselelerin kóterdi. Birinshi kezekte jaryqtandyrý, aıaldamalar ornatý, avtobýs marshrýttarynyń qosymsha sanyn iske qosýdan bastaımyz. Turǵyndarda ortalyqtandyrylǵan aýyz sý berilmegenin eskere otyryp, biz magıstraldy sý qubyrynyń qurylysyn bastadyq. Magıstraldy sý qubyry aıaqtalǵannan keıin, oramishilik jelilerdi úılerge ótkizýge kirisemiz. Bul jumystardy 2021 jyly aıaqtaýdy josparlap otyrmyz. Joldardy asfalttaýǵa kirispes buryn, káriz jáne gazdandyrý jumystaryn aıaqtaımyz. Bıylǵy jylytý maýsymynda birqatar eldi meken gazǵa kóshirile bastaıdy. Prosess birneshe kezeńge bólingen. Atalǵan kezdesýde turǵyndar kótergen máseleler josparǵa alyndy. Osyndaı kezdesýlerdi barlyq eldi mekende ótkizip, turǵyndardyń usynystaryn qalany damytý josparyna engizemiz. Turǵyn úı alaptaryn damytý máselesi – Memleket basshysynyń baqylaýynda», dedi qala ákimi.
«Jeleznodorojnyı» eldi mekeninde alǵashqy tutynýshy gazǵa qosyldy
«Jeleznodorojnyı» eldi mekeninde gazben jabdyqtaý jelileriniń qurylysy tolyq aıaqtaldy. Tutynýshylardy kezeń-kezeńmen qosý sharalary bastaldy.
Gazben jabdyqtaýdyń ishki jelilerin júrgizgen turǵyndar gaz qosý úshin Respýblıka dańǵyly, 24, «Parasat» BO mekenjaıyndaǵy «QazTransGaz Aımaq» AQ keńsesine júginý qajet. Sondaı-aq «Promyshlennyı», «Kóktal-2», «Agroqalashyq» eldi mekenderinde qurylys-montaj jumystary aıaqtaldy, syǵymdaý jumystary júrgizilýde. Qosylý osy jyldyń jeltoqsan aıyna deıin josparlanǵan. Jyl sońyna deıin «Kóktal-1» eldi mekeni turǵyndary gazǵa qosyla alady.
Elordada turǵyn úı alaptarynda gazben jabdyqtaý jelilerin salý jumystary jalǵasýda. Gazdandyrý prosesi úsh kezeńge bólingen, turǵyn úı alaptary kezeń-kezeńimen gazǵa qosylady. Gazdandyrý ekologııany jaqsartýǵa jáne turǵyndar densaýlyǵyna jaǵymdy áser etip qana qoımaı, jeke sektor turǵyndarynyń ómir súrý jaǵdaıyn aıtarlyqtaı jeńildetedi.
Tarıf tómendedi
Nur-Sultanda gaz tarıfi tómendetildi. Gazdyń bir tekshe metriniń baǵasy 45 teńgeden 34,6 teńgege tómendetildi. Buǵan deıin bir tekshe metrdi 60 teńge dep belgileý boljanǵan edi.
Elordada turǵyn aýdandarda oramishilik gazben jabdyqtaý jelilerin salý boıynsha jumys jalǵasýda. Mysaly, Jeleznodorojnyı turǵyn alabynda gaz taratý jelileri arqyly iske qosý tolyq qamtamasyz etilgen. Tutynýshylardy qosý úshin qajetti sharalar qabyldanýda.
Kóktal-2 jáne Promyshlennyı turǵyn aýdandarynda oramishilik gazben jabdyqtaý jelileriniń qurylysy boıynsha jumystar aıaqtaldy – gaz jetkizý qubyry arqyly iske qosyldy. Ishki jelilerde paıdalanýǵa berý jumystary júrgizilýde. Kóktal-1 turǵyn alabynda gaz taratý jelileriniń 90 paıyzy tartyldy. Bul jumys Agroqalashyq, Ońtústik Shyǵys turǵyn alaptarynda da júzege asyrylady. Paıdalaný sharty boıynsha úılerdi gazǵa jáne esepteý quraldaryna qosýdyń tehnıkalyq sharttaryn alý úshin turǵyndar front-keńselerge habarlasýlary kerek.
Bıyl JEO-1 jáne JEO-2 qazandyqtary da gazǵa aýystyryldy. Nur-Sultan qalasy Otyn-energetıkalyq kesheni jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń málimetinshe, gaz taratý jelilerin, onyń ishinde kvartalishilik jelilerdi salý jobanyń TEN-ine sáıkes úsh kezeńge bólinip, olardyń qurylys somasy 44,6 mlrd teńgeni quraıdy.
«9 iske qosý kesheni bar jobanyń 1-kezeginiń qurylysy 2019 jyldyń kúzinde bastaldy. Jobanyń 1-shi kezeginiń jalpy quny 20,6 mlrd teńgeni quraıdy. Jobanyń 2 jáne 3-kezegi boıynsha jobalaý-izdestirý jumystary júrgizilýde. Jobanyń 2, 3-kezegin iske asyrý merzimi 2021-2023 jyldar kezeńinde respýblıkalyq bıýdjet jáne jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen, sondaı-aq jeke ınvestısııalardy tarta otyryp josparlanady. Mıchýrıno, Internasıonalnyı, Kúıgenjar turǵyn alaptary (2-kezek) «QazTransGaz Aımaq» AQ qarajaty esebinen gazdandyrylady. Búginde 1, 2 keshen (JEO-1, JEO-2-ge jetkizý jelileri), 3 keshen boıynsha (Kóktal turǵyn alabyna gaz qubyryn júrgizý), sondaı-aq 7 keshen boıynsha («Jeleznodorojnyı» turǵyn alaby) jumystar aıaqtaldy, tabıǵı gaz iske qosyldy. Jeliler senimgerlik basqarý sharty boıynsha «QazTransGaz Aımaq» AQ-ǵa berildi. Kóktal-1, Kóktal-2, Agroqalashyq turǵyn alaptarynda gaz taratý jelileriniń qurylysy 3-6 iske qosý keshenderi aıasynda jalǵasýda. 4 GTP jetkizý oryndaldy, gaz qubyry salyndy: bolat – 9,1 km, polıetılen – 155 km. 7-9 iske qosý kesheni aıasynda Jeleznodorojnyı, Promyshlennyı, Ońtústik-Shyǵys turǵyn alaptaryn gazben jabdyqtaý júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta gaz qubyrlary salyndy: bolat – 4,1 km, polıetılen – 95 km», deıdi basqarma mamandary.
Sondaı-aq 10 jeltoqsanǵa deıin 4 iske qosý kesheniniń (Kóktal-2, Agroqalashyqtyń bir bóligi) qurylysy aıaqtalady. Odan ári «QazTransGaz Aımaq» AQ-ǵa beriletin 6 iske qosý kesheni (Kóktal-1) aıaqtalady. 2021 jyldyń tamyzyna deıin 5 iske qosý (Agroqalashyq), 8 iske qosý (Ońtústik-Shyǵys sol jaǵy), 9 iske qosý kesheni (Ońtústik-Shyǵys oń jaǵy) aıaqtalady. Joǵaryda baıandalǵandy eskere otyryp, qurylystyń 1-shi kezegin 9 iske qosý keshenimen aıaqtaý 2021 jylǵy tamyzǵa josparlanǵan.
Nur-Sultan qalasynyń Otyn-energetıkalyq kesheni jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasymen gaz taratý jelileriniń qurylysy jónindegi jumystar jalǵasýda. Jobanyń birinshi kezegi JEO-1, 2, Kóktal-1, 2, Jeleznodorojnyı kentine, Promyshlennyı, Ońtústik-Shyǵys (oń jáne sol jaǵy) deıin gaz taratý jelilerine gaz berýdi boljaıdy. 1-kezeń aıaqtalǵan soń 13,5 myń úıdiń turǵyndary gazǵa qol jetkize alady. Jobanyń ekinshi kezegi – Mıchýrıno, Internasıonalnyı, Kúıgenjar, Telman, Prıgorodnyı, Garden Village, Family Village turǵyn alaptary. Úshinshi kezekte Ilınka, Shubar, О́ndiris turǵyn alaptary gazdandyrylady.