El damýynyń erteńgi baǵdary

Memleket basshysy óz sózinde memlekettik josparlaýdyń jańa júıesi baǵdarlamalar men reformalardyń dáıektiligin jáne ózara sabaqtastyǵyn qamtamasyz etýge tıis ekenin atap ótti.

– Memlekettik josparlaýdyń jańa júıesi dogmatızm men kózboıaýshylyqtan tolyq ada bolýy qajet. Sulý sóz qanshalyqty az bolsa, mazmuny sonshalyq baı bolady. Ol atqarýshylarǵa is-qımyl erkindigin berý úshin óte pragmatıkalyq bolýy tıis. Atqarýshylarǵa qosymsha jumys júktemeý asa mańyzdy. Iаǵnı basqa naqty isterge nuqsan keltirmeý úshin bul baǵyttaǵy jumystarǵa kúsh túsirmeý kerek. Úkimet sarapshylardyń qoǵamdastyǵymen jáne jurtshylyqpen tyǵyz yqpaldastyqta jumys isteýi tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Aldaǵy ýaqytta atqarylatyn aýqym­dy jumystardyń bir parasyn Stra­te­gııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń tóraǵasy Qaırat Kelimbetov baıandady. Vedomstvo basshysynyń aıtýyn­sha, atalǵan agenttik memlekettik organ­darmen birlese otyryp, memlekettik jospar­laý júıesin qaıta qurý ádisterin qaras­tyrý boıynsha arnaıy tásilder ázirlep otyr.

– Agenttik qurylǵaly beri Qazaqstan Prezıdentiniń bıylǵy Joldaýyna sáı­kes keletin memlekettik josparlaý júıe­sin qaıta qurý, memlekettik basqarý júıesiniń jańa konsepsııa­syn jasaý, reformalar dızaınyn qalyp­tas­tyrý syndy úsh mańyzdy máselege aı­ryqsha nazar aýdardyq. Osylaısha biz memlekettiń josparlaý júıesin qaıta qurý máselesine onyń jańa zaman talabyna saı tıimdi qyzmet ete alýyn eskere otyryp basa mán berdik. Bul qadam asa mańyzdy. Sebebi pandemııa kezinde memlekettik basqarý júıesi aldyna qoıǵan talaptarǵa jaýap bere alatyndaı bolýy kerek ekenin kórsetti, – dedi agenttik tóraǵasy.

Q.Kelimbetovtiń aıtýynsha, mem­le­ket­tik josparlaý boıynsha usynylǵan qury­lym eń aldymen memlekettik jospar­laý júıesin biryńǵaı túsinýdi qajet ete­tin tásildi qamtıdy. Bul tásil Stra­tegııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń tarapynan usynyldy. Usynylǵan qurylymnyń negizinde 2050 jylǵa deıingi strategııany júzege asyrý jumysy jatyr. Alaıda agenttik usynatyn óte mańyz­dy element – Prezıdenttiń barlyq ne­gizgi basymdyqtaryn tıisti tártipte biriktiretin ınklıýzıvti platforma qurý bolyp otyr. Tıisinshe, sonyń negizinde «2025 jylǵa deıingi strategııalyq jos­par», «Ulttyq qaýipsizdik strategııasy» jáne jańa element sanalatyn «Aımaq­tardy damytý strategııasy» syndy ma­ńyzdy qujattardy júzege asyrý jumysy jalǵasady.

– Ulttyq basymdyqtarǵa súıene otyryp, Memleket basshysynyń bıylǵy Jol­daýynan týyndaıtyn mańyzdy mindetterge negizdelgen ulttyq jobalar men jalpyulttyq jobalar iske asyrylady. Jyl sońyna deıin memlekettik baǵdarlamalardan ulttyq jobalar teti­gine birtindep kóshýdi kózdep otyrmyz. Josparlaý júıesindegi ózgerister týraly oılaǵanda, biz eń aldymen adamǵa baǵdarlanǵan basqarý negizgi qaǵıdaǵa aınalýy tıis degen oı túıdik, – dedi vedomstvo basshysy.

Basqarý júıesiniń ózi memle­kettiń bes tamyrly júıesin qamtıdy. Olar – josparlaý júıesi, bıýdjettendirý júıesi, memlekettik qyzmet júıesi, memlekettik qyzmet kórsetý júıesi jáne sıfrly ınfra­qurylym júıesi. Q.Kelimbetovtiń sózine qaraǵanda, qarym-qatynasty ózgertpeıinshe, bul qurylymdardyń qaı-qaısysy bolsyn tıisti nátıjelerge qol jetkize almaıdy. Sondaı-aq árbir ózgeris dáıekti jáne bir logıkaǵa sáıkes júzege asýy kerek.

– Logıka memlekettik basqarýdyń jańa formasııalaryn engizý, memleket pen azamattardyń qarym-qatynasyn qurý, azamattardy memleket tarapynan belsendi qoldaý týraly aıtylatyn Joldaýdy iske asyrý sheńberinde alǵa qoıylyp otyr. Osy qaǵıdalardyń barlyǵy tıisti reformanyń negizin qalaıtyn bolady. Memlekettik josparlaý júıesindegi ózgerister memlekettik basqarýdyń jańa qaǵıdattarymen baılanysty bolýy kerek, – dedi Q.Kelimbetov.

Memleket óz mindetterin ońtaılan­dyryp, sonyń negizinde azamattarǵa arnalǵan qyzmetterdi jáne jańa bıznes-prosesterdi qurady. Osyǵan baılanysty, tıisti mindettemelik taldaý júrgizilip, búgingi tańda memleket kórsetip otyrǵan memlekettik qyzmetterdiń barlyǵyna bıznes-reınjınırıng júrgiziledi.

– Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha biz Premer-Mınıstrdiń basshylyǵymen memlekettik organdarmen birlesip Máskeý qalasyndaǵy Reseı­diń tıisti reforma júrgizetin ortalyqtarynda boldyq. Sol jerdegi áńgimelesýlerdiń nátıjesinde, Big DATA sıfrly tásilderin memle­ket­tik basqarýǵa engizý negizindegi úsh orta­lyqtyń úshjaqty mehanızmi usynyldy.

Bekitýge usynylǵan úsh ortalyqtyń qatarynda Úkimettiń jetkizý bólimi sanalatyn, qazirdiń ózinde jumys istep turǵan ulttyq jobalyq keńse, sıfrlandyrýmen aınalysatyn sıfrly transformasııa ortalyǵy bar. Sondaı-aq Joǵary keńeste maquldanatyn reformalardyń júzege asyrylýyn baqylaýmen aınalysatyn joba keńsesi retinde reformalardy baqylaýdyń ulttyq taldaý ortalyǵyn qurý usynyldy.

– Memleket óziniń mysalynda refor­ma­lar­dyń oryndylyǵyn kórsetip, ózgeris­terdiń katalızatoryna aınalýy kerek bolǵandyqtan, osy turǵydan alǵanda, biz aldaǵy úsh jylda júzege asyrýdy jospar­lap otyrǵan barlyq reformalar tıimdilik ın­dı­ka­torlarynyń prızmasy arqyly jáne árbir qazaqstan­dyqtyń ómirine oń áser etýi kerek. Refor­malar júıe arqyly ýaqytpen shektelýi jáne ózara baılanysta bolýǵa tıis, – dedi Agenttik tóraǵasy.

Memleket basshysy óz sózinde memle­kettik josparlaýdyń jańa júıesi baǵdar­lamalar men reformalardyń dáıektiligin jáne ózara sabaqtastyǵyn qamtamasyz etýge tıis ekenin atap ótti.

Úkimet basshysy Asqar Mamın Prezı­dent tapsyrmasyna saı ekonomıkany ár­taraptandyrý, bıznesti retteý, áleýmet­tik salany qalyptastyrý boıynsha qu­rylǵan 3 konsýltatıvtik komıtet jumysy týraly baıandady. Onyń aıtýyn­sha, komıtet múshelerine memlekettik organ, bıznes pen qoǵam ókilderi endi.

– Ekonomıkanyń basymdyq berilgen salalaryn damytýǵa arnalǵan, sapaly damýdy qamtamasyz etý boıynsha jumystar júrgizildi. Jańa postpandemııalyq kezeńdi eskerip, ekonomıkanyń ózin ózi qam­tamasyz etýin ulǵaıtý úshin salalar­dyń básekelestigin arttyryp, ekono­mıkanyń jańa qurylymyn qalyptastyrý, jańa úlgidegi halyqaralyq óndiristik prosesterdi engizý qolǵa alyndy.

Agroónerkásiptik keshende quny qosylǵan joǵary óndiristi damytýdyń sapaly jańa tásilderin ázirleý men qolda bar shıkizat bazasynyń negizinde óndiristi óńdeý, kózdelgen ınvestısııa tartý, eksportty belsendi tanytý jolǵa qoıyldy.

Turaqty ishki jáne syrtqy sura­ny­sy bar taýarlardyń óndirisin tıimdi damy­tý, óndiristiń áleýetin ulǵaıtýdyń nátı­jesi retinde taýar ótkizýdiń logıs­tı­kalyq qoljetimdiligin arttyrý nazarǵa alyndy, dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy sondaı-aq jasandy ıntellekt elementterin qosý arqyly jańa sıfrly ekonomıka qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdar­lamasyn damytýǵa basymdyq berilip otyrǵanyn jetkizdi.

Úkimettiń qarjy salasyndaǵy re­for­­­malaryna toqtalǵan Premer-Mı­nıstr azamattardyń densaýlyǵy men ekolo­­gııalyq qaýipsizdikke basymdyq beriletinin alǵa tartty.

– Qarjy salasynyń negizgi baǵyt­taryna aımaqtaǵy úzdik ınvestısııalyq-tehnologııalyq hab retinde «Astana» HQO-nyń jumysyn modernızasııalaý kiredi. Ekonomıkanyń barlyq salasynda «jasyl ekonomıkany» engizý josparlandy. Týrızmdi damytý boıynsha keshendi sha­ra­lar qolǵa alyndy. Ulttyq parkter negi­zinde ekotýrızmdi damytý jolǵa qoıyldy.

Bıznesti retteý boıynsha konsýl­tasııalyq komıtetterdiń jumys nátı­jesinde kelesideı reformalar qaraldy. Kásipkerlerge qatysty tıimsiz talaptardy joıý maqsatynda «Gılotına» retteýi, eki retteýdi joıyp, bir retteý quralyn engizý maqsatynda «1 in 2 out» retteý appelıasııasy ınstıtýty, 2022 jyldyń sońyna deıin avtomattandyrylmaǵan esepti joıý maqsatynda «Kúnbatys» prın­sıpi, «Uıym dıagnostıkasy» prın­sıpi qolǵa alyndy. Memleket pen ká­sip­tiń baılanysy azamattardyń densaýlyǵy men ekologııa qaýipsizdigine negizdeledi.

Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigimen birge básekelestikti arttyrý boıynsha ult jospary daıyndaldy. Bul jospar aıasynda bırjalyq saýdany art­tyrý, naryq qatysýshylaryna baǵa týra­ly aqparat ashyq kórsetiletin platfor­many damytý  qarastyrylǵan.

Áleýmettik salany damytý boıynsha konsýltasııalyq keńestiń jumysyna toq­talsaq, aldymen Áleýmettik kodeks sheń­berinde adam ómiriniń ár kezeńin­degi áleýmettik qorǵaý sharalary júıe­len­diriledi. Mınımaldy kúnkóris deńgeıi negi­zinde áleýmettik tólemderdiń biryń­ǵaı standartyn engizý qolǵa alyndy.

«Sıfrly otbasy kartasy» jobasy aıasynda ótinish berýshiden belsendi for­matqa túbegeıli ótý arqyly áleýmettik qyzmet kórsetý júıesin keshendi modernızasııalaýdy. Sońǵy nátıjege negiz­delgen jan basyna shaqqandaǵy qarjy­landyrý engiziletin bolady. Kórsetiletin qyzmet­ter sapasyn arttyrý maqsatynda kezeń-ke­zeńmen jalaqysyn kóbeıtý arqy­ly áleýmettik qyzmetker mártebesi nyǵaı­tylady.

Jumyspen qamtýdy qamtamasyz etý maq­satynda jasandy ıntellekt element­teri qosylǵan platformalar iske qosy­lady. Bul «Sıfrly jumyspen qamtý orta­lyǵy» aıasynda iske asyrylmaq. Qyz­metter barynsha onlaın formatynda kórsetiledi. Bul shyǵyndy azaıtyp, kórsetiletin qyzmetter sapasyn arttyrýǵa, eńbek naryǵyndaǵy suranys pen usynysty tıimdi retteýge úles qosady, dedi Úkimet basshysy.

Asqar Mamın eńbek naryǵyndaǵy teń­sizdikti retteý, ekonomıkanyń basym­dyq berilgen salalaryn damytý kóshi-qon jáne demografııalyq saıasatqa qa­tys­ty jańa usynymdar negizinde eńbek na­ryǵyn jú­ıeli damytý arqyly rette­le­tinin jetkizdi.

– Jumyspen qamtýdyń jańa formasyn engizý josparlanyp otyr. Ol resmı emes jumyspen qamtý týraly aqparatty azaıtýǵa jol ashady.

Densaýlyq saqtaý júıesin reformalaý aıasynda sanıtarlyq-epıdemııalyq qyzmettiń reınjınırıngi usynyldy. Bul eldiń bıologııalyq qaýipsizdigin qamta­masyz etýge jol ashady. Baqylaý­dyń barlyq prosesine sıfrlandyrý júrgi­ziledi. Bul epıdemııalyq ahýal­dyń tıimdi analızi men boljamyna jol ashyp, tekserýdiń ashyqtyǵyn qamta­masyz etedi. SES dárigerlerin daıarlaý fakýltetterin qurý qolǵa alynyp, jańa oqytý baǵdarlamasy daıyndalady.

Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómektiń qoljetimdi jáne damýshy qyz­metin engizý josparlandy. Aýrýlardyń profılaktıkasyna basymdyq berilip, sapa men qoljetimdilikke jańa formasııa kadrlaryn daıarlaý, tehnıkalyq bazany tolyq modernızasııalaý, zamanaýı smart tehnologııalardy arttyrý arqyly qol jetkiziledi.

Elimizdiń dári-dármek qaýipsizdigin qamta­masyz etý maqsatynda farmasev­tıkalyq óndiristi keshendi damytý bo­ıynsha Ulttyq jospar daıyndalady. Bul rette otandyq óndiristi 50 paıyzǵa jetkizý qarastyrylǵan, dedi Premer-Mınıstr.

Úkimettiń bilim berý salasyna qatys­ty josparlary da belgili boldy. Asqar Mamın bul saladaǵy reformalarǵa toqtalyp, aldaǵy josparmen bólisti:

–  Bilim berý júıesin reformalaý boıynsha Ortalyq Azııada bilim berý habyn qalyptastyrý usynyldy. Bul rette 20 akademııalyq artyqshylyq orta­lyǵyn, aldyńǵy qatarly sheteldik bilim berý ınstıtýttarynyń kampýsyn ashý, aımaqtaǵy JOO-lardy sol aımaq­tyń ereksheligin eskere otyryp damytý qa­ras­tyrylady. Pedagogıka ınstıtýt­taryn qoldaý sharalary qolǵa alynady. Odan keıin orta bilimniń báseke­les­tigin arttyrý memleket-jekemen­shik áriptestigi aıasynda jasalatyn «jańa úlgidegi mektepter» arqyly iske as­paq. Bul mektepter – oqýshylardyń prak­tıkalyq daǵdylaryn arttyrýǵa basym­dyq beretin, zamanaýı materıaldyq-tehnıkalyq bazasy bar jańa deńgeıdegi oqý oryndary.

Mektepterde qalyptasqan synyptyq-pándik júıege Fınlıandııa, Ispanııa el­de­ri­niń tájirıbesindegi jańa balama oqý mo­delin engizý qarastyryldy. Odan keıin balalardyń erte damýyna, eń úz­dik halyq­aralyq tájirıbeler negi­zinde ba­lama oqý formasyn damytýǵa negiz­del­gen ul­t­tyq jospar daıyndaý men engi­zý jol­ǵa qoıyldy. Sonymen qatar bilim berý­diń barlyq deńgeıinde «bilim alý­shyǵa qarajat» prınsıpi boıynsha jan basyna shaqqanda qarjylandyrý engizi­ledi.

Atalǵan keshendi sharalar usyny­synyń barlyǵy tolyq júzege asyry­lady. Birinshi toqsannyń aıaǵyna qaraı reformalardy daıyndap, ekinshi toqsannan bas­tap iske asyrýdy qolǵa alatyn jumysty josparlap otyrmyz, dep túıindedi óz sózin A.Mamın.

– Úkimet jospary túsinikti. Qazir aı­tyl­ǵan jospardyń oryndalǵany mańyz­dy. «Halyq únine qulaq asatyn memle­ket» tujyrymdamasyna sáıkes, Áleýmet­tik kodekstiń daıyndalýyna, «Sıfr­ly Qazaqstan», «AО́K-2025» baǵ­dar­la­masyna basymdyq berý kerek. Bul – negizgi úsh baǵyt. Álbette bilim berý de ma­ńyzǵa ıe. Biz bul baǵytta Úki­met­tiń qalaı jumys istep jatqanyn baqylaı­tyn bolamyz. Degenmen aıtylǵan bar­lyq baǵyt ta birdeı mańyzǵa ıe. Jumys óte kóp. Sondyqtan osy Joǵary keńeste tap­­syrmalar qalaı berilse de, jumysqa ki­ri­sýimiz kerek. Naqty nátıje kerek. Buǵan deıin de aıtqanymdaı, oıynshy­lardyń barlyǵyna bir jáne ortaq oıyn tala­byn qoıý qajet. Shynaıy báseke­lestik, ákimshilik kúshteýdi azaıtý – ekono­mı­kalyq ósimniń júıelik talaby. Osy rette barlyq reformany kásipker­ler qoǵamdastyǵymen tyǵyz baılanysta júzege asyrý, qoldaý men jaýapker­shiliktiń balansyn saqtaý mańyzdy. Úkimet «Atameken» UKP-men tyǵyz baılanysta jumys isteýi kerek. Árqaısysy óz áreketi men jaýapkershiligin bilýi qajet. Kásipkerler qaýymdastyǵy únemi suraı beretin tarapqa aınalmaı, ıdeıalar qaınary bolyp, qyzmet kórsetýshi retinde óziniń jaýapkershiligin joǵary deńgeıde bilýge tıis. Úkimet Konstıtýsııa men zańǵa sáıkes óz mindetin oryndaýy kerek, –  dedi Memleket basshysy.

Osy rette el Prezıdenti kásipkerler qaýymdastyǵy ókili retinde «Atameken» ulttyq kəsipkerler palatasy prezı­dı­ý­mynyń tóraǵasy T.Qulybaevqa sóz berdi.

– Biz Qazaqstandaǵy kásipkerlikti damy­tý jolynda Úkimetpen tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteımiz. Nur Otan par­­tııasynyń sezinde Úkimet pen Ult­­tyq bankke 3 jylda ınflıasııa kórset­­kishin 4 paıyzǵa jetkizý boıynsha tap­syrma berdińiz. Bizdiń boljamymyz bo­ıynsha bul nesıelik, aqsha saıasatyna ózgeris alyp kelmek. Sonymen birge atal­ǵan tapsyrma oryndalsa, kásipker­likke baǵyttalatyn nesıe men bazalyq kórsetkish 6-7 paıyzben beriledi degen oıdamyz. Sol kezde kásipkerlikti úzdik­siz qoldaý boıynsha memlekettik baǵdar­lamalardy jasaýǵa qajettilik bolmaıdy degen pikir bar. Osylaısha, ekonomıkany durys nesıelendirýge bet buryp, kásipkerler qaýymdastyǵyna qarjylyq qoljetimdilikti qamtamasyz ete alamyz, – dedi T.Qulybaev.

Sot jáne quqyq qorǵaý júıesi boıynsha baıandaǵan Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Erlan Qoshanov osy saladaǵy sońǵy ózgerister men aldaǵy josparlarǵa toqtaldy.

– Zań ústemdigin qamtamasyz etý men azamattardy, bıznesti zańǵa qaıshy áre­ketterden qorǵaýdyń negizgi baǵyttary Joldaýda aıtyldy. Bul kez kelgen sheshi­m­niń absolıýtti zańdy bolýyn, halyq seniminiń joǵary deńgeıin jáne jumys­tyń ashyq júrýin bildiredi. EYDU-ǵa múshe elderdiń kóbinde bul júzege asty. Sot jáne quqyq qorǵaý júıelerin refor­malaý jónindegi konsýltatıvtik komı­tettiń mindeti – EYDU-ǵa múshe elderdiń tájirıbesin zerdeleı otyryp, otandyq quqyqtyq júıeni ilgeriletý. Komıtet quramyna memlekettik organdar basshylary, ǵalymdar, tájirıbeli zańgerler, qoǵam ókilderi men sheteldik sarapshylar kirdi, – dedi E.Qoshanov.

Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy komıtettiń alǵashqy otyrysynda negizgi baǵyttardyń anyqtalǵanyn málimdedi. Quqyqtyń júıeni reformalaýdyń bas­ty 4 baǵyty usynylady. Birinshisi – prog­ressıvti qylmystyq prosess. Qylmystyq prosestiń úsh býyndy modeline kóshý sheńberinde EYDU elderiniń úlgisi bo­ıynsha 2021 jyldan bastap prokýrorlar negizgi prosestik sheshimderdi kelise otyryp shyǵaratyn bolady, al 2022 jyldan bastap qylmystyq isterdiń jekelegen sanattary boıynsha derbes sheshim qabyldaı alady. Qazir dálelderdi jınaý men olar boıynsha jaýapty sheshimder qabyldaýmen bir organ aınalysady. Bul burys sheshimder shyǵarýǵa jaǵdaı jasaıdy. Spıker endi azamattar men bıznesti qylmystyq prosestegi ádiletsiz sheshimderden qorǵaıtyn tıimdi, táýelsiz súzgiler júıesi qurylatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, 2021 jyly Qylmystyq is júrgizý jáne Qylmystyq-atqarý kodeksin túzete otyryp, qylmystyq zańdy ońtaılandyrý boıynsha jumys júrgizý josparlanýda.

Quqyqtyq júıeni reformalaýdyń ekinshi baǵyty – jumystyń servıstik modeli. Bul tásil quqyq qorǵaý qyzme­ti­niń ıdeologııasyn ózgertýdi kózdeı­di. Eń bastysy zańǵa baǵynatyn azamat­tar­dyń múddesi men úmitine jaýap berý, zań buzýshylyqtar statıstıkasynan bastap qoǵammen seriktestikke deıin­gi áreketterdi qamtıtyn tıimdi profı­lak­tıkaǵa kóshý bolady. Osy baǵyt boıynsha «polısııanyń qadamdyq qoljetimdiligi» tujyrymdamasyn engizý kózdelýde jáne osy maqsatta halyqpen tikeleı jumys isteıt­in bólimsheler kúsheıtiletini belgili boldy.

– Bul turǵyda Prezıdent tapsyrma­laryn eskere otyryp, ýchaskelik ınspek­tor­lardyń mártebesin arttyrý máselesi pysyq­talady. Qoǵamdyq pikirdi barynsha esepke alý úshin quqyq qorǵaý jumy­syn baǵalaý júıesin qaıta qaraý usyny­lady. Bul tásilmen azamattardyń senimi qyzmetkerdiń mansabyna áser etetin bolady, – dedi E.Qoshanov.

Úshinshi baǵyt – azamattar men bız­nes­tiń quqyǵyn qorǵaý. Bul baǵyt boıyn­sha azaptaýdyń aldyn alý men zańsyz tergeý ádisterin qoldanbaý boıynsha áreketterdi kúsheıtý qolǵa alynady. Bul – kolonııalar men polısııanyń qyzmettik kabınetterinde jappaı beınebaqylaý ornatý, qylmystyq aldyn ala qaraý sharalary, sondaı-aq zańdy ekonomıka salasyndaǵy qylmysty joıý, reıderlik pen bızneske kedergi keltirý áreketteri úshin qylmystyq jaýapkershilikti naqty­laý boıynsha sharalar. E.Qoshanov proký­ra­týranyń kásipkerlerdi, ózin ózi qorǵaı almaıtyn jandardy qorǵaýǵa baǵyt­talǵan ókilettikterin keńeıtýdi usyndy. Onyń ishinde kásipkerlerdiń sheneý­nikterge shaǵymdaryn qaraý, múgedek­terge, jetim balalarǵa jáne qabiletsiz adam­darǵa kómek kórsetý úshin prokýror­lyq tekserýler júrgizý bar.

– Tórtinshi baǵyt – quqyq qorǵaý qyzmetin jańǵyrtý. Prezıdent tapsyrmasy boıynsha IIM-ni ózine tán emes mindetterden bosatý boıynsha jumystar jalǵasýda. 2021 jyly korporatıvtik sektordaǵy bıznes úderisterge uqsas fýnksıonaldyq taldaý júrgiziledi. Quqyq qorǵaý qyzmetteriniń barlyq spektrin tolyqqandy tehnologııalyq jańǵyrtýdy qamtamasyz etý úshin quqyq qorǵaý qyzmetin sıfrlandyrýdy edáýir keńeıtý usynylady, – dedi spıker.

Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy konsýltatıvtik komıtettiń taǵy bir basty mindeti – sot júıesin jetildirý ekenin alǵa tartty. Bul jumys ta birneshe negizgi baǵyttan turady.

– Birinshisi – prosestiń barlyq qa­tysýshylary úshin, eń aldymen qa­ra­paıym azamattar úshin sot rásimderiniń yńǵaıly ári túsinikti bolýy. Jaqynda qabyldanǵan Ákimshilik rásimdik-pro­sestik kodekstiń úlgisi boıynsha qyl­mystyq, azamattyq jáne ákimshilik is júrgizýdi keshendi qaıta qaraý usy­ny­lady. Reformanyń negizgi mindeti – sot prosesin jeńildetý, artyq prosedý­ralardy boldyrmaý, sot tártibin keńeıtý ádisterin ázirleý jáne daýlardy sheshýdiń balama tásilderin damytý, – dedi E.Qoshanov.

Ekinshi baǵyty – sot prosesinde naqty básekege qabilettilikti qamtamasyz etý. Sotqa tek aıyptaý aktisi men qorǵaý aktisi jiberiletin jáne árbir tarap sotqa óziniń quqyqtyq ustanymyn dáleldeıtin birqatar eldiń tájirıbesin tereńirek zertteý usynyldy. Sýdıa proseske istiń nátıjesi týraly aldyn ala tujyrymsyz kirýge tıis. Advokattar klıenttiń kiná­siz­digin dáleldeıtin málimetter jınaý úshin belsendi jumys isteýi qajet. Baıan­da­mashy bul aıyptaýshylar men qorǵaýshylardyń joǵary biliktiligin talap etetinin basa aıtty.

Erlan Qoshanov úshinshi baǵyt IT-tehnologııany engizý arqyly sot tóreligin iske asyrý tásilderin túbegeıli ózgertý ekenin atady.

– Búgin bizdiń sottar kúnine 6000-ǵa jýyq sheshim shyǵarady. Bir jyl ishinde bul kórsetkish shamamen 1,5 mıllıonǵa jetedi. Osyndaı jumys kóleminen sýdıa eldegi ǵana emes, óz mekemesindegi árip­tes­teriniń tájirıbesin baqylaı almaıdy. Bul máseleni sheshý sıfrlan­dyrý arqyly jáne big data-nyń júıeli jumysymen júzege asyrylady. Júıedegi sot iste­rin avtomatty túrde taldaý sýdıaǵa ár­bir sanat boıynsha qalyptasqan sot táji­rı­besin ońaı qaraýǵa múmkindik beredi. Bul ádette sottarǵa túsetin basty shaǵym – birizdi sot tájirıbesiniń bolmaýyn joıýǵa kómektesedi, – dep atap ótti ol.

Sot júıesin jetildirý boıynsha tór­tinshi baǵyt kásibı sýdıalar korpýsyn qalyptastyrý men sýdıanyń jaýap­kershiligin arttyrýdy kózdeıdi.

– Ártúrli saladaǵy tájirıbeli zańgerlerdi tartý úshin sýdıany irikteý sharttaryn, olardyń mansaptyq ósýi men jaýapkershiligin qaıta qaraý jospar­lanýda. Sottardyń táýelsizdigi máse­leleri jeke pysyqtalady. Bul jer­de sot tóraǵalarynyń ákimshilik ókilet­tik­terin barynsha azaıtý, olardy taǵaı­yndaý rásimderin jetildirý bo­ıynsha jumystar júrgiziletin bolady. Sot­tardyń bıýdjeti boıynsha memleket­tik organdardy qamtamasyz etýge jumsa­latyn shyǵystardyń belgilengen paıy­zyn aıqyndaý josparlanýda, bul atqa­rýshy bılikke táýeldilikti joıady, – dedi E.Qoshanov.

Qazirgi ýaqytta konsýltatıvtik ko­mı­tet­tiń jalpy jumys jospary ázirle­nip, úsh top sot isin júrgizýdiń úsh ny­sany – qylmystyq, ákimshilik, azamat­tyq quqyq buzýshylyqtar boıynsha baza­lyq tásilderdi ázirleýge kirisip ketken.

Otyrysta memlekettik basqarý jáne memlekettik qyzmet kórsetý jónindegi konsýltatıvtik komıtettiń jumysy týraly Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Tımýr Súleımenov baıandady.

– Memlekettik basqarýdyń jańa mo­deli tek memlekettik organdar men memle­kettik uıymdardyń tıimdiligi másele­lerimen shektelmeýi kerek. Osy saladaǵy kásibı jáne jan-jaqty usynystardy ázirleý – komıtet jumysynyń basty maq­saty. Eń mańyzdy baǵyttar – memlekettik basqarýdy damytý tujyrymdamasy, jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý, kvazımemlekettik sektordy damytý jáne memlekettik apparatta bıýrokratııany azaıtý boıynsha jeke jobany iske asyrý, – dedi ol.

T.Súleımenovtiń aıtýynsha, memle­kettik basqarýdyń jańa modeli qyzmet­ker­ler arasyndaǵy qatynasty transfor­masııalaýdy, ıaǵnı ákimshilik-baqylaý baǵ­darynan azamattar men bıznestiń ıgiligi úshin servıstik modelge kóshýdi kózdeıdi. Negizgi qundylyq adam bolýy kerek.

– Bul jolda kóptegen qıyndyqqa kezde­setinimiz belgili. Olardyń qataryn­da adam kapıtalynyń deńgeıi, júıesizdik pen qyzmetterdiń qaıtalanýy, bıýrokratııa men yntanyń tómendigi, memlekettik jos­parlaý men bıýdjet prosesiniń ara­syn­daǵy baılanystyń azdyǵy, sıfr­lan­dy­rýdyń jetkiliksiz deńgeıi jáne ózge de máseleler bar, – dedi T.Súleı­menov.

Komıtet osy júıeli kemshilikter men ózekti máseleler boıynsha usynystar ázir­lep, eldegi memlekettik basqarý jáne memle­kettik qyzmet kórsetý salasyn ilgeriletpek.

Jıyn qorytyndysy boıynsha Prezı­dent janyndaǵy Reformalar jónindegi Joǵary keńestiń 2021 jylǵa arnalǵan jumys jospary jáne konsýltatıvtik komıtetterdiń quramy bekitildi.

 

Daıyndaǵandar

Raýan QABIDOLDA,

Svetlana ǴALYMJANQYZY,

Merýert BÚRKITBAI,

«Egemen Qazaqstan»