Parlament Májilisi depýtattarynyń qarashanyń sońy men jeltoqsannyń basynda aımaqtarǵa shyǵar aldyndaǵy sońǵy jalpy otyrysynda qaralǵan zań jobalarynyń arasynda memlekettik satyp alý máselesine arnalǵan zań jobasy da boldy. Birinshi oqylymda qaralǵan bul jobany talqylaýǵa depýtattar belsene qatysty.
Parlament Májilisi depýtattarynyń qarashanyń sońy men jeltoqsannyń basynda aımaqtarǵa shyǵar aldyndaǵy sońǵy jalpy otyrysynda qaralǵan zań jobalarynyń arasynda memlekettik satyp alý máselesine arnalǵan zań jobasy da boldy. Birinshi oqylymda qaralǵan bul jobany talqylaýǵa depýtattar belsene qatysty.
Aıtary joq, naq osy másele sybaılas jemqorlyqqa jol ashatyn qaınar kóz bolyp turǵany daýsyz. Úkimettiń 11 qazanda bolǵan keńeıtilgen otyrysynda aıtqan syn-eskertpelerinde Prezıdent N.Nazarbaev ortalyq jáne jergilikti bılik ıeleriniń bıýdjet qarajatyn jymqyrý maqsatymen memlekettik satyp alý boıynsha jasaıtyn qıturqylyqtaryn aıpara qyldy. Endi myna zań jobasy sondaıdyń aldyn alýǵa ilkim de bir septigin tıgizetin shyǵar degen úmit jurttyń bárinde bar.
Sonymen qatar, zań jobasy memlekettik tapsyrysta otandyq taýar óndirýshilerge basymdyq berýdi qarastyrady. Alaıda, ol týraly baıandama jasaǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov bul qujattyń qoldanystaǵy zańmen salystyrǵandaǵy artyqshylyǵyn aıtyp tursa da onyń áli de shıki tustary baryn ózi de moıyndap, aldaǵy ýaqytta memlekettik satyp alý týraly múlde jańa zań jobasy ázirlenetinin aıtyp saldy. Degenmen, zań jobasynyń qazirgi qoldanystaǵyǵa qaraǵanda artyqshylyqtary birshama bar eken. Máselen, ulttyq rejim degen túsinik engizilip, ol sheteldik satyp alýshylarǵa qaraǵanda otandyq taýar óndirýshiniń ónimine artyqshylyq beredi. Bul, tipti, bizdiń Keden odaǵyndaǵy áriptesterimizge de qatysty bolmaq.
Mysaly, elimizdegi memlekettik organdardyń bárine bir-aq zaýyt bolsa da qazaqstandyq akkýmýlıatorlardy alý mindetteledi. Ol zań jobasynda biryńǵaı uıymdastyrýshy degen normamen retteledi. Sondaı-aq, buryn tenderde tek baǵany tómen ustaýshy ǵana jeńiske jetetin bolsa, endi sapaly ónim usynatyn qarsylasqa basymdyq beriledi. Ol úshin konkýrsqa túsýshiniń tehnıkalyq erekshelikterin (naqtylyǵyn) aıqyndaıtyn arnaýly komıssııa qurylady. Ol satyp alýshynyń múmkindigin anyqtap, qaısynyń ónimi qolaıly ekenin naqtylaıdy.
Bul kópten beri aıtylyp júrgen mańyzdy máseleniń biri bolatyn. Alaıda, zańda shalalyq bolǵan soń sonyń sheshýi tabylmaǵan edi. Máselen, balalar baqshasyna tamaq ázirleý boıynsha arzan baǵa usynyp tenderdi jeńip alǵan satyp alýshy sábılerge arzan, sapasyz tamaqtar beretini kópten beri aıtylsa da, solarǵa qarsy esh shara qoldanylmaıtyn. О́ıtkeni, konkýrs talaby boıynsha eń tómengi baǵa usynǵany ras, sonymen jeńip alǵany da ras, endeshe, ol sábılerge qymbat, sapaly taǵam daıyndaı ma? Endi osy shalalyq sál de bolsa túzetiler degen úmit bar.
Sonymen birge, zań jobasynda memlekettik tapsyrysty oryndaýǵa úmitkerlik tanytqandar arasynan múgedekter uıymyna jeńildik berilýi úlken saýapty is boldy. Áıtpese, arzan baǵa usyna almaǵandyqtan, tenderde jeńe almaı elimizdegi múgedekterdiń keıbir uıymdary aryz-shaǵymdaryn qardaı boratyp júrse de eshqandaı nátıje joq ekenin kózimiz talaı ret kórgen. Endi qandaı da bir memlekettik tapsyrysty oryndaýǵa nıet etse jáne oǵan tehnıkalyq múmkinshilikteri bar bolsa, múgedekter uıymy 100 paıyz jeńiske jetetini jobada naqty aıtylǵan. Sondaı-aq, jeńildikter túzeý mekemeleri men shaǵyn kásipkerlikke de qarastyrylypty.
Al endi tenderlik komıssııalarǵa tek birinshi basshylar tóraǵalyq etip, olardyń jeke jaýapkershilikteri artatyny sybaılas jemqorlyqqa tosqaýyl bolatyn shara retinde jurttyń bárine de jaǵymdy estilgenimen, osy máselege baılanysty mınıstrge suraq bergen depýtat M.Begentaev ústimizdegi jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda memlekettik tapsyrys pen satyp alýlarǵa 3111 tekseris júrgizgen qarjy-baqylaý organdary sonyń 1394-inde 186 mlrd. teńgege qatysty zańsyzdyqtyń oryn alǵanyn anyqtaǵanyn aıta otyryp, zań jobasynda osy keleńsizdiktiń aldyn alýǵa qatysty budan basqa da qandaı sharalar qarastyrylǵanyn surady.
Oǵan mınıstr memlekettik satyp alýdy biryńǵaı uıymdastyrýshy atqaratynyn, bul tipti úlken ınvestısııalyq jobalarǵa da qatysty ekenin aıtty. Al tıptik memlekettik tapsyrystar ortalyqtandyrylǵan ádispen beriletin bolady, dedi ol. Demek, Memleket basshysy talap etken tıptik aýrýhana, tıptik mektep, t.b. tapsyrys endi bir ortalyqtan satylady eken. Bul árkimniń nysan baǵasyn óz qalaýynsha kóbeıtip, sol arqyly bıýdjet qarajatyn qymqyrýyna jol bermeıtin ádis bolar degen úmit bar.
Konkýrsta jeńe almaǵan úmitkerdiń sotqa bergen talap-aryzyn qaraý merzimi de qysqartylǵan. Buryn bul merzim sheksiz bolyp, úmitkerlerdi konkýrstan shettetip tastaýǵa múmkindik berip kelgen bir qıturqy amal bolatyn. Endi, zań jobasy boıynsha, aryzdanýshynyń shaǵymyn tez arada qaraý mindetteledi. Sonymen birge, mınıstr munda tapsyrystardyń barynsha móldir bolýy qamtamasyz etiletinin aıtty. Oǵan «elektrondy derekter bazasy», «elektrondy anyqtamalyq», t.b. sııaqty engizilgen jańa izdenister múmkindik berip, halyq arasynda «shapka» atalyp ketken paranyń jolyn kesýge qadam jasalatyn kórinedi.
Osy máselege baılanysty Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın de óziniń oıyn qosty. Bul, ıaǵnı sybaılas jemqorlyqqa tosqaýyl qoıý – búgingi tańda bizdiń aldymyzda turǵan eń mańyzdy másele. Eger usynylǵan zań jobasy oǵan qarsy pármendi shara jasaı almaıtyn bolsa, onda onyń quny bir tıyn. Sondyqtan zań jobasy sheksiz móldirlikti qamtamasyz ete alýy kerek, dedi spıker.
Sóıtip, zań jobasy birinshi oqylymda maquldanyp, jetildirile túsý úshin ekinshi oqylymǵa jiberildi.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan».