Aqtóbe oblystyq Polısııa departamenti Anyqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary, polısııa podpolkovnıgi Elmıra Sýlıkanova – jol-kólik oqıǵalaryn zertteýdiń naǵyz kásibı mamany. Jıyrma jyldan beri osy salada úzilissiz qyzmet atqaryp kele jatqan Elmıra kólik apattaryn tergeý isi kádimgi polıseılerdiń jumysynan ózgesheleý deıdi. Sebebi, jol-kólik oqıǵalarynyń sebebin anyqtaýǵa matematıkalyq ólshemder, naqtylyq pen dáldik kerek.
Mazasyz jumys pen otbasyn qatar ustap kele jatqan Elmıra óz mamandyǵyna erekshe berilgen qyzmetker. Kúndiz-túni úı kórmeý, beımezgil ýaqytta apat bolǵan jerge – qala syrtyna shyǵyp ketýge, senbi men jeksenbiniń jumys kúnderine aınalýyna kez kelgen bala-shaǵaly áıel shydaı bermeıdi. Soǵan qaramastan tórt balasynyń jaǵdaıyn oılap, jumysyn ózgertý osy kúnge deıin esh oıyna kelmegen. Munyń sebebin jumyssyz otyra almaıtyn tynymsyz minezi men mamandyǵyna qulaı berilýinen kóredi. Onyń ústine, eri de polısııa qyzmetkeri bolǵandyqtan, Elmıranyń jumysynyń qıyndyǵyn jaqsy túsinedi. «20 jasymda polısııa qyzmetiniń esigin qaǵyp, Atyraý oblysynda ishki ister qyzmetinde jumysymdy bastaǵanmyn.1999 jyly Aqtóbeniń jigitine turmysqa shyǵyp, osy jaqqa aýystym. 23 jasymda Aqtóbe qalasyndaǵy Zaýyt polısııa bólimine tergeýshiniń kómekshisi bolyp qabyldandym. Sodan bastap jol-kólik apattaryn tergeý isine mamandandym», deıdi ol.
Jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alý maqsatynda qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan búginde apat azaımaı tur. Máselen, bıylǵy jyldyń 9 qazany men 20 qarashasy aralyǵynda Aqtóbe oblysynda jol-kólik oqıǵasynan 16 adam kóz jumǵan. Munyń basty sebepterin tájirıbeli maman bylaı dep saralaıdy: «Búginde bári asyǵys. Osy asyǵystyqtyń kesirinen adam ómiri qıylyp jatady. Ekinshi jaǵynan, kópshilik júrgizýshiler jol erejelerin saqtamaıdy. Saqtamaıtyn sebebi – bilmeıdi. Jolda júrý – erekshe jaýapkershilikti qajet etedi. Jastar kólik júrgizip kele jatyp, smartfon shuqylap otyrady. Men qala ishindegi jol-kólik oqıǵalarynyń negizgi sebepterin osydan kóremin. Al úlken joldarda júrgizýshiler jyldamdyqty shekten tys asyrýǵa sheber. Bir mysal. Qala ishindegi belgili bir ýchaskede ruqsat etilgen kólik jyldamdyǵy 40 km/saǵ dep kórsetilgen belgige mán beretinder az. Bul jerde kólik júrgizýshileri jyldamdyqty 50-60 km/saǵ deıin arttyrady. Al qala syrtyndaǵy úlken avtokólik joldaryndaǵy qozǵalystyń ortasha jyldamdyǵy 50-60 km/saǵ dep kórsetilgenine qaramastan, 80 km/saǵ jyldamdyqqa salady. Osyndaı óreskel zań buzýshylyqty azamattarymyz qalypty jaǵdaı dep túsinedi. Úshinshiden, jaýapsyzdyqtyń bir ushy jaıaý júrginshilerge kelip tireledi. Adamdar baǵdarsham turǵan jerden, ne jaıaý júrginshilerge arnalǵan joldan ótýdi qıynsynyp, kólik jolyn kesip ótemiz dep apatqa tikeleı sebepshi bolyp jatady. Tártipke baǵynbasaq, bári beker. Bul jaǵynan jolda júrý erejelerin qatań saqtaıtyn jurttan úırenerimiz kóp. Máselen, Belorýssııada qala ishindegi kólik jyldamdyǵy 40 km/saǵ degen belgi tursa, osy ereje buljytpaı oryndalady. Júrgizýshi 40-tan sál asyrsa birden aıyppul tóleıdi. О́kinishke qaraı, bizdiń zańymyzda mundaı qatań shekteýler joq bolǵandyqtan, qozǵalys jyldamdyǵy 40 km/saǵ dep kórsetilgen ýchaskelerde júrgizýshi jyldamdyqty 50-60 km/saǵ deıin arttyrsa da, qalypty jaǵdaı dep qabyldanady», deıdi polısııa podpolkovnıgi.
Adamdar, ásirese, qys mezgilinde jolda abaı bolýy kerek. Kóktaıǵaq, qalyń tuman, boran, ne qar jaýǵanda joldaǵy kóriný qashyqtyǵy tómen bolǵandyqtan, qarsy betten kelip qalǵan kólikti baıqaý óte qıyn. Sol sebepti qysta joǵary jyldamdyqpen kólik júrgizgendi umytqan durys. Qys mezgilinde, kóktaıǵaqta úlken joldarda jeńil kólikter men aýyr júk kólikteriniń soqtyǵysýynyń jıileý sebepteri de osynda. Ádette jeńil kólik júrgizýshisi aldynda júrip kele jatqan aýyr júk kóligin basyp ozamyn dep, qarsy kele jatqan kólikti baıqamaıdy. Ne kesh baıqaǵandyqtan da, kólik tizginin basqara almaı qalady. Júrgizýshi úlken jolda jaǵdaıdy durys baǵdarlaı almaýynan, qarsy betke shyǵyp ketedi. Durysy – oń jaǵyna qaraı tejelip, al qarsy kele jatqan kólik toqtaýy kerek. Osy kezde apattyń aldyn alýǵa bolady.
Elmıra polısııa qyzmetinde júrip, balalarynyń da erjetip qalǵanyn baıqamaı qalǵanyn aıtady. Qazir úlken qyzy 20-da, eń kenjesi balabaqshada. Eresekteri ata-anasynyń jolyn qýyp, polısııa bolýǵa yqylastanyp otyrǵan joq deıdi. Sebebin suraǵanda, «balalarymyzdyń biz sııaqty áke-sheshesin kórmeı óskenin qalamaımyz» dep jaýap bergen. «Joldasym ekeýmiz bala tárbıesinde sózimiz bir jerden shyǵady. Balalar erke emes, artyq eshteńe suramaıdy. Tek olar bizdiń jandarynda jıi bolýymyzdy qalaıtyn. Biz úıge balalar uıyqtap jatqanda, kóbinese túnde oralamyz. Senbi men jeksenbide de ata-anasyn kóre bermeıdi. Degenmen, mundaı jumys tártibiniń paıdasy – balalar jaýapkershilikti moıyndaryna alady. Sabaqtaryn ózderi oqıdy, eresekter kishkentaılaryn baǵady, úıdiń bar sharýasyn da ózderi atqarady», deıdi Elmıra.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda eseıgen jas osylaısha Otanǵa adal qyzmet atqaryp, tárbıeli urpaq ósirip, jaqsy jar, úlgili kelin bolyp otyr. Qyzmettesteri de Elmırany qarapaıymdylyǵy men aqjarqyn minezi úshin qurmetteıdi, jaýapkershiligi joǵary maman dep baǵalaıdy.
Aqtóbe oblysy