«Serpinge» serpin qosatyn jastar

Jalpy baǵdarlama aıasynda 6 jyl­­dyń ishinde Pavlodar óńirine 1 myń­daı stýdent bilim alýǵa kelgen eken. Bul kúnderi «serpindik» túlek­ter­diń biri otbasyn qursa, biri Otan al­dyn­daǵy bo­ryshyn ótep júr. Al qazirgi stýdentter joǵary oqý oryndarynda qa­shyqtan oqytý boıynsha bilim alýdy jalǵastyrýda. Indettiń taralýy stý­­dent­ter úshin oqý oryndarynyń esi­gin jap­ty. Iаǵnı «serpindikter» de – aýyl­dar­ynda.

Oblystyq bilim berý basqar­ma­sy­nyń málimetinshe, «Serpin» baǵdar­lamasymen kelgen jastardyń bıylǵy jumysqa ornalasýy boıynsha kolledj bitirgen 129 túlektiń 45-i óńirde qaldy. Karantındik sharalarǵa deıin 338 «serpindik» jas oblystyń 7 kolled­jinde bilim aldy. Mysaly, 2017 jyly 67 stýdent oqý bitirse, onyń 14-i óńirde qaldy. 2018 jyly kelgen túlekter sany – 174 bolsa, 66-sy osy Kereký jerinde jumys istep júr. Al 2019 jyly joǵary oqý ornyn bitirgen 135 adamnyń 62-si turaqtady. Qazir «Bilim týraly» zańǵa engizilgen tolyqtyrýlarǵa sáıkes «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim alǵan jastar sol aımaqta kem degende úsh jyl mindetti túrde jumys isteýge tıis.

Jalpy, 2014 jyldan bastap óńirge «Serpin» baǵdarlamasy boıynsha bilim alýǵa ońtústik pen batys óńiriniń jas­tary ishinde alǵashqy kezeńde 50 jas kelse, 2015 jyly – 175, 2016 jyly – 185, 2017 jyly 200 bala qabyldandy. Ońtústik Qazaqstan oblysynan – 258, Qyzylordadan – 209, Jambyldan – 32, Almaty oblysynan – 4 jáne Mańǵystaý obl­ysynan 2 stýdent keldi. «Ser­pin­men» kelgen jastardyń alǵashqy legi qatarynda 65 túlek qolyna dıplom aldy. Biraq sońǵy úsh jyldyń ishinde 40-qa jýyq stýdent ártúrli sebeppen oqýyn sońyna deıin jetkize almaı, shyǵyp ketken. Aıta ketelik, stýdentterge jataqha­na­dan tegin bólme beriledi jáne oqý bitirgen soń jumysqa ornalasýyna kómek kórsetiledi.

Sonymen qatar jobanyń barlyq qatysýshysy stıpendııamen jáne jolaqy tólemi úshin 4 AEK mólsherinde ótemaqymen qamtamasyz etiledi. Túlek­ter­di jumysqa ornalastyrýǵa yqpal etý maqsatynda óńirde áleýmettik serik­testerdi tarta otyryp, Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bas­qar­ma­sy, kásipkerler, «Jastar bastamala­ryn damytý ortalyǵy» ókilderiniń qa­ty­sýymen kezdesýler men «Bos oryndar jár­meńkeleri» ótkizildi.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Bári jaqsy-aq. Degenmen basqarma bergen málimetter ár jerde ártúrli, birinde kolledjderde 338 stýdent dese, birinde 399 stýdent bilim alýda delinedi. Qaǵaz betinde «júzip júrgen» sandardan shatasyp qalasyń... Iá, «serpindik» jas­tar­dyń 70 paıyzǵa jýyǵynyń Pav­lo­dar oblysyna turaqtamaǵany ras. Jas­tarǵa úı alý qıyn ekeni túsinikti. Sol­tústiktiń sýyǵy taǵy bar.

– S.Toraıǵyrov ýnıversıtetinde bilim aldyq. Qyzyq bolǵanda, qazaqsha sóıleı almaıtyn oqytýshylar dáris oqıdy. Olar túsinbese de qazaqsha jaýap beretinbiz. Kafedralarda qazaqsha bilmeıtin oqytýshylar az emes, – deıdi stýdentter.

Bul – shyndyq. Ýnıversıtette qazaq tilinde dáris oqıtyn oqytýshylardyń az ekeni únemi baıqalady. Oqý ornyn bitir­gen bul túlekterden sonda qandaı bilik­ti maman shyǵady? Oqytýshylarda bilim alýǵa kelgen stýdentterge degen qoldaý az ekeni osydan-aq kórinedi. Iаǵnı baǵdarlamaǵa joǵary oqý oryndarynyń naryq talabyna saı maman daıarlaı al­ma­ýy, qajetti ınfraqurylymnyń bol­maýy, jumys berýshilerdiń jas mamandar­dy jyly qabyldamaıtyny keri áse­rin tıgizdi. Tipti «Serpinge» bólingen grant­tar­dyń oblystarda ıgerilmeı qal­ǵan mysaldary da aıtyla bastady. Ekin­shiden, «Serpin» jobasy qaraıtyn «Eń­bek» memlekettik baǵdarlamasy men «Bilim týraly» zańnyń arasyndaǵy qaı­shy­lyqtar máselesin de qaıta qaraý ke­rek shyǵar.

Buǵan deıin oblys ákimdigi «Stý­dent­­ter ońtústikten ata-analaryn ob­lys­qa kóshirip ákelse, onda «Nurly Ertis» jobasy aıasynda páter alýǵa múm­­kindik beremiz, jumys isteýge qalǵan jas­tardy bir jyl boıy tegin jataq­hanamen qamtamasyz etemiz» dep qyzyq­tyrǵan-dy. Bul másele qazir aıtyl­maıdy. Sondyqtan «Serpin» baǵdar­la­­masynyń naýqandyq shara retinde qa­l­ǵany ras. Al jastardy baspana, ju­mys jáne áleýmettik qamtý másele­le­ri tolǵandyrady.

Árıne, óńirde qalyp, eńbek etip júrgen jastar da bar. Ýspen aýdanynyń Galıskoe aýylyna kolledj bitirgen 7 jas maman keldi. Kásipker A.Kasısyn basqaratyn sharýashylyqta jastarǵa úı berildi, jumys bar, tabys jaqsy. Buǵan qosa, Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memle­ket­tik baǵdarlamasynyń «Tur­ǵyn­dardy ju­mysqa ornalastyrýǵa yqpal etý jáne eńbek resýrstarynyń mobıl­diligi arqy­ly eńbek naryǵyn damytý» kishi baǵ­dar­la­ma­sy aıasynda turǵyn úıdi jalǵa alý jáne kom­mýn­al­dyq qyzmetterdi tóleý boıynsha shy­ǵyndardyń ornyn tol­tyrýǵa materıal­dyq kómek kórse­ti­le­di.

Oblys ortalyǵyndaǵy joǵary oqý oryndarynda da osy baǵdarlamanyń qatysýshylary bar. S.Toraıǵyrov ýnı­ver­sıtetinde «Serpin» boıynsha bilim alý­shylardyń sany 541 bolsa, mem­lekettik pedagogıkalyq ýnıversıtet­te ońtústikten kelgen 661 jas oqıdy. Biraq taǵy da sol jaǵdaı: qos ýnıversıtettiń de túlekteri ońtústikke qaıta oraldy. Bul tórt-bes jyl buryn bolsa, qazirgideı indet taraǵan kezde ata-analardyń ul-qyzdaryna tipti alańdaıtyny belgili. Olar dıplom alǵan soń qaıda bararlaryn bilmeıdi. Aǵaıyn-týys taǵy joq. Páterdi jalǵa alý qymbat.

Bas­qar­ma­nyń málime­tinshe,­ kolledj­­­derde oqıtyn «serpindik» stýdentterge aı saıyn 16 579 teńge shákirtaqy, úıine barý úshin jylyna eki ret 4 AEK kóleminde aqy, ıaǵnı 9 620 teńge, bir ret­­tik tamaqtaný aqysy beriledi. Jal­py, memlekettik bıýdjetten bir stý­dent­ke jylyna 690,62 myń teńge bóli­ne­di. «Serpin» baǵdarlamasy bo­­ıynsha kelgen stýdentter oqýyn bitirgen soń 3 jyl jumys istemeı, keri qaıtsa, mem­le­ket­tik granttyń aqysyn qaıtarýy tıis delindi. Biraq buǵan deıin oqýǵa túskenderinde osy mindettemeler bel­gi­­len­­gen qandaı da bir qujattarǵa qol qoıyl­maǵan da sekildi. «Serpin» baǵ­dar­la­­masy oqýǵa túsýdiń ońaı joly emes pe? Túlekterdiń turaqtap qalýy úshin qu­­jat­tyq negizde taraptar arasynda qol qoıylǵan sharttar qajettigin endi túsin­­gendeımiz. О́ıtkeni «Dıplommen – aýyl­ǵa!» baǵdarlamasymen aýylǵa barǵan tú­lek­ter mindetti túrde úsh jyl jumys isteıdi. Áıtpese, memleket tara­pynan berilgen tólemaqylaryn qaı­ta­ra­dy.

Basqarma basshysynyń orynbasary S.Álıaqparovanyń aıtýynsha, alǵashqy jyldary «serpindikter» pedagogıkalyq ma­man­dyqtarǵa ǵana oqytylsa, qazir bul qatarǵa tehnıkalyq jáne aýyl sharýa­shylyǵy mamandyqtary qosyldy. Árı­ne, jastardyń tehnıkalyq, kásip­tik bilim alatyny qýantady. Sóı­tip, ár óńirden kelgen stýdentter «Serpin» baǵ­dar­lamasy arqyly eńbek nary­ǵyn­da­ǵy suranysqa ıe ma­man­dyq­tar­ǵa daıarlanýda. Iаǵnı stýdent jastar óndiristik-tehnıkalyq, kásiptik salalarǵa qaraı beıimdelýde. Mysaly, tehnologııalyq kolledjde – 62, aqparattyq tehnologııalar kolledjinde – 77, Hımııa-me­ha­­nıkalyq kolledjinde – 35, Aqsý jo­ǵa­ry kópsalaly kolledjinde 47, Ag­rar­lyq ınnovasııalyq kolledjinde – 96, Tústi metallýrgııa kolledjinde – 45, Montajdaý kolledjinde 37 stýdent túrli mamandyqty ıgerýde. Basqarmanyń kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berý bóliminiń mamany Samal Abazovanyń aıtýynsha, túlekterdiń keıbiri «Sút» AQ, «Saǵyp» JShS, Moıyldy shıpajaıy sekildi jeke kásiporyndarda óz mamandyqtary boıynsha jumys isteýde. Bilimderin joǵarylatý maqsatynda ýnıversıtetke qaıta túskenderi de bar.

– Jastardyń týǵan óńirlerine ke­týi­ne baspananyń joqtyǵy sebep, – deıdi Sáýle Álıaqparova. – Tú­lek­­terdi jergilikti jerde qaldyrý maq­sa­tynda kolledjderdiń ákimshiligi Ju­myspen qamtý jáne áleýmettik baǵ­darlamalar basqarmasy, Jastar bas­tamalaryn da­mytý ortalyǵynyń ókilderimen, kásip­­ker­ler jáne «jasotandyqtarmen» bir­neshe ret kezdesý ótkizildi. Jalpy, «Ser­pin-2050» joba­synyń maqsaty – ońtústik oblys­tardyń jastaryna soltústik óńir­­ler­deg­i joǵary oqý orynda­ryn­da bilim alýǵa, jumysqa ornalasýǵa jaǵ­daı ja­saý edi. Buǵan jergilikti jer­de­­gi úl­ken­di-kishili ákimderden jet­ki­likti qam­­qor­lyq, naqty nazar bolmady. Ekin­­shiden, «serpindikterdiń» soltústik óńir­­lerge kelýi óńirde bos qalyp bara jatqan aýyldarǵa el qondyrý, ulttyń bolashaǵy, qazaqtyń demografııalyq ósim máselesine septesedi. Ońtústik jas­ta­ry soltústik óńirde qazaq tiliniń tildik ortasy qalyptasýyna da serpin ákeleri sóz­siz. Bul da sóz júzinde qaldy. Bos aýyl­dar sol kúıi bos qalýda...

Pavlodar oblysy