Iranda ıadrolyq fızıka salasynyń mamany Mohsen Fahrızadege qastandyq jasaldy. Eldiń qorǵanys mınıstrliginiń habarlaýynsha, Absard qalasynyń mańynda ǵalym mingen kólikke belgisiz bireýler oq jaýdyrǵan. Qaqtyǵys saldarynan jaraqat alǵan ǵalym aýrýhanada kóz jumdy. Bul oqıǵa Taıaý Shyǵystaǵy kúrdeli ahýaldy odan saıyn shıryqtyryp jiberdi.
Túrli buqaralyq aqparat quraldarynda taraǵan aqparatqa súıensek, ǵalym mingen kólikke bireýler qapyda shabýyl jasaǵan. Sol arada M.Fahrızadeniń qorǵaýshylary men lańkester arasynda atys bolyp, ǵalym jaraqat alǵan. Ǵalymdy aýrýhanaǵa der kezinde jetkizgenine qaramastan, dárigerler onyń ómirin saqtap qala almady. Ázirge qastandyqty kimniń uıymdastyrǵany belgisiz.
«Búgin lańkester qorǵanys mınıstrligi janyndaǵy zertteý jáne ınnovasııa ortalyǵynyń basshysy Mohsen Fahrızadege shabýyl jasady. О́kinishke qaraı, dárigerler ony qutqara almady, birneshe mınýt buryn ol qaıtys boldy» delingen qorǵanys mınıstrliginiń habarlamasynda.
Jalpy, M.Fahrızadeniń ómiri qupııaǵa toly. Ol týraly aqparat joqtyń qasy. Batystyń barlaýshylary ony Irandaǵy ıadrolyq qarýdy jasaý baǵdarlamasynyń basty jetekshisi dep esepteıdi. Biraq Tegeran bıligi munyń bárin joqqa shyǵarady.
Iran ıadrolyq qarýdy ıgerýge talpynyp jatqany týraly áńgime shyqqanda Fahrızadeniń esimi de qosa aıtylyp qalǵan-dy. El bıligi oǵan qatysty málimetti qupııa ustaýǵa tyrysqanymen, BUU-nyń keı sarapshylary ony Tegeran bıliginiń atom bombasyn jasaýyna zor úles qosqan ǵalym retinde sanaıdy.
Fahrızadeniń qupııasy kóp ekeni mynadan-aq ańǵarylady. Ol eshqashan qoǵamdyq oryndarǵa baryp, telearnalardan kóringen emes. Tipti kópshilik onyń túrin de tanymaıdy. Áıtse de, 2015 jyly MAGATE-niń Iran bıliginiń ýrandy ıgerýge qatysty zertteýinde onyń esimi kezigip qalady. Uıymnyń paıymdaýynsha, ol AMAD jospary dep atalatyn baǵdarlamada laýazymdy qyzmet atqarǵan.
Iran tarapy Fahrızade degen adamnyń qorǵanys salasynda jumys isteıtinin birneshe jyl buryn ǵana moıyndaǵan bolatyn. Degenmen, onyń qandaı da bir ıadrolyq baǵdarlamaǵa qatysy joq dep málimdedi. Endi, ǵalym qaza tapqannan keıin Irannyń qorǵanys mınıstrligi ony vedomstvoǵa qarasty Zertteý jáne ınnovasııa uıymynyń basshysy qyzmetin atqardy dep habarlady.
Ǵalymǵa qastandyq jasalǵan oqıǵadan keıin Irannyń kósemi Alı Hýseını Hameneı eldiń aldaǵy birinshi mindeti óltirýge tapsyrma bergender men ony oryndaǵandardan kek alýǵa arnalatynyn málimdedi.
El prezıdenti Hasan Rýhanı bul qastandyqty jasaǵandar tıisti jaýap beretinin aıtsa da, ǵalymdy óltirý arqyly Irandy orǵa jyǵýdy kózdeıtinderdiń áreketi júzege aspaıtynyn málimdedi.
«Irannyń jaýlary mynany bilýi tıis. Iran halqy men basshylyǵy bul qastandyq áreketti jaýapsyz qaldyrmaıdy. Ýaqyty kelgende olar jaýap beredi», dedi H.Rýhanı.
Iran syrtqy ister mınıstri Djavad Zarıf áleýmettik jelide bul Izraıldiń isi dep málimdedi. «Terrorıster búgin ırandyq tanymal ǵalymdy óltirdi. Izraılge nusqaıtyn bul qorqaqtyq áreket jasaýdyń amaly qalmaǵanyn kórsetedi. Iran halyqaralyq qoǵamdastyqty, ásirese Eýropalyq odaqty ekijúzdilikti toqtatyp, bul terrorlyq áreketti aıyptaýǵa shaqyrady», dep jazdy Zarıf týıtterdegi paraqshasynda.
Al Eýropalyq odaqtyń baspasóz bólimi taratqan málimdemege súıensek, uıym Fahrızadeniń ólimin qylmystyq áreket dep tanyp, Eýropalyq odaq qoldaıtyn adam quqyǵynyń prınsıpterine qarsy keletinin jetkizdi. Sonymen qatar taraptardy sabyrǵa shaqyryp, tózimdilik kórsetýge úndedi.
«Mundaı qıyn kezeńde búkil taraptyń sabyrǵa kelip, eshkimniń múddesine saı kelmeıtin qaqtyǵysqa jol bermes úshin tózimdilik tanytýdyń mańyzy zor», delingen málimdemede.
Qatardyń syrtqy ister mınıstri sheıh Muhammed bın Abdýlrahman ál-Tanı ırandyq áriptesi Djavad Zarıfpen telefon arqyly tildesip, ǵalymdy óltirýdi qatań aıyptaıtynyn jetkizdi.
«Mundaı áreket óńirdegi elder men halyqaralyq qoǵamdastyq shıelenistiń áserin báseńdetip, kelissóz ústeline otyrýǵa úndep jatqan qıyn kezeńde otqa maı quıǵandaı áser etedi», dedi ol.
Túrkııa parlamentiniń tóraǵasy Mustafa Shentop týıtterdegi paraqshasynda ǵalymdy óltirgenderdi terrorıster dep atady. «Iran ǵalymyna qastandyq jasaý terrorlyq áreket. Ony zańdy ne zańsyz uıymdar nemese memleket jasasa da, aıyrmashylyǵy joq. Terrorızm árdaıym terrorızm, ony jasaǵan da terrorıst. Biz buǵan qarsymyz», dep jazdy M.Shentop.
Irandyq ǵalymnyń qazaǵa ushyraýy onsyz da kúıip turǵan Taıaý Shyǵystaǵy ahýaldy kúrdelendire tústi. О́ıtkeni kóptegen buqaralyq aqparat quraldary qastandyqty uıymdastyrǵan Izraıl degen áńgime aıta bastady. Keıingi kezde resmı Tel-Avıvtiń birqatar arab elimen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatqanyn eskersek, bul oqıǵaǵa onsyz da yzaly Irannyń ábden qıtyǵyna tıgeni aıtpasa da túsinikti.
The New York Times gazetiniń habarlaýynsha, AQSh-taǵy bedeldi qyzmetkerlerdiń biri bul shabýyldyń artynda Izraıl turǵanyn jetkizgen. Sondaı-aq bul pikirdi barlaý qyzmetiniń taǵy eki qyzmetkeri de qostady. Basylym AQSh-tyń shabýyl týraly qanshalyqty habardar bolǵany belgisiz ekenin aıtady.
Fahrızadege qastandyq jasalǵannan keıin oǵan tapsyrys bergen AQSh bolýy múmkin degen áńgime shyqqan edi. Buǵan sebep jeterlik. Esterińizde bolsa, jyl basynda AQSh-tyń jasaǵan áýe soqqysynan Irandaǵy bedeldi tulǵalardyń biri, general Kasem Sýleımanı qaza tapty. Osy oqıǵadan keıin Iran tarapy K.Sýleımanıdiń ólimi úshin kek alatynyn málimdegen-di. Sóıtip Iraktaǵy AQSh bazalaryn ballıstıkalyq zymyranmen atqylady.
CNN arnasynyń paıymdaýynsha, ǵalymdy óltirý AQSh-qa qajet emes. О́ıtkeni Iranmen aradaǵy ıadrolyq qarý jónindegi kelisimdi buzǵan prezıdent Donald Tramp qańtarda ókilettigin tapsyrady. Al jańa saılanǵan Djo Baıden kelisimdi qaıta qaraýǵa ázir ekenin málimdedi. Endeshe, AQSh jatqan jylannyń quıryǵyn baspaıtyny túsinikti. Agenttik búkil derekter kináni Izraılge nusqaıdy dep habarlady.
Qoryta aıtqanda, Mohsen Fahrızadeniń ólimi Irandy da, álemdi de dúr silkintip ótti. Koronavırýs indetinen ábden zardap shekken Iran úshin bul oqıǵa aýyr tıgeni anyq.