Kákimbek SALYQOV

Qazaq mádenıeti men ádebıeti aýyr qazaǵa dýshar boldy.

2013 jylǵy 27 qarashada 82 jasqa qaraǵan shaǵynda belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, N.Ostrovskıı atyndaǵy Búkilodaqtyq ádebıet syılyǵynyń laýreaty, aqyn Kákimbek Salyqov dúnıeden ótti.

Kákimbek Salyqov jyr álemine jumys­shylar ortasynda shyńdalǵan bilikti basshy kezinde keldi. Máskeýdiń Tústi metaldar jáne altyn ınstıtýtyn támamdaǵannan keıin ol uzaq jyldar shahtada eńbek etti, sodan keıin partııalyq jumysqa aýysty. Kákimbek Salyqov Jezqazǵan ken-metallýrgııa kombınatynyń partkom hatshysynan KOKP Ortalyq Komıtetiniń ınspektory, О́zbekstan kompartııasy Qaraqalpaq oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy jáne KSRO Joǵarǵy Keńesiniń Ekologııa jáne tabıǵat resýrstaryn tıimdi paıdalaný máseleleri jónindegi komıtetiniń tóraǵasyna deıin ósti.

Qazaq mádenıeti men ádebıeti aýyr qazaǵa dýshar boldy.

2013 jylǵy 27 qarashada 82 jasqa qaraǵan shaǵynda belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, N.Ostrovskıı atyndaǵy Búkilodaqtyq ádebıet syılyǵynyń laýreaty, aqyn Kákimbek Salyqov dúnıeden ótti.

Kákimbek Salyqov jyr álemine jumys­shylar ortasynda shyńdalǵan bilikti basshy kezinde keldi. Máskeýdiń Tústi metaldar jáne altyn ınstıtýtyn támamdaǵannan keıin ol uzaq jyldar shahtada eńbek etti, sodan keıin partııalyq jumysqa aýysty. Kákimbek Salyqov Jezqazǵan ken-metallýrgııa kombınatynyń partkom hatshysynan KOKP Ortalyq Komıtetiniń ınspektory, О́zbekstan kompartııasy Qaraqalpaq oblystyq komıtetiniń birinshi hatshysy jáne KSRO Joǵarǵy Keńesiniń Ekologııa jáne tabıǵat resýrstaryn tıimdi paıdalaný máseleleri jónindegi komıtetiniń tóraǵasyna deıin ósti.

Kákimbek Salyqov memlekettik qyzmetimen birge talantty aqyn retinde de tanymal boldy. Onyń «Syr» dep atalatyn alǵashqy óleńder jınaǵy 1970 jyly jaryq kórdi. Aqynnyń qalamynan budan keıin «Máńgi shyraq», «Jezkıik», «Nurly kúnder», «Kóńil nazy», «Aqqý jetken», «Parasat syry», «Shyn júrekten», «Dala – dastan», «Che Gevara», «Gákký» jáne basqa da kóptegen óleńder men poemalar jınaqtary týdy. Jyr dúldúliniń ulttyq boıaýy qanyq kóptegen shyǵarmalary álemniń birqatar tilderine aýdarylyp, kóptegen óleńderine halyq súıip tyńdaıtyn ánder jazyldy.

Kákimbek Salyqov – kórkem aýdarmanyń tanymal sheberi. Ol qazaq oqyrmandaryn A.Pýshkınniń, M.Lermontovtyń, V.Maıakovskııdiń, Iа.Kolastyń, R.Ǵamzatovtyń, M.Lvovtyń jáne V.Savelevtiń óleńderimen tanystyrdy.

Kákimbek Salyqov Lenın, Halyqtar dostyǵy, eki márte Eńbek Qyzyl Tý, «Parasat», III dárejeli «Barys» ordenderimen marapattaldy, oǵan «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» qurmetti ataǵy berildi. Birneshe márte Qazaq KSR jáne KSRO Joǵarǵy Keńesteriniń depýtaty bolyp saılandy. Ol – Soltústik Qazaqstan oblysynyń, Kókshetaý, Jezqazǵan, Sátbaev qalalarynyń qurmetti azamaty.

Bilikti basshy, aıtýly azamat, halqynyń adal perzenti, iri mádenıet qaıratkeri retinde ol bizdiń júregimizde árqashan saqtalady.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti.

Qosh, baýyrym!

Kákimbek Salyqovty men alǵashqy óleń jazyp, baspasózde kórine bastaǵan kezinen bildim. Biraq basshy partııa qyzmetinde júrgen adamnyń aqyndyǵy et pen teriniń arasyndaǵy oryntaqtyń jeligi me degen kúdik te boldy oıymda. Alǵashqy shyqqan eki jınaǵyn («Syr», «Jezkıik») alyp oqyǵannan keıin ǵana ol kúdigim seıildi. Ol kenshi ınjener mamandyǵy men aqyndyǵyn teń ustap, eki kásipti týystyrǵan janymen aqyn eken. Jáne kezdeısoq emes, qudaı ózi qalap aqyn etken adam sııaqty kórindi. Aqyry, úlken oryntaq ony ustap tura almady. Ol aqyndyq taǵdyrymen tabysty. Úlken aqyn bolyp, el syıyna bólenip ómirden ozdy. Men sodan beri aqynnyń ár qadamyn qadaǵalap, maqalalar jazǵan aǵasymyn. Ony inimdeı kórdim, qalamyna, qadamyna rızalyq kóńilmen qutty bolsyn aıtyp júrdim. Ol ómirge shyn ǵashyq adam edi. Dala tabıǵatynyń sulýlyǵy men adam janynyń tolǵanystary aqynnyń syr sandyǵyna aınaldy. Kákimbektiń «Aqqýy», «Jezkıigi», «Aqmaraly» sulýlyqtyń beınesindeı qazaq janyn terbedi. Onyń sulý ánderi árkimniń-aq júreginen jyly oryn tapty.

Úlken árippen jazylatyn adam, azamat, qaıratker, qoǵamdyq qyzmet ıesi Kákimbektiń ómiri men eńbegi de onyń óleńderinde. Ol óz zamanynyń uly sıpattaryn sezine bildi. Eli men jeriniń shyn patrıoty boldy. Ańsaǵan armanyn, jetkizbeı júrgen ánin tynymsyz qýdy. Ǵarysh pen ǵalamdy qazaq dalasynyń keńdigimen ólshedi. «Dala men ana sezimtal etti sanamdy», dedi. Sonysymen Kákimbek búkil qazaqtyń súıiktisine aınaldy. Qosh, baýyrym, aqynym, jany sulý azamatym!..

Serik QIRABAEV.

Bizdi qosqan Jezqazǵan edi

1958 jyldyń qońyr kúzinde issaparmen Ulytaýǵa jol túsip, dańqy sol kezde-aq kóńilimdi alaburtqan mys qazany Jezqazǵanǵa tap boldym. Maqtaýly «Pakro» shahtasyn kórmek bolyp, jer astyna túseıin. Allanyń jazýy shyǵar, ken qazylǵan ýchastoktardyń birinde basynda temir kaska, ústinde brezent jamylǵysh kıgen orta boıly, shúńirek kózi ózime jymııa qaraǵan azamatty kórdim. Sol shahtanyń bas ınjeneri Kákimbek Salyqov eken.

Jaqsyda jattyq joq degen ras, sodan beri 55 jyl ótti. Ulytaýda bastalǵan dostyǵymyz Qaraǵandy men Máskeýde, Almaty, Astana, Parıj, Pavlodar men Semeıde jalǵasyp, uzaq ómirdiń nebir qıly kezeńderin birge ótkizdik. О́zimiz ǵana emes, úı-ishimiz bolyp aralastyq. Mereıtoılar ǵana emes, ómirdiń eleýli kezeńderin, qıyn asý-belderdi birge ótkizdik. Kákeńniń aqyly, abyroı-bedeli men ómirlik tájirıbesi menen kósh boıy ozyq. Oǵan endi kirshiksiz aq peıilin, adamı tazalyǵyn, aqyndyq ushqyr darynyn qosyńyz. Qysqasy, Kákeń maǵan aqylshy aǵa ǵana emes, janashyr dos boldy. Qaıran Káke, ne deımin, qaraly habaryńdy estip, jan-júıem egilgeni sonsha, qapelimde ne derimdi bilmeı qapada otyrmyn. Jasamaı ketken ǵumyryńdy jaryń Marııam, Erlanyń men Maırań, súıikti nemereleriń jasasyn! Qosh bol, ardaqty dos, ózińmen ótkizgen árbir kezdesý, ystyq qaýyshýlar, birge jasaǵan ıgi ister, ásirese, Qanysh ulyny ulyqtaý jolyndaǵy ulan-ǵaıyr eńbegiń – halyq jadynda, kitaptar sóresinde ıyq tiresip qattaýly tur! Kóńildi jubatar ju­banysh ta osy, baqul bol, er Káke!..

Medeý SÁRSEKE.

Qazaq jyrynyń jezkıigi

Adamzattyń dushpany – qaza jaıly qaıǵyly habardy estý qashanda aýyr. О́te aýyr. Kákimbek aǵa Salyqovtyń ómirden ozǵany jaıly aýrýhanada jatyp estip, esimnen tanyp qala jazdadym.

Kákimbek aǵa ótken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary Máskeýde KOKP Ortalyq Komıtetinde jaýapty qyzmette júrgen kezinde «Qazaq ádebıetiniń» qatardaǵy qyzmetkeri, sol tustaǵy jas jazýshy meni ádeıi izdep kelip, tanysyp edi. Ǵabıden aǵa Mustafınge jolserik bolyp, «Qazaq ádebıetine» kólemdi ocherk ja­rııalap edim. Sol joljazbam jáne «Aq arýana» povesi jaıly jyly pikir­­ler aıtyp edi. Qaraqalpaq elin bas­qaryp turǵan kezinde de, keıin de qa­rym-qatynasymyz úzilgen joq. Men Mem­lekettik syılyq alǵanda qýanyp, eldiń aldy bolyp quttyqtap edi.

Kákimbek aǵa Salyqov ómirdiń úlken mektebinen ótken kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri edi. Eń bastysy – óleńdi ómirlik serigi etken asa talantty aqyn bolatyn. О́zgesin aıtpaǵannyń ózinde qazaqtyń uly dalasyn án bolyp terbegen ataqty «Jezkıiginiń» ózi óltirmeıdi ony. A.S.Pýshkındi túbegeıli zerttep, túgese aýdarǵan eńbe­giniń ózi bir taý, bir shyń.

Qosh bol, qoshtasýǵa qımaıtyn asyl aǵa, qazaq jyrynyń «Jezkıigi».

Sábıt DOSANOV.

О́mirsheń óleńderi óltirmeıdi

Tosynnan estilgen qaraly habardyń tóbeńnen jaı túskendeı áser eteri anyq qoı. Onyń ústine habary túskir aıtýly aqyn, memleket qaıratkeri Kákimbek aǵa Salyqovtyń fánıden baqıǵa attanyp ketkenin jetkizip tursa!..

Qazaqtyń sary tap saharasyn jezkıik jyr bolyp sharlaǵan aqyn Kákimbektiń ómirsheń óleńderi qyran qanatty ánge aınalyp, ult rýhanııatyna tyńnan qosylǵan móldir bulaqtaı tolqytyp, tolyqtyryp jatýshy edi.

Áý basta kenshi bolyp bastaǵan aǵa Máskeý Kremliniń terezesinen óziniń týyp-ósken kógildir Kókshesine kóz tigip, syrly Syrymbetpen ishteı syrlasyp, Qamysaqty sýymen muńdasqandaı kókirek saraıyn saǵynysh samalymen jelpip, «Terezeden kórinedi aýyl jaq» dep sulý sazdy áýenimen terbetip, bizdi de tebirentýshi edi.

Ákim bolmaı, aqyn bolyp ketken ǵajap daryn ıesi uly Aqan seri men týysy, ataqty Úkili Ybyraı, onyń shákirtteri Moldahmet Tyrbıev, Musa Asaıynovtardyń jyr káýsarlarynan qanyp ishti, sol sýsyndatqan jan sezimin jyr tilinde sóılete bildi.

Kókshetaý elin eńiretip, jerin jetimsiretip ketken bul qaıǵynyń jón-josyǵy bólek. Qazaqtyń ádebıeti atalatyn qadirli de qasıetti ǵımaratynyń bir ustyny qırap túskendeı azaly hal keship otyrmyn, aǵaıyn.

Eliń úshin eńseli tulǵaǵa aınalyp ketken aıaýly da ardaqty aǵa, peıishte nuryń shalqyp, janyń jánnatta bolǵaı.

Baqul bolyńyz, jan aǵa.

Tólegen QAJYBAI.