«Sımptomsyz vırýs» AQSh-ty ábigerge saldy

Negizi hakerlik shabýyldyń bastalýyna SolarWinds kompanııasy kináli. IT salasyndaǵy alpaýyt mekeme sanalatyn SolarWinds álemniń kóptegen elinde ınternet arqyly baılanysty baqylaý, tehnıkalyq qaýipsizdik se­kil­di qyzmet kórsetedi. Ortalyq ázir­legen Orion baǵdarlamasyn AQSh-taǵy alpaýyt kompanııalar, Amerıka, Eýropa, Azııa qurlyqtaryndaǵy el­der­diń memlekettik mekemeleri qol­dana­dy. Olardyń qatarynda AQSh-tyń mem­lekettik departamenti, qarjy mınıstr­ligi, ishki qaýipsizdik qyzmeti mınıstr­ligi, energetıka mınıstrligi, Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi ult­tyq basqarma sekildi memlekettik mekemeleri, FireEye, Microsoft sııaqty kompanııalar bar.

Másele bylaı bastalǵan. Bıylǵy naýryz aıynda belgisiz hakerler Orion baǵdarlamasynyń álsiz tusyn ta­ýyp, sol arqyly kompanııa serverine vırýstyq baǵdarlama júktegen. Sol ar­qyly kóptegen málimetti qolǵa tú­sir­gen. Sarapshylardyń sózine s­ensek, dál qazir zardaptyń aýqy­myn aıtý qıyn. О́ıtkeni kıber qylmys­ker­ler urlaǵan málimet óte kóp.

Búginde SolarWinds kompanııasynyń 300 myńnan astam tutynýshysy bar. Solardyń ishinde 33 myńy ǵana Orion baǵdarlamasyn paıdalanady eken. Al baǵdarlamanyń vırýsy bar nusqasyn 18 myńnan astamy ornatypty.

Bir qyzyǵy, hakerler troıandyq baǵdarlamany naýryz aıynda júıege engizgenimen, ol endi ǵana anyqtaldy. Uzaq ýaqyt boıy «sımptomsyz» júrgen vırýs hakerlerge múmkindiginshe mol málimet alýyna jaǵdaı jasaǵan kóri­ne­di. Osylaısha, kompanııalardyń ishki qujattary, qupııa derekteri, elektrondy poshtalary qoldy bolǵan.

Troıandyq baǵdarlama uzaq ýaqyt boıy anyqtalmaǵandyqtan, urlanǵan málimettiń naqty aýqymyn aıtý qıyn. AQSh О́kilder palatasynyń reforma jónindegi komıtetiniń basshysy Stefan Lınchtyń sózine sensek, tipti kıber qaýipsizdik salasymen aınalysatyn mamandardyń ózi mardymdy eshteńe aıta almaı otyr eken.

Associated Press-ke suhbat bergen Djon Hopkıns ýnıversıtetiniń kıber qaýipsizdik jónindegi sarapshysy Tomas Rıdtiń aıtýynsha, hakerler qanshalyqty qundy derekterge ıe ekenin ózderi de bilmeıdi. О́ıtkeni onyń kólemi tym kóp.

Qaýipti baǵdarlama anyqtala sala SolarWinds búkil tutynýshylaryna habar berip, ony joıýǵa kirisken. Mic­rosoft ta vırýspen kúresti bastap ketti. The Guardian gazetiniń habarlaýynsha, onyń salǵan lańyn qalpyna keltirý úshin uzaq ýaqyt jáne kóp kúsh-jiger qajet.

«Bul qaýipti baǵdarlamany ortadan joıý kompanııalar úshin óte kúrdeli jáne qıyn», dep habarlady Kıberqaýipsizdik jáne ınfraqurylym qaýipsizdigi agenttigi (CISA).

Aq úı basshysy Donald Tramptyń burynǵy keńesshileriniń biri Tomas Bosserttiń paıymdaýynsha, buǵan birneshe jyl ketýi múmkin. Oǵan qosa, vırýspen kúresý qymbatqa túspek.

«Reseılikter qaı jelini baqylaýda ustap otyrǵanyn, qaısysyn jaýlap alǵanyn anyqtaýǵa birneshe jyl kerek. Durys sheshim, aldaǵy ýaqyttaǵy áreketimizdi Reseı úkimeti búkil ınternet jelimizdi baqylap otyrǵandaı uqyptylyqpen jasaýymyz kerek», dep jazdy ol New York Times gazetine.

Tomas Bosserttiń Reseıdi tilge tıek etýi beker emes. Resmı túrde AQSh bıligi kıber shabýylǵa eshkimdi kinálamasa da, birneshe laýazymdy tulǵa onyń artynda Kreml tur dep málimdedi. The Red Web kitabynyń avtory, tyńshylyq jónindegi maman Andreı Soldatov The Guardian gazetine bergen pikirinde shabýyldy Reseıdiń syrtqy barlaý qyzmeti (SVR) men federaldyq qaýipsizdik qyzmeti (FSB) uıymdastyrǵan dep esepteıdi.

AQSh prezıdenti Donald Tramp kıber shabýylǵa qatysty ý-shýdy negizsiz dep esepteıtinin jetkizdi. «Men búkil jaǵdaıdan habardarmyn, oqıǵa tolyq baqylaýda. Medıanyń shýlaýy sebebinen báriniń aıtatyny Reseı, Reseı, Reseı. Bálkim, qarjylyq jaǵdaıǵa baılanysty shabýyldy uıymdastyrǵan Qytaı bolýy da múmkin (solaı!)», dep jazdy D.Tramp týıtterdegi paraqshasyna.

Taıaýda AQSh-ta ótken prezıdenttik saılaýda jeńiske jetken Djo Baıden kıber qaýipsizdikti óz mindetin atqarar sáttegi mańyzdy basymdyqqa aınaldyratynyna ýáde berdi.

«Biz eń birinshi básekelesterimizdiń aýqymdy kıber shabýyl jasaýyna jol bermeýimiz kerek. Mundaı áreket jasaǵandarǵa aıtarlyqtaı jaza qoldanamyz», dedi D.Baıden.

AQSh-tyń memlekettik hatshysy Maık Pompeo da shabýyldy reseı­likter jasady dep málimdedi. «Bul óte aýyr shabýyl. Menińshe, qazir bu­ǵan reseılikter aralasqanyn anyq kóre ala­myz», dedi ol The Mark Levin Show radıo baǵdarlamasyna bergen suhbatynda.

Reseı tarapy aıyptaýlardy moıyndaǵan joq. Reseı prezıdentiniń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov amerıkalyq mekemelerge jasalǵan hakerlik shabýylǵa Kremldiń qatysy joq ekenin jetkizdi.

«Taǵy da bul aıyptaýlardy joqqa shyǵaramyn. Osy oraıda, prezıdent Pýtın amerıkalyq tarapqa aqparattyq qaýipsizdik salasynda kelisim jasasýǵa usynys bildirgenin eske sala ketkim keledi. Mundaı qadam ekijaqty ynty­maq­tastyqty kúsheıtip, kez kelgen kıber qylmysqa qarsy turýǵa kómekteser edi», dedi D.Peskov.

Áıtse de, bul jolǵy vırýstyq baǵ­dar­lamany júıege engizýge qolda­nyl­ǵan tásil reseılikterdiń ýkraına­lyq kompanııalarǵa 2016 jyly jasaǵan kıber shabýylda qoldanylǵan ádiske óte uqsas.

CNN arnasynyń paıymdaýynsha, SolarWinds-ke jasalǵan hakerlik shabýyldyń qaýipti birneshe sebebi bar. Birinshiden, AQSh memlekettik de­partamenti, qarjy mınıstrligi sekil­di birneshe memlekettik mekemeniń derek­teri urlanǵan. Ázirge bular anyq­talǵany ǵana. Zardap shekken resmı organdardyń sany aldaǵy ýaqytta arta túsýi bek múmkin.

Ekinshiden, hakerler óte qabiletti ekeni anyq. О́ıtkeni vırýstyq baǵ­dar­lama óte uqyptylyqpen jasalǵan­dyqtan, ony ańǵarý ońaıǵa soqpaǵan. Sondyqtan urlanǵan málimetterdiń qaı maqsatta paıdalanylatyny belgisiz. Ári olar keleshekte taǵy da «jıendik jasaýǵa» talpynbasyna eshkim kepildik bere  almaıdy.

Úshinshiden, hakerlerdiń vırýs­ty engizý tásili de erekshe. Zııandy baǵdarlama SolarWinds-diń qaýipsizdik qyz­metin aınalyp ótip, ónimdi jańar­tý nusqaýlyǵyna enip ketken. Osy­laısha, vırýs myqtap tamyr jaıǵan. Sóıtip, eshkimge baıqatpaı búkil derek­terdi jóneltip otyrǵan. AQSh-tyń memlekettik departamenti bas­ta­ǵan mekemeler men azýyn aıǵa bilegen Microsoft sekildi kompanııalar SolarWinds-ge búkil málimetin senip tapsyrǵanyn eskersek, jaǵdaı «tuz sasysa ne sebedige» kelip tirelip tur.

Osy oqıǵadan kóp uzamaı SolarWinds kompanııasynyń aksııa­sy 25 paıyzǵa quldyrady. Qazirgi tańda onyń bir aksııasynyń quny 18,06 dollardy qurap otyr. Sondaı-aq vırýstyń zardabyn tartqan mekemeler kompanııadan 343 mıllıon dollardyń ónimin satyp alǵan. Bul – SolarWinds kirisiniń 45 paıyzyn quraıdy. Endeshe, aldaǵy ýaqytta bul kompanııanyń aksııasy odan ári quldyraýyn boljaý qıyn emes.