Ekologııalyq bilim berý mektepke deıin bastalǵany jón

Ekologııalyq bilimniń mańyzy óte tereńde jatyr. Tabıǵat – bizge bergen eń qundy qazynamyz, biraq tabıǵattyń baılyǵy ólsheýsiz emes. Ony aıalap, qorǵaý kerek. Eń aldymen osyny óskeleń urpaqqa túsindirýge tıispiz. Dál osy maqsat tárbıe men bilim berý isinde aıqyn kórinis tabýy qajet.

Sońǵy ýaqytta ekologtar peda­gogtermen birlesip «Úzdik­siz ekologııalyq bilim berý» baǵdar­lamasynyń jobasyn kópshilikke belsendi nasıhattap júr. Men bul baǵdarlamany qoldaımyn. Sebebi adam balasy ózin tabıǵattan tys elestete almaıdy. Týǵannan ómir­den ótkenshe tabıǵattyń mol yrzyǵyn paıdalanamyz. Sol se­bep­ti tabıǵat-anany aıalaý, qam­qorlyq kórsetýge baǵyttalǵan eko­logııalyq bilim úzdiksiz beri­lip otyrýy kerek. Árıne, bilim berý­diń barlyq satysynda ma­ńyz­dy, degenmen taqyrypqa arqaý bolyp otyrǵan ekologııalyq bilimniń balabaqshadan bastap berilýi – óte ózekti. О́ıtkeni mektepke deıingi bilim – barlyq bilim berý júıesiniń bastaý bulaǵy.

Endi osy mektepke deıingi tárbıe men bilim berý salasynda balalarǵa ekologııalyq bilim berýdiń tıimdi erekshelikterine toqtala keteıik. Balabaqsha­daǵy ekologııalyq bilim balalarǵa tabıǵatty aıalap, ony qamqorlyq­qa alyp kútý, tabıǵat jóninde qarapaıym bilim bere otyryp, tiri jáne óli tabıǵattaǵy qubylys­tar jóninde qarapaıym uǵym­dar qalyptastyrýǵa baǵyttalady. Shynynda tabıǵat – mektep jasyna deıingi balalar úshin túrli tabıǵı qubylystardy tanýdyń taptyrmas joly ǵana emes, sózdik qoryn baıytýdyń kózi. Sondyqtan ekologııalyq tár­bıe men bilim berýdi til damytý men saýat ashý oqý qyzmetteri­ne kiriktirip otyr­ǵan jón. Bir jaǵynan bul mańyzdy oqý qyz­metterin túrlendiredi, ekin­shi jaǵynan ekologııalyq tár­bıe men bilim beriledi. Jalpy eko­lo­gııalyq tárbıe men bilim berý min­detin balabaqshadaǵy kez kel­gen sabaqqa kiriktirip jiberýge áb­den bolady. Mundaı jumysty nátı­jeli júrgizý tárbıeshiniń tájirı­besi men biliktiligine baılanysty.

Degenmen ekologııalyq bilim berý­di negizgi oqý qyzmetteriniń maz­­mu­ny­na kiriktirýmen ǵana shektemegen durys. Mektepterde arnaıy eko­lo­gııalyq bilim berýge ar­nal­ǵan pán engizilgeli jatyr. Al bul negi­zinen mektepke deıingi bi­lim berý júıesinde áldeqashan or­nyn taýyp, qalyptasyp qoıǵan. Mek­tep­ke deıingi tárbıe men oqy­týdyń mem­lekettik standartyn­da belgi­lengen ekologııa men qor­sha­ǵan orta oqý qyzmetteri – so­nyń aı­ǵaǵy. Osy arqyly biz balalar­dy tabıǵatpen tanysyp, aınala qorshaǵan ortasyna degen qamqor­lyq­ty qalaı kórseteti­nin úıretip, úı­degi, aýladaǵy ósimdikter men jan­ýar­lardy kútip-baptaýǵa baý­lımyz.

Iá, ekologııalyq bilim berý isi balabaqshada arnaıy qujat­pen, oqý baǵdarlamasymen jolǵa qoıyl­ǵan. Biraq bizge bul da jet­kilik­siz. Sebebi balalar kózben kórip, qolmen ustap, ózderi sezin­gen nár­seni esinde saqtap qala­dy, umyt­paıdy. Jalpy mektep ja­syna deıingi balalardyń erek­­she­liginde bir nárseni úıre­tý úshin ony birneshe márte qaıta­­lap aıtýǵa týra keletinin eskersek, kórsetýdiń mańyzy óte zor. Sondyqtan kishkentaılarǵa eko­­lo­gııalyq tárbıe men bilim berý­­di túrlendirip otyrǵan abzal. Túr­lendirýdi tabıǵatqa saıahat, mu­ra­jaılarǵa barý, maqsatty ser­ýen, telebaǵdarlamalar, beıne­fılm­­der, tabıǵat týraly kórkem áde­­bıe­t­­ter, sýretterdi, foto­sýret­­ter­di, ıl­lıýs­trasııalardy tama­sha­laý ar­qy­ly júzege asyrýǵa bola­dy. Son­daı-aq tárbıelený­shiler­­men birge túrli qyzyqty eksperı­ment­ter jasaý da erekshe áser qaldyrady.

Budan bólek ekologııalyq tár­bıe berýde halyqtyq pedagogı­ka negizderin paıdalaný da oqý-tárbıe jumysyn ónimdi etedi. Máselen, tabıǵat qubylystaryna qatysty túrli qazaqy boljamdardy, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa úıretetin maqal-mátelder men tanymdyq qabiletin arttyrýǵa septigin tıgizer jumbaqtar, taq­paqtar jattatýǵa bolady.

Bári de tárbıeshiniń sheber­ligine kelip tireledi. Bastysy mektep jasyna deıingi balalardy tárbıeleýmen, jas urpaqqa bilim berýmen aınalysatyn pedagog balabaqshadaǵy bilim náriniń bala ómiri úshin ýyzyna jaryǵanmen teń ekenin umytpaýy qajet.

Juldyz BUHARBAI,

«Begim ana» balabaqshasynyń birinshi sanatty tárbıeshisi

QYZYLORDA