Elorda tórinde ornalasqan Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Qazaqtyń jalpy tarıhy» atty tórt tomdyq qundy eńbektiń onlaın tanystyrylymy ótip, oǵan sheteldik ǵalymdar men elimizge tanymal tarıhshy, túrkitanýshy mamandar qatysty.
Mádenı sharany ashyp sóz sóılegen L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń prorektory, fılologııa ǵylymynyń doktory, akademık Dıhan Qamzabekuly, búgin tanystyrylymy ótip otyrǵan qytaılyq tarıhshy Sý Beıhaıdyń tórt tomnan turatyn atalmysh eńbeginde, qazaq halqynyń erte zamannan XX ǵasyrdyń alǵashqy jartysyna deıingi tarıhy qamtylǵany jaıly aıtyp: «Kitapta qazaq etnogenezi men memlekettiligin bizdiń dáýirimizge deıingi saq, úısin zamanynan bastaıdy da, Túrkesh qaǵanatyn alǵashqy memlekettik qurylym retinde qarastyrady. Sonymen qatar bul eńbekte qazaq tarıhynyń hronologııalyq sheńberi keńeıtilip, mazmuny barynsha baıytylǵan. Avtor shyǵarmasy – aspanasty eliniń ejelgi ulystary Han, Tań jáne Sın ımperııalaryn jaqtaı jazylǵan qytaılyq oqymystylardyń kózqarastaryna baǵyndyrylmaı, naqty tarıhı shyndyqqa qurylǵandyqtan bul kitap elimiz tarıhyn zertteýge, tanyp-bilýge tıgizer paıdasy mol» dedi.
Jalpy kólemi faksımılesimen qosa eseptegende 181 baspa tabaq, 2884 betten turatyn tórt kitapty qytaı tilinen aýdarǵan L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Shyǵystaný kafedrasynyń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Tursynhan Zákenuly bastaǵan jumys toby eken. Naqtyraq aıtqanda, kitaptyń I, II, IV tomdaryn T.Zákenuly ózi aýdarsa, III tomnyń tárjimalanýyna qytaı-aǵylshyn tili mamany Aıgúl Qadysqyzy eńbek sińirgen eken. Sondaı-aq, qytaıtanýshy magıstr Erkinjan Sylamhanuly men doktorant Janar Smahanova mátinderge túsindirme jasasa, ǵylymı redaktorlyq qyzmetin professor Danagúl Mahat atqaryp shyǵypty.
– О́z basym bul kitapty aýdarýdy 1994 jyly bastadym, – deıdi Tursynhan Zákenuly. – Kitaptyń alǵashqy taraýlary «Juldyz», «Qazaq tarıhy» jýrnaldarynda jarııalandy. Nátıjesinde, 1998 jyly týyndy avtory Sý Beıhaı Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Manash Qozybaevtyń shaqyrtýymen Qazaqstanǵa kelip, Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Qaldarbek Naımanbaevtyń qabyldaýynda boldy. Qalekeń oǵan keleshekte «Qazaqtyń jalpy tarıhy» atty eńbegin túgeldeı aýdartýǵa nıetti ekendigin aıtty. Osylaı qazaqtardyń yqylas-peıiline rıza bolǵan qytaılyq ǵalym «Qazaqtyń jalpy tarıhy» atty tórt tom kitaptyń qoljazba nusqasyn «osyny sen aýdar» dep maǵan amanattady. Biraq qarajat tapshylyǵynan avtordyń «Qazaq mádenıetiniń tarıhy» degen atpen bir tomdyǵy 2001 jyly zorǵa jaryq kórdi. О́zderińiz kórip otyrǵandaı mine bıyl tórt tomdyq túgeldeı kitap bolyp basyldy.
– «Qazaqtyń jalpy tarıhy» qazirgi qazaqtar úshin nesimen qundy?
– Bul eńbektiń basty qundylyǵy – qazaq tarıhynyń etnomádenı keńistigin óte keń aýqymmen qarastyryp, hronologııalyq sheńberi jáne tarıhty júıeleýi men kezeńderge bólýin múlde basqasha ádisteme arqyly júzege asyrǵandyǵy. Ekinshiden, zertteý aýqymy qazirgi Qazaqstan terrıtorııasynan shyǵyp ketkendikten erte zaman jáne ortaǵasyrlyq taıpalyq, ulystyq qurylymdardyń izin tolyq ańǵarýǵa bolady. Budan ózge qanshama arheologııalyq muralar, kóne qorǵandar, tarıhı oryndar, jartas jazbalary men mátin jazylǵan ustyn tastar, petroglıfter shekaradan tys jerlerde jatyr. Sý Beıhaı olardyń birsypyrasyn qazaq halqynyń murasy retinde zertteıdi. Aıta bersek, kitapta osy taqylettes biz úırenetin kóptegen ózgeshe sheshimder, paıymdaýlar men ádistemeler bar.