G20 sammıti: Kún tártibinde – indetpen kúres máselesi

Is-shara barysynda negizinen indetpen kúres máselesi talqylandy. Atap aıtqanda, koronavırýsqa qarsy vaksınany, álemniń túkpir-túkpirinde qoldanylyp jatqan dáriler men testilerdi qalaı úlestirý qajet ekeni sóz boldy. Kún tártibine bul máseleniń shyǵý sebebi mynada. Pandemııadan zardap shekken memleketter eń áýeli ózderin vaksınamen qamtamasyz etýge talpynatyny anyq. Mundaı jaǵdaıda qaltasy qalyń elder ekpe shyǵaratyn kompanııalarmen kelisimshart jasasyp, vaksınanyń kóp mólsherin satyp alýy múmkin. Al kedeı memleketter vaksınadan qaǵylady. Osyny boldyrmaý úshin vaksına men dári-dármekti ádil bólý máselesi qyzý talqylandy.

Aıta keterligi, bıylǵy sammıtke Saýd Arabııasy tóraǵalyq etip otyr. Koronavırýs pandemııasyna baılanysty eki kúndik jıyn tolyqtaı onlaın formatta ótti. Er-Rııadtyń tóraǵalyǵy osy qarashada aıaqtalady. Kelesi kezek Italııaǵa berildi.

Vıdeokonferensııany ashqan Saýd Arabııasynyń koroli Sal­man bın Abdýlazız koronavırýs pan­demııasynyń jahandyq kún tártibinde turǵan ózekti másele ekenin atap ótti. Sondaı-aq ekonomıkany qalpyna keltirý úshin birlesip áreket etýdiń mańyzyna toqtaldy.

«COVID-19 pandemııasy búkil álemdi az ýaqyttyń ishinde úlken daǵdarysqa ushyratyp, jahandyq ekonomıkany toqyratyp, áleýmettik salaǵa úlken shyǵyn keltirdi. Adamdar men memleketter áli de munyń zardabyn tartyp jatyr. Áıtse de, bul daǵdarystan shyǵý úshin halyqaralyq qoǵamdastyq yntymaqtasa jumys isteýi kerek», dedi Salman bın Abdý­lazız.

Sondaı-aq Saýd Arabııasy koroli daǵdarystan shyǵatyn jol usyný arqyly adamdarǵa úmit syılap, yn­tymaqtasa áreket etýdiń mańyzyna ekpin berdi. Onyń aıtýynsha, keıingi kezde koronavırýsqa qarsy vaksınaǵa qatysty jaǵymdy jańalyqtarǵa qaramastan, álem ekpelerdi ádil ári teń bólinýine kúsh salýy tıis.

Budan keıin G20 elderiniń basshylary ret-retimen sóz sóılep shyqty. Germanııa kansleri An­ge­la Merkel koronavırýsqa qarsy vak­sınaǵa qol jetkizý úshin halyq­aralyq qoǵamdastyqtyń tize qosyp yntymaqtasýy qajet ekenin atap ótti. Sonymen qatar indetpen kúrestegi jahandyq kampanııanyń maqsatyna toqtaldy. Soǵan sáıkes, 2021 jyldyń aıaǵyna deıin 2 mlrd dana vaksına shyǵarylýy tıis.

«Pandemııany aýyzdyqtaý úshin vaksına álemniń búkil eline qoljetimdi bolýy tıis. Biraq buǵan bólingen qarajat jetpeıdi. Bizge senimdi qarajat kózi, tıimdi yntymaqtastyq jáne sheshim qabyldaýda táýelsizdik qajet... Jahandyq naýqan bastamasy úshin qazirge deıin 5 mlrd dollar qarajat jınaldy. Germanııanyń úlesi 500 mln eýro», dedi A.Merkel.

Kanslerdiń aıtyp otyrǵan ja­han­dyq naýqan COVID-19-ǵa qarsy vaksınalardy qoldanýǵa ruqsat berilgennen keıin álemniń túkpir-túkpirin ekpemen teń kólemde qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Qazirge deıin oǵan 172 memleket kirýge kelisim berdi. Bir qyzyǵy, AQSh bul tizimde joq.

Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron da vaksınany teńdeı bólý qajet dep esepteıtinin jetkizdi. «Biz eki túrli álemdi – baılar ózderin ǵana vırýstan qorǵap, burynǵy ómirine qaıta oralatyn ssenarııdi boldyrmaýymyz kerek», dedi ol.

Eýropalyq komıssııa prezıdenti Ýrsýla von der Leıen qaýipsiz álemge jedel qol jetkizý úshin odaqqa múshe memleketter jahandyq bastamaǵa úles qosýy qajet ekenin jetkizdi. Osy maqsatta qurylǵan COVID-19 quraldaryna qol jetkizýdi jedeldetý (ACT Accelerator) bastamasyna qarjy quıýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar álem elderine saýyn aıtyp, osy jobaǵa 4,5 mıllıard qarajat kerek ekenin aıtty.

Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın óz sózinde koronavırýs pandemııasy áserinen buryn-sońdy bolmaǵan jahandyq ekonomıkalyq daǵdarystyń bastal­ǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, ju­mys­syzdar sanynyń kóbeıýi men sonyń saldarynan týyndaıtyn kedeı­shilik, áleýmettik turaqsyzdyq ózek­ti túıtkilge aınalyp otyr. Sondyq­tan G20 elderi buǵan jol bermeýi tıis.

Kreml basshysy budan keıin kún tártibindegi másele tóńireginde oı qozǵap, Reseıdiń koronavırýsqa qarsy vaksına búkil álemge qoljetimdi bolýy úshin baryn salatynyn jetkizdi.

«Immýnıtetti qalyptastyratyn preparattar barshaǵa ortaq, jalpyǵa birdeı ekeni sózsiz. Reseı ǵalymdary ázirlegen vaksınalardy qajet etken elderge berýge ázir. Olardyń qatarynda álemde alǵash ret tirkelgen, adamdaǵy adenovırýstar arqyly ázirlengen «Spýtnık V» vaksınasy bar. Sondaı-aq Novosibir ǵylymı ortalyǵy shyǵarǵan reseılik vaksına «EpıVakKorona» da ázir tur. Reseılik úshinshi vaksına da daıyn bolyp qaldy», dedi V.Pýtın.

Qytaı basshysy Sı Szınpın de vaksına jasaý salasynda ynty­maq­tastyq jasaýǵa ázir ekenin málimdedi.

«Qytaı koronavırýsqa qar­sy vak­sınany zertteý jáne daıyn­daý salasynda, ony óndirý men tara­týda basqa eldermen birge ynty­maq­tastyqty kúsheıtýge ázir. Bizdiń elimiz damýshy elderge kómek kórsetip, qol sozýǵa ber­gen ýádesin oryndaıdy. COVID-19-ǵa qarsy vaksınany jalpyǵa ortaq etip, álemdegi búkil halyqqa qol­jetimdi jasaý úshin baryn salady», dedi Sı Szınpın.

AQSh prezıdenti Donald Tramp indetpen kúreske jahandyq is-qımyldyń qajet ekenine toqtalyp, aldaǵy ýaqytta ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirý úshin halyqaralyq arenada dıalog ornatýdyń mańyzyn jetkizgen.

Túrkııa prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵan jıyn barysynda Anadolyda daıyndalǵan vaksınany búkil álemge taratýǵa ázir dep málimdedi. Onyń aıtýynsha, túrkııalyq vaksına barsha adamzattyń ıgiligine aınalýǵa daıyn.

«Koronavırýs indetiniń taralýy álemniń eń úlken ekonomıkalaryn bir shańyraq astyna jınaıtyn G20 sammıtiniń mańyzy men jaýapkershiligin arttyrady dep esepteımin. Er-Rııadtaǵy sammıtte qabyldanǵan sheshimder epıdemııanyń keri áserin báseńdetip qana qoımaı, G20-nyń mańyzyn arttyrady», dedi Erdoǵan.

Jıyn barysynda Eýropalyq odaq ókilderi keleshekte bolýy múmkin pandemııalardyń aldyn alýy úshin halyqaralyq kelisimdi qabyldaýǵa shaqyrdy. Bul qadam indetpen kúresýde jedel qımyldaýǵa múmkindik bermek.