Tarıhty tulǵalar jasaıdy. Al memleket sol tulǵalardy qurmetteý, dáripteý arqyly ıdeologııalyq dińgegin bekemdeıdi. Qazaqtyń tarıhynda eli úshin týǵan erler kóp. Tý túbinde týlap ótken batyrlarǵa, bı-sheshen, han men kósemge kende emespiz, shúkirshilik. Eliktep óser, ónege alar tulǵalarymyz keshe de bolǵan, qazir de bar. Árıne, tulǵaǵa tarıhtyń ózi tańdaý jasaıdy. Olar erlik kórsetip, elge syıyn arttyraıyn dep oılamaıdy, taǵdyrdyń jazýymen, el qamy úshin el tizginin qolǵa alady. Osyndaı tulǵalardyń biri de biregeıi – Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev. Bárine Elbasynyń ótkergen taǵylymǵa toly ómir joly kýá.
Tarıhty tulǵalar jasaıdy. Al memleket sol tulǵalardy qurmetteý, dáripteý arqyly ıdeologııalyq dińgegin bekemdeıdi. Qazaqtyń tarıhynda eli úshin týǵan erler kóp. Tý túbinde týlap ótken batyrlarǵa, bı-sheshen, han men kósemge kende emespiz, shúkirshilik. Eliktep óser, ónege alar tulǵalarymyz keshe de bolǵan, qazir de bar. Árıne, tulǵaǵa tarıhtyń ózi tańdaý jasaıdy. Olar erlik kórsetip, elge syıyn arttyraıyn dep oılamaıdy, taǵdyrdyń jazýymen, el qamy úshin el tizginin qolǵa alady. Osyndaı tulǵalardyń biri de biregeıi – Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev. Bárine Elbasynyń ótkergen taǵylymǵa toly ómir joly kýá.
Búginde ónerdiń ár salasy Elbasynyń ǵıbratty ómirin ózek etip, jan-jaqty zerdelep kórsetýge umtylýda. Bul taqyrypty ıgerýde qazaq kınosy da birqatar derekti-kórkem týyndylardy jurtshylyq nazaryna usyndy. Jaqynda Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ ǵumyrbaıandyq derektiligimen, kórkemdik mazmuny astasqan Elbasy jaıyndaǵy taǵy bir kezekti fılmniń tusaýyn kesti. Kópten kútken fılmniń jaryqqa shyǵýy qazaq kıno tarıhyndaǵy eleýli oqıǵa ekeni ras.
Elbasynyń shyǵarmalary jelisimen túsirilgen «Elbasy joly» kınoepopeıasynyń «Otty ózen», «Temir taý» atty ekinshi jáne úshinshi fılmderi Memleket basshysynyń Temirtaýda ótken jastyq shaǵy men alǵashqy eńbek jolyn bastaǵan ómir kezeńderin sýretteıdi. «Elbasy joly» atty ǵumyrnamalyq fılmder sıkly Prezıdenttiń balalyq shaǵynan túsirilgen «Balalyq shaǵymnyń aspany» fılminen bastaý alady. О́mirden alynyp, shynaıy oqıǵalardan quralǵan bul kartınada tarıhı tulǵa retinde qalyptasý barysyndaǵy bas keıipkerdiń bala armany, alǵashqy tabystary men úmiti týraly baıan etiledi. Esterińizge sala ketsek, bul fılm 2011 jyly prokatqa shyǵyp, kórermenniń erekshe yqylasyna bólengen bolatyn.
Kezekti fılmniń bir ereksheligi, ol búginde árbir qazaqstandyq úshin etene tanys bola bastaǵan tarıhı oqıǵalardyń tizbeginde jasalǵanynda. Ádette, kórkem fılmniń astarynda avtorlyq oıdyń shyǵarmashylyq obrazdaryna qatysy kórinis berip jatady. Al myna kartınada bári kerisinshe, ol ómirde bolǵan naqtyly oqıǵalardyń negizinde órilgen. Osy turǵydan kelgende, fılmniń Elbasy shyǵarmalarynyń jelisinen shyqpaı, ómirdegi shyndyqty ónerdegi keskinge aınaldyra bilgeni anyq baıqalady. Sodan da bolar, ondaǵy kez kelgen oqıǵa men epızodtar kórermendi beıjaı qaldyrmaıdy. Jalpy, epıkalyq qulashta túsirilgen kartınany tebirenbeı otyryp kórý áste múmkin emes. Kartınadaǵy akterlerdiń shynaıy oıynyna, rejısser men akter arasyndaǵy tyǵyz baılanys nátıjesinde órbip otyrǵan oqıǵa jelisine senesiń. Akterdi ekran arqyly oqı alasyń, úlken plandar arqyly rejısser óz oıyn sheber jetkize bilgen, plandardyń aýysýy, rakýrstar, jaryq pen montaj, dybystyń ózine tán dramatýrgııalyq sheshýshi sátteri fılmdi tutastandyryp, kadraralyq rıtmdi quraıdy. Osy tusta kartına rejısseri Rústem Ábdirashevtiń óz isin joǵary deńgeıde atqaryp shyqqandyǵyn jáne de kásibı deńgeıdegi maman ekendigin dáleldeı túskendigin aıta ketýimiz kerek.
Fılmde keńes ókimeti tusyndaǵy ómir sıpatyn, ulttar dostyǵyn, qarapaıym eńbek adamdarynyń ómirin, sol kezdegi jastardyń ómirge degen talpynysyn, olardyń kúıinishi men súıinishin, ómir úshin kúreste qaısar da, jigerli adamdardyń qashanda jeńip shyǵatynyn rejısser kórermenine dáıekti jetkize bilgen.
О́mirden alynǵan oqıǵasy órbigen saıyn shıryǵyp, udaıy dınamıkalyq serpinmen damyp otyratyn fılmniń mazmuny da barynsha baı. Fılm keńes ókimeti tusyndaǵy 1950-1960 jyldar kezeńindegi oqıǵalardy qamtıdy. Bas keıipker Sultannyń Temirtaý qalasyndaǵy metallýrgııalyq zaýytqa jumysqa barýy, sol jerden Ýkraınaǵa oqýǵa attanýy, Dneprodzerjınskidegi oqýyn aıaqtap, Temirtaý qalasyndaǵy zaýytqa qaıtyp oralyp, eńbek jolyn bastaýy fılm sıýjetine arqaý bolǵan.
Endi fılmniń basty keıipkeri Sultannyń bolmysyna toqtalyp ótsek. Jasynan alǵyr, ójet, oqý-bilimge jany qumar Sultannyń áke sózin tyńdap, ózi bala jasynan armandaǵan ushqyshtyń oqýyna túsip turyp, barmaı qalýy — Sultannyń ázız áke kóńilin qaldyrǵysy kelmegendiginen bolǵan amalsyz shara edi. Ákesiniń «Qaı qalasynda bolsa da, Qazaqstannyń bir jerinde týyńdy tikkeniń durys bolar edi» degen emeýrinin aıtqyzbaı uqqan Sultan áke tilegin eki etpeı oryndady. О́z erkimen Temirtaý qalasyna attanyp, eshbir qıyndyqtan taısalmaı, qaınaǵan qara jumystyń bel ortasynan bir-aq shyǵady. Munyń ózi de onyń ulaǵatty ul ǵana emes, birden batyl sheshim qabyldaı alatyn erik-jiger ıesi ekendigin dáleldeı túsedi. Biraz ýaqyttan keıin komsomoldyq joldamamen Ýkraına qalasyna attanady. Bul jerde de alǵyr da zerek Sultan oqýda birden ustazdarynyń kózine túsip, úzdik shákirt atanady. Osylaısha, kóp uzamaı oqýyn aıaqtap, Temirtaý qalasyndaǵy eńbek jolyn bastaıdy. Qandaı qıyn jumys bolmasyn aldyńǵy qatardan kórinedi. Qashanda namysqa tyrysyp, alǵa umtylady. Búkilodaqtyq jastar sezine delegat bolyp saılanyp, Máskeýge de baryp qaıtady.
Sara esimdi qyzǵa ǵashyq bolý oqıǵasy qyzyqty beınelengen. Ǵashyq jigit súıgeni úshin bárine de daıyn. Tipti, ol úshin horǵa jazylyp, bı de bıleıdi. Munysy beker de bolǵan joq. Unatqan qyzy ómirlik jaryna aınalady. Shańyraq quryp, sábıli bolady.
Sultan dostyqty qadirleı biletin, jaqyndary úshin janyn da aıamaıtyn erjúrek jigit. Zaýytta bolǵan jarylysta Bıkosh esimdi dosyn aman alyp qalý úshin janushyra jigirip, qalyń órttiń ishine enip ketedi. Aýrýhana tósegine tańylǵan dosyn kórgende jany qınalady. Al, jumyskerlerdiń áleýmettik jaǵdaıynyń jasalýy úshin batyl qadamdarǵa baryp, basshylardyń aldynda jasqanbastan óz talaptaryn qoıady. Halyqtyń sózin tómende otyryp jetkize almaıtyndyǵyna kózi jetkende olardyń quqyn qorǵaý úshin partkomıtettiń hatshysy bolýǵa kelisimin beredi. Bul jolda Sultandy saıasat, memleket isi, el bolashaǵy jolyndaǵy atqarylatyn qabyrǵaly ister kútip turǵan edi.
Fılm qazirgi zamanǵy eń ozyq tehnıkalyq jabdyq-jaraqtarmen túsirilgen. Sondyqtan lenta óte sapaly shyqqan. Bul rette qoıýshy-operatorlar Aleksandr Plotnıkov pen Sapar Koıchýmanovtyń jumystarynyń joǵary kásibı deńgeıden kóringenin de aıta ketýimiz kerek.
Fılmnen túıgenimiz, bizdiń ulan-baıtaq elimizdi bala jasynan jeti ónerdi janyna serik etip ósip, segiz qyrly, bir syrly azamat bolyp jetilgen uly tulǵa basqarady. Osynyń bári, aınalyp kelgende, adamdy aıryqsha maqtanysh sezimine bóleıdi. О́sip kele jatqan búgingi urpaqqa, el bolashaǵy jastarǵa Elbasynyń júrip ótken joly ómirlik baǵyt-baǵdar, úlgi-ónege bolýy tıis.
Ádette, tushymdy túsirilgen fılmdi jurt bir kórýmen shektelip qalmaıdy. Qaıtalap tamashalasa, jalyqtyrmaı jámıǵatty ózimen ilestire áketetin osyndaı rýhanı qundylyqtyń quramyna taǵy bir tatymdy týyndy kelip qosyldy. Bul fılm kim-kimniń de esine jalyndaǵan jastyq shaǵyn túsireri haq. Endeshe, jaqsy dúnıeni kórmekke, kórip, jaqsy baǵa bermekke asyǵaıyq, aǵaıyn!
Smaǵul Elýbaı,
jazýshy.