Qazaqstan aýyr atletıkasynyń órleýine aıryqsha eńbek sińirgen mamandardyń biri ári biregeı Vılorıı Pak ekeni daýsyz. Uzaq jyldar boıy Syr boıynda eńbek etken aıtýly azamat bir shoǵyr daryndy jastyń tomaǵasyn sypyryp, ataqty sportshylardy tárbıelep ósirdi. Sol sańlaqtar arasynan oza shapqany – dańqty Ilıa Ilın. Baqandaı 10 jyl boıy kóptegen halyqaralyq dodalarda qarsylas shaq keltirmegen ol óziniń sporttyq karerasynda tek altyn tuǵyrdan ǵana qol bulǵady. Jerlesimiz 2005-2015 jyldar aralyǵynda tórt dúrkin álem chempıony jáne eki dúrkin Azııa oıyndarynyń jeńimpazy atandy. Basqa da tolyp jatqan ataqtary taǵy bar. Al kóptiń ishinen Ilındeı asqan daryn ıesin jazbaı tanyǵan sol maıtalman maman jaıynda biz ne bilemiz?
Vılorıı Pak Qyzylorda oblysy Tereńózek aýdanynyń Shaǵan aýylynda dúnıege keldi. Áýelde ol erkin kúrespen aınalysty. Sporttyń bul túrinde pálendeı tabysqa qol jetkize almasa da, óz qatarynyń aldy boldy. Alaıda birte-birte jas jigittiń ańsary aýyr atletıkaǵa aýdy. Oblys ortalyǵyna qonys aýdarǵannan keıin О́mirzaq Jolymbetovtiń qol astynda jattyqty. Bul esim oqyrmandarǵa jaqsy tanys. Kezinde elimizde tanymal ziltemirshilerdiń biri bolǵan О́mirzaq Sháripbaıuly keıinnen sport jýrnalıstıkasyna túbegeıli bet burdy. Respýblıkalyq basylymdarda qyzmet atqaryp, kóptegen súbeli maqalalar jazdy. Jolymbetovtiń qalamynan shyqqan kitaptar da oqyrmandar kóńilinen oryn tapty.
Vılorıı aýyr atletıkaǵa tez beıimdeldi. Jattyǵyp júrgenine bir jyl tolmaı jatyp, jastar arasynda Qazaqstan birinshiliginiń jeńimpazy atandy. Keıinnen erler saıysynda azdy-kemdi tabystarǵa qol jetkizdi. Alaıda Pakqa ataqty ziltemirshi bolý baqyty buıyrmady. Esesine ol óz baqytyn bapkerlikten tapty. Bul rette oǵan baǵyt bergen Qyzylordada sport mektebi dırektorynyń orynbasary Vladımır Kım eken.
– Kezinde jasóspirimder arasynda álemdik rekordty jańartyp, KSRO sport sheberi atanǵan Vladımır birde maǵan «Seni kópten beri baıqap júrmin. Balalardy jaqsy jattyqtyrasyń. Umtylysyń unaıdy. Keleshekte senen jaqsy bapker shyǵatynyna esh kúmánim joq. Ol úshin bilimińdi jetildir. Lenıngradqa baryp, Petr Lesgaft atyndaǵy bapkerler daıarlaıtyn memlekettik ýnıversıtetke oqýǵa tús» dep keńes berdi. Bilikti mamannyń aqylyna qulaq asyp, Neva jaǵalaýyna attandym. Biraq ol jaqta jolym bolmady. Eńsem túsip, elge oraldym. Sol kezde Amankeldi Rymqulov pen Vladımır Tıan syndy mamandar maǵan kóp qoldaý kórsetti. Jón siltep, aǵalyq aqyl-keńesterin berdi. Sodan 1973 jyly Almatyda ornalasqan Dene shynyqtyrý ınstıtýtyna oqýǵa tústim. Ony aıaqtaǵannan keıin Qyzylordaǵa qaıta oraldym. Keıingi 45 jyl ómirimdi tolyǵymen osy salaǵa arnadym, – deıdi Vılorıı Vıktorovıch.
Qyraǵy maman keıipkerimizge durys baǵyt-baǵdar bergen eken. Rasynda da, bapkerlik qyzmette Pak tolaǵaı tabysqa qol jetkizdi. Úsh birdeı shákirti Qazaqstannyń eńbek sińirgen sport sheberi ataǵyn aldy. Olar – Ilıa Ilın, Almas О́teshov jáne Aleksandr Zaıchıkov. Búgingi tańda bul ziltemirshilerdiń barlyǵynyń da esimi sporttyq tarıhymyzda altyn áriptermen jazýly. Máselen, Ilınniń qandaı bıik belesterdi baǵyndyrǵanyn joǵaryda aıttyq. Odan bólek, ol Beıjiń men Londonda alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynda altyn tuǵyrǵa kóterildi. Alaıda Ilıaǵa «dopıng qoldandy» degen aıyp taǵylyp, ol qos birdeı ǵalamdyq dodada jeńip alǵan altyn medaldarynan aıyryldy. Kúlli qazaqstandyq jankúıerler dara týǵan uldyń ondaı arzandyqqa barǵanyna esh sengen joq. Biraq quzyrly organdar kesimdi sózin aıtyp, óz degenine jetti.
Almas О́teshovtiń el sporty tarıhynda óshpes iz qaldyrǵany esh daý týǵyzbasa kerek. Ol – aýyr atletıkany serik etken qandastarymyzdyń arasynan alǵashqy bolyp álem chempıonatynda jeńis tuǵyryna kóterildi. Ol – Qazaqstan Respýblıkasyna eńbek sińirgen sport sheberi ataǵyna ıe bolǵan tuńǵysh qazaq ziltemirshisi. Jastar arasynda Azııa chempıony ataǵyna qol jetkizgen alǵashqy qandasymyz. Azııa oıyndarynda júlde alyp, London Olımpıadasynda jetinshi orynǵa taban tiredi. Osylaı tizbekteı bersek, Syr boıynda týyp-ósken sańlaqtyń bul salada qol jetkizgen tabysy zor ekenine anyq kóz jetkizýge bolady.
Aleksandr Zaıchıkovtyń da qadamy qutty boldy. 2012 jyly London Olımpıadasynda ol 12-orynda qalyp qoısa, araǵa tórt jyl salyp, sol olqylyqtyń ornyn toltyrdy. Rıo-de-Janeırodaǵy oıyndarda otandasymyz qola medaldi moınyna ildi. 2015 jyly Hıýstonda ótken álem chempıonatynda bas júldeni oljalady.
Vılorıı Pak tek joǵaryda esimderi atalǵan sańlaqtardy tárbıeleýmen shektelip qalǵan joq. Sonymen qatar ol Asqar Meńdııarov, Sergeı Radaev, Oleg Shın, Qýanysh Rahatov, Roman Rýsıanovskıı, Aıbol Aldabergenov, Dáýren Sháýteev, Erbolat Jolamanov jáne taǵy basqa myqty ziltemirshilerdi baptady. Solardyń aldy halyqaralyq jarystarda jasyndaı jarqyrasa, keıbiri bilikti bapker retinde ózderiniń myqtylyǵyn moıyndatty. Pak myrza barlyǵy 15 halyqaralyq dárejedegi sport sheberi jáne 60-tan asa sport sheberin daıarlady.
– Myqty jattyqtyrýshy bolý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi, – dep jalǵastyrdy óz áńigimesin Vılorıı Vıktorovıch. – Bul – óte qıyn kásip. Jasyratyn nesi bar, 45 jyldyń ishinde túrli jaǵdaı basymyzdan ótti. Tipten, birde áıelim meni tastap kete jazdady. О́ıtkeni men úıde óte sırek bolamyn. Sansyz oqý-jattyǵý jıyndary men túrli jarystardan qol bosaı bermeıdi. Jubaıym soǵan ashýlandy. Birde ol «Sen otbasyńnan jumysyńdy joǵary qoıasyń. Bul – durys emes. Maǵan ondaı erdiń qajeti joq» dep baıbalam saldy. Ajyrasý úshin aryz berýge de oqtaldy. Alǵashynda ne isterimdi bilmeı dal boldym. Men úshin otbasym da, áıelim de, jumysym da, bári de qymbat. Bulardyń eshqaısysyna bóle-jara qaraı almaımyn. Ári oılanyp, beri oılanyp, aqyry áıelimdi aıtqanyma kóndirdim. «Myna jasymyzda ajyrasyp, abyroı tappaımyz. Onyń ústine balalar eseıdi, nemerelerimiz ósip keledi. Estigen elden uıat», dep toqtaý aıttym.
Rasynda da, búkil meıirimin shákirtterine tógip, bar bilgenin solarǵa úıretip, aptalap, aılap úıdiń bosaǵasyn kórmeıtin jattyqtyrýshynyń jumysy ońaı emes. Desek te ár nárseniń óz qaıyry bar. Bul rette Vılorıı Vıktorovıchtiń baǵy jandy dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Kúni-túni izdenip, talpynyp, eńbektenip júrip, myqty shákirtter tárbıeledi. Talaı adamnyń aq batasyn alyp, el-jurttyń alǵysyna bólendi. Uzaq jyldar boıy Qazaqstan ulttyq qurama komandasynyń aǵa jattyqtyrýshysy boldy. El sportyna sińirgen eńbegin eskergen Memleket basshysy Paktyń keýdesine «Parasat» pen «Qurmet» ordenderin taqty. Qyzylordadaǵy Qorqyt ata atyndaǵy memlekettik ýnıversıtet pen Almatydaǵy Qazaq sport jáne týrızm akademııasynyń qurmetti professory atandy. Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdanynyń Qurmetti azamaty degen ataǵy taǵy bar.
Taǵy bir aıta keterligi, Vılorıı Pak memlekettik tildi jetik meńgergen. Maqal-máteldep sóılegende esh qazaqtan kem túspeıdi. Qazaqsha óleń de aıtady, án de shyrqaıdy. «Osynyń bárin qaıdan bilesiz?» degen suraǵymyzǵa keıipkerimiz: «Qazaqtyń jerinde týyp-ósip, qazaqtyń qasıetti topyraǵynan nár alǵan azamattyń qazaq tilin bilmeýi uıat jaǵdaı. Men tildi ǵana emes, qazaqtyń mádenıeti, salt-dástúri men ádep-ǵurpyn da jaqsy bilemin. Bizdiń aýylda qazaqtarmen qatar koreıler men cheshender de turdy. Barlyǵymyz tonnyń ishki baýyndaı aralasyp, tatý-tátti ómir súrdik. Ulttyq máselege baılanysty eshqandaı janjal nemese kıkiljiń bolǵan emes. Bala kezimizden jergilikti salt-dástúrdi boıymyzǵa sińirdik. Odan esh qor bolǵan joqpyz. Jastaıymyzdan qazaq ánderin jattap óstik. Men Abaıdyń «Jelsiz túnde jaryq aı» ánin qatty unattym. Shámshiniń ánderi júregime jaqyn. Jumeken Nájimedınov pen Nursultan Nazarbaevtiń sózine jazylǵan Shámshi Qaldaıaqovtyń «Meniń Qazaqstanym» atty áni memleketimizdiń ánuranyna aınalǵanda óz basym qatty qýandym. Bul óleńdi men «Qazaqstannyń ár azamatynyń patrıottyq rýhyn oıatyp, otanshyldyq sezimdi boıyna uıalatatyn keremet týyndy dep baǵalaımyn», dep jaýap qaıyrdy. Mine, Syr boıynyń týmasy Vılorıı Vıktorovıch Pak osyndaı azamat!