Turǵyn úıdi basqarýdyń jańa túri ashyqtyqty qamtamasyz ete me?

PIK-ten – MIB-ke

Turǵyn emes úı-jaılardyń, páter­lerdiń menshik ıeleri keler 2021 jyl­dyń 7 qańtaryna deıingi merzimde tur­ǵyn úı-komýnaldyq-sharýashylyǵy má­se­leleri boıynsha zań kúshine engen sát­ten bastap bir jyl ishinde úıdi basqa­rý nysany retinde jaı seriktestik nemese múlik ıeleriniń birlestigin (MIB) tańdaý úshin jınalys ótkizýi kerek. Qa­zirgi PIK-terdiń 2022 jyldyń 1 shil­desine deıin jumys isteýge quqy bar. Osy rette PIK pen MIB-tiń aıyr­ma­shylyǵyna toqtalyp ótsek.

Múliktiń menshik ıeleriniń birlestigi túrinde kommersııalyq emes uıymnyń jańa nysany qurylyp, olar «bir úı – bir birlestik – bir shot» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıdi. Zań boıynsha páter ıeleri koopera­tıvteriniń orny­na kóp páterli turǵyn úıdi basqa­rýdyń 2 nysany anyqtalǵan: MIB – zańdy tulǵa nemese kóp páterli tur­ǵyn úıde páterler men turǵyn emes úı-jaılardyń ıeleri múliktiń men­shik ıeleri birlestigin qur­ǵysy kelmese jaı seriktestik (zańdy tulǵa qurmaı-aq) qurýǵa bolady. Kóp páterli tur­ǵyn úı ıeleri jınalys ótkizip, MIB ne qarapaıym birlestik qurý týraly sheshim qabyldaıdy. Jınalysqa turǵyndardyń keminde 51 paıyzy qaty­sýy tıis. MIB páter ıelerinen qury­lady. Jınalysta turǵyndar óz ara­larynan úı keńesin, revızııalyq komıs­sııa, birlestik tóraǵasyn saılaıdy. Aýla sypyrýshy, elektrık, qubyr jón­deýshiler shtatqa alynbaıdy. Qyz­metker sanyna emes, naqty istegen qyzmetine tólenedi. Ol qyzmetterdi kelisimshartpen ser­vıstik kompanııalar atqarady.

PIK birneshe turǵyn úıdi basqa­rady. On nemese júz shaq­ty úıge bir ǵana esepshot ashyl­ǵandyqtan, tur­ǵyn­dardan jı­nalǵan aqshanyń qaıda jum­­salyp jatqanyn naqty bilý múm­­kin emes. Syrttan kelgen bas­­qarý meke­meleri turǵyndarǵa óz­deriniń qyzmeti men tarıfin bel­gileıdi. Al MIB qura­myna sol úıdiń turǵyndary ǵana kiredi. Ár­bir úı jeke basqarylady, je­ke shot bolady.

Aı saıyn qanshadan jınaýdy ózderi bel­gileıdi. О́zi­niń jeke jınaq sho­ty bolady. Iаǵnı jańa júıe pá­ter ıeleri kooperatıvteri jáne basqarýshy kompanııalar tarapynan qyzmetter men ta­rıfterdi turǵyndarǵa kúsh­tep tańýdy joıýǵa múmkindik be­redi jáne turǵyndar qara­jatyn jumsalýynyń ashyq­tyǵyn qamtamasyz etedi. MIB kommersııalyq uıym bol­ma­ǵandyqtan salyq tólemeıdi, paıda tabýdy kózdemeıdi. Jı­nalǵan qarjynyń barlyǵy derlik turǵyn úıdi jınaýǵa, jóndeýge jumsalady.

Pandemııa turǵyn úı reformasyn tejeýde

О́tken jyldyń jeltoq­sanynda qabyldanǵan zań bo­ıyn­sha páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıe­leri basqarý nysandarynyń birin (MIB; JS) tańdaýy qa­jet bolǵan edi. Osy rette biz jańa júıege kóshý qalaı jú­rip jatqanyn «Turǵyn úı kom­mýnaldyq-sharýashylyǵyn jań­­ǵyrtý men damytýdyń qazaq­­standyq ortalyǵy» AQ tóraǵa­synyń orynbasary Nurbek Serikovten surap bilgen edik.

«Kóp páterli turǵyn úı­ler – ázirge basqarýshy kompanııa­lardyń qaramaǵynda, kóbine bu­rynǵysha PIK-ter qyzmet kór­setýde. Eger páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri úı-jaılardyń (páterler) men­shik ıeleriniń kooperatıvi, pá­terlerdiń, turǵyn emes úı-jaı­lardyń menshik ıeleriniń tutyný kooperatıvteri, tutyný kooperatıvteri nysanynda qal­ǵysy kelse, onda zańnamada olar­dyń qyzmetin júzege asyrý mer­zimi 2022 jylǵy 1 shildege deıin kózdelgen. Kóp páterli turǵyn úıde MIB nemese JS qurylmaı, kóp páterli turǵyn úıdi basqaratyn basqarýshy kom­panııalar turǵyn úıdi ti­keleı basqara almaıdy. Búgingi tań­da kondomınıým obektisin bas­qarýǵa jáne onyń ortaq múl­­kin kútip-ustaýǵa baılanysty máselelerdi talqylaý úshin tur­­­ǵyndarmen jazbasha, ZOOM plat­formasy arqyly onlaın rejim­de saýaldama júrgiziledi», deıdi N.Serikov.

Onyń aıtýynsha, bıyl­ǵy pandemııa turǵyn úı sharýashy­lyǵyn jańǵyrtý salasyndaǵy refor­maǵa birshama tusaý bol­ǵany anyq. Karantın kezinde MIB, JS qurý úshin tur­ǵyn­dardyń basyn qosyp jınalys ótkizý múmkin bolmady. Árıne, bul jaǵdaı MIB jáne JS qurý prosesin tejeıdi. Soǵan qaramastan, 2020 jylǵy 26 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıka boıynsha 338 MIB tirkelgen eken. Onyń ishin­de Nur-Sultan qalasy – 132, Almaty qalasy – 126, Qostanaı oblysy – 23, Aqmola oblysy – 14, Mańǵystaý oblysy – 18, Pavlodar oblysy – 6, Atyraý oblysy – 2, Aqtóbe oblysy – 5, Batys Qazaqstan oblysy – 4, Soltústik Qazaqstan oblysy – 3, Qyzylorda oblysy – 1, Shymkent qalasy – 1, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 4 MIB, al Almatyda – 172, Shymkentte 56 jaı seriktester quryldy.

«Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qı­myl kezeńi» atty Joldaýy aıasynda reformany tıimdi iske asyrý maqsatynda biz­diń basqarma tarapynan aýqym­dy sharalar júrgizilýde. Bas­qa­rýdyń jańa nysandaryn engizý úshin búginde turaqty negizde Indýstrııa já­ne ın­fraqurylymdyq damý mınıstr­ligi, Qurylys jáne tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýa­shylyq isteri komıteti, «Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýashylyǵyn jańǵyrtý men da­mytýdyń qazaqstandyq orta­lyǵy» AQ BAQ-ta maqalalar jarııalaýda. Áleýmettik jelilerde ınfografıka men beınerolıkter jarııalaý arqyly halyqty re­formanyń iske asyrylýy­ týraly aqparattandyrý ju­mys­­tary júrgizilip jatyr. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıteti bazasynda MIB tóraǵalary, JS senimdi tulǵalary, kóp páterli turǵyn úı basqarýshylary, basqarýshy kompanııalary úshin daǵdylar men bilim alý úshin kondomınıým obektisiniń ortaq múlkin bas­qarý jáne kútip-ustaý boıyn­­sha biliktilikti arttyrý kýrs­tary uıymdastyryldy», deı­di Turǵyn úı kommýnaldyq sha­rýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq orta­lyǵy ókili.

Sondaı-aq ol óńirlerde MIB nemese JS ınstıtýtyn aýqymdy engizý úshin jergilikti atqarýshy organdar osy ba­ǵyt­taǵy jumysty jandandyrýy qajet ekenin alǵa tartty. Qazirgi ýaqytta jergilikti atqarýshy organdar azamattarǵa zań jáne qarjy máselelerin, sondaı-aq kóp páterli turǵyn úılerdi basqarý jáne kútip-ustaý sala­syn­daǵy daýly jaǵdaılardy azaıtý úshin óńirlerde týyndaıtyn problemalardy sheshýde keńes beredi. Osyǵan baılanys­ty páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri «Turǵyn úı-kommýnaldyq sh­a­rýa­shylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq orta­lyǵy» AQ-ǵa, jergilikti atqa­rýshy organdarǵa, sondaı-aq úkimettik emes uıymdarǵa tegin keńes alý úshin júgine alady. Bul elimizde MIB jáne JS tirkeý, qurý úshin qajetti qujattardy jasaýda qatelikterge jol ber­meıdi.

Tarıfter kóterile me?

Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý sala­syndaǵy ózgerister sóz bolǵanda tarıfter baǵasynyń qalaı bolatyny qyzyqtyratyny anyq.

«Kommýnaldyq qyzmetterge tarıfterdi tabıǵı monopolııa­lardy retteý salasyndaǵy ýá­kiletti organdar belgileıtinin atap ótý qajet. Sondyqtan bas­qa­rý formasynyń MIB-ke nemese JS-ǵa ózgerýi kommýnaldyq tólemderdiń mólsherine áser etpeıdi. Páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń ıeleri tarıf ósse de, bul aqsha óz úıin kútip-ustaýǵa jumsalatynyn túsingeni ab­zal. Bul rette tarıf­tiń ul­ǵaıýy shyǵystar smetasyna úı­di sapaly kútip-ustaý úshin qo­symsha qyzmetterdi qosqan kezde múmkin bolady», deıdi Nurbek Nur­januly.

Sondaı-aq tarıfterdiń tó­mendeýi de múmkin eken. Bul sol úıdiń jertólesinde, teh­nı­kalyq qabattaǵy úı-jaı­lar­dy, oryn jaılardy jalǵa berý­den qosymsha kiris alý esebi­nen múmkin bolady.

Ázirge jańa qurylym tórge oza qoıǵan joq. Eski júıe jumys istep tur. Kórshilerimizdiń kóbi zańnan da, jańa júıeden de beıhabar. Kórshiler chatyndaǵy áńgimeniń aýanynan olardyń tarıfterdiń quny men keıbir qyzmetterge, lıft qyzmetine kóńili tolmaıtynyn ańǵardyq. Báz­bireýleri senimsizdik tanyt­ty.«Kim basqarsa da qyzmeti kóńi­limizden shyqsa. Aı sa­ıyn komqyzmet tólep otyrmyz. Sol aqsha qaıda ketip ja­tyr de­gizbese eken», deıdi. Tur­ǵyndardy alań­datatyn másele – jaıly turmys, qaýipsiz ómir, tıimdi tarıf.

Átirgúl TÁShIM,

jýrnalıst