Qudaı qalap, táýelsizdiktiń úshinshi onjyldyǵyn qorytyndylaıtyn jyldyń alǵashqy tańy da atty. Osyǵan deıin Qazaq eli talaı belesti baǵyndyrdy, buryn-sońdy bolmaǵan jetistikter jylnamasy sátimen jazylyp jatyr.
Jyl bastalysymen Parlament Májilisi jáne jergilikti máslıhattar depýtattary saılaýy bolady. Buryn gazette jazǵanymyzdaı, «bul saılaý burynǵydan ózgerek» bolǵaly tur. Onyń sebebi, Májiliske de, máslıhattarǵa da depýtattar partııalyq tizim boıynsha saılanady. Saıası básekede baq synaıtyn partııalardyń barlyǵynyń da úmiti zor. Desek te, qaısysy kósh bastaıtynyn, qaısysy bel ortadan kórinetinin ne jeńilistiń ashy dámin tatatynyn ýaqyt kórsetedi. Degenmen, bul saılaý qoǵamdy bir serpiltip alatyny anyq. Táýelsizdiktiń otyzynshy jylynyń osylaısha aıtýly saıası oqıǵadan bastalýyn jaqsylyqqa jorıyq...
Aıtty, aıtpady shúkirshilik eter ıgi isimiz jeterlik. Árıne, kemshilik te, sabaq alatyn jaıttar da barshylyq. Degenmen «baǵalaı bilmegenge baq turmaıtynyn» (Á.Kekilbaıuly) baǵamdasaq, osy kúnimizdiń qadirin bilip júrgenge ne jetsin. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtqandaı «Egemendik – ár halyqqa buıyra bermeıtin baǵa jetpes baqyt». Endeshe osy baqytymyzdy baǵalaı bilgenimiz abzal.
San qıly saıasattyń jyqpyl-jyqpylyna úńiler bolsaq, táýelsizdik alǵannan keıin eń aldymen toǵyzynshy terrıtorııanyń tórt qubylasyn túgendep alǵanymyz úlken olja. О́ıtkeni, shekarasynda basqanyń daýy bar eldiń halqy tynysh uıyqtaı almaıdy. Keı memlekettiń aýmaqtarǵa degen «appetıti» kúsheıe túsken sátte shekarany shegendeýge qatysty qujattardyń quqyqtyq turǵydan qattalǵany, mór basylǵandyǵy kóńilge zor medet. Bul júzege asqan ıgi is halqymyzdyń bolashaqqa degen senimin nyǵaıtatyn ólsheýsiz nyǵmet.
Taǵy bir talassyz másele – Aq ordanyń Arqa tósine ornyǵýy. Ýaqyt shirkin barlyǵyn aqyryndap óz ornyna qoıyp, bolyp jatqan oqıǵalar arqyly kúmándi dúnıeniń tinin birtindep tarqatyp beredi eken-daǵy. Elordamyzdyń Qazaq dalasynyń ortasynda sátimen, sán-saltanatymen boı túzeýi burynǵy keńestik keńistiktegi oryn alǵan keleńsiz oqıǵalardyń elimizde qaıtalanýynyń aldyn alýymyzǵa sebepker boldy. Az ǵana ýaqyttyń ishinde elordanyń saıası-ekonomıkalyq jáne mádenı-rýhanı ortalyqqa aınalyp shyǵa kelgeni eldigimizdi asqaqtatty, qazaq balasynyń talaıdan beri uıqyly-oıaý jatqan ambısııasyn aıqyn kórsetti. Bárinen de halqy sırek Arqaǵa jan-jaqtan ıisi qazaq aǵylyp kelip, Saryarqanyń shalqar dalasyna qan júgirdi. Osylaısha, «bos jatqan jer jaý shaqyrady» degen naqyldy jıi aıtatyn baıtaǵy úshin alań kóńildi ultymyzdyń taǵy bir upaıy túgendelip, keń tynystadyq. El men jerdiń ıesi kim ekenin jahanǵa uqtyrý osyndaı irgeli isterdi júzege asyrý arqyly múmkin bolady emes pe. Shyn máninde elordamyzdyń qazyǵynyń jerimizdiń dál ortalyǵyna sińirile qaǵylýyna qoǵam tarapynan «bárekeldiden» basqa artyq sóz aıtylǵan joq. Demek, sheshim sózsiz durys bolǵany.
Árıne, memleketimizdiń bedelin kóterý, turaqtylyǵy men ornyqty damýyn qamtamasyz etý birlik pen yntymaqqa táýeldi. Onsyz alǵa jyljý, ózgemen tereze teńestirý múmkin de emes. О́zińniń ishiń byqsyp jatsa, seni kim jaqtyrsyn, esiginen kim syǵalatsyn, kim teń kórsin? El bolyp uıysa bilýdiń basty baılyq ekenin tatýlyq pen kelisimniń sonshalyqty mańyzdylyǵyn uzaq sózben túsindirip jatpaı «Birlik túbi – bereke» nemese «Birlik bar jerde tirlik bar» dep qysqa qaıyryp máseleniń mánisin uǵyndyra bilgen atam qazaqtan artyq biletin jurt joq shyǵar. Sondyqtan da eldi yntymaqqa júgindirip, birlikke uıytýdyń kez kelgen amalyna qurmetpen qaraý qanymyzda bar qasıet. Sondaı amaldardyń biri, tipti biregeıi, ilgeri nıet, ilkimdi oıdan týyndaǵan Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylýy boldy. Táýelsizdik týy astyndaǵy tirshiligimizdiń shyrqy buzylmaýyna óziniń ájeptáýir septigin tıgizgen bul qurylymnyń qyzmetin óristetý arqyly Qazaqstan jahan jurtyna rııasyz peıilin kórsete bildi, kimge bolsa da dostyq qushaǵy ashyq ekenin uqtyrdy, etnostardyń tilin, mádenıetin, salt-dástúrin qundylyq retinde qarastyratynyn, olardy memlekettiń rýhanı baılyǵy sanaıtynyn ańǵartty. Qazaqstan osylaısha óziniń keń peıildigin kórsete otyryp, ózge etnostardy bura tartýshy emes, qazaq ultynyń aınalasyna birigýge umtylýshy, tilektes jamaǵatqa aınaldyrýǵa tyrysyp keledi. Osy baǵyttaǵy izdenisterdiń nátıjesinde elimizdegi etnostardyń qazaq halqyna alǵystan basqa aıtary joq úlken toby qalyptasty. Aqorda saıasatynyń kemel ekendigin kórsetetin bul úrdister túptep kelgende Qazaqstannyń álem aldyndaǵy abyroıyn kótere túsetini ári talaılardyń qazaq balasyna degen qurmetin oıatatyny sózsiz.
Jaqynda reseılik saıttardyń birinen ızraıldik «Natıv» arnaýly qyzmettiń burynǵy basshysy Iаkov Kedmıdiń pikirin oqyǵan edim. Qulaq qoıýǵa turarlyq. «Qazirgi kezde Izraılda 9 mıllıon halyq turady, evreıler eń kóp turatyn el. 1948 jyly táýelsizdigimizdi jarııalaǵan kezde elimizde bar bolǵany 500 myńnan sál ǵana asatyn adam turdy. Keıinnen jan-jaqtan evreıler aǵylyp kele bastady, basqa elderden áli de kelip jatyr», deıdi ol. Iаkov Kedmıdiń osy sózin oqyǵanda oıyma shettegi qandastarymyzdyń atajurtyna bet túzegen kóshi kóz aldymnan ketpeı qoıdy...
Táýelsizdik jyldarynda syrt elderden mıllıonnan astam qandasymyz atamekenge oraldy. Buǵan, árıne qýanasyń, marqaıasyń. Alaıda áli de mıllıondaǵan qazaqtyń ózge elderde tirshilik etip jatqanyn oılaǵanda kóńiliń jabyrqap qalady. Olardyń elge jetip alýlaryna ne kedergi bolyp turǵanyn sanańda saralaısyń. Kedergi kóp, sebep kóp. Búginde kóshti qaıta jandandyrýǵa múmkindigi mol Qazaqstannyń bul baǵyttaǵy sylbyr qımyly qaryn ashtyrmaı qoımaıdy.
Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda elge jantalasa bet túzegender úshin saǵynysh pen izgi nıet atajurtqa jetýge basty alǵyshart bolǵan edi. Keıinnen bul alǵyshartty pendelik esep-qısap tunshyqtyryp tastady. Amal ne? Bul jerde memleketke de, shettegi qazaqqa da azdap kiná artýǵa bolatyndaı. Ne desek te mıllıon qazaqtyń atajurtqa oralǵanyna toqmeıilsýge bolmaıdy. Toǵyzynshy terrıtorııany qazaqqa toltyrý, eldegi demografııalyq máseleni ońtaıly sheshý, sol arqyly ulttyń qaýipsizdigin, bolashaǵyn qamdaý aldymen memlekettiń mindeti, al odan keıin shettegi qazaqtyń jaýapkershilikpen qaraýy tıis isi.
Syrttaǵy qazaqtyń ulttyq qundylyqqa adal aldyńǵy býyny tabıǵattyń zańdylyǵymen azaıyp keledi. Olardyń urpaǵy, jas býyn tilinen, dilinen, dininen aıyrylý qaýpiniń aldynda tur. Bul búgingi Qazaqstandy shyndap oılandyrýy tıis. Memleket batyl qadam jasamasa, olardy elge kóshirip alý arqyly «qutqaryp» qalmasa, taıaý jyldarda qany qazaq bolǵanymen tili, dili, dini bólek qandastarymyz kóbeıe túsedi. Olardyń ózgeniń shylaýynda ketýi, ózgege jutylyp joq bolýy ońaı. О́zgeniń saǵan qaraı silteıtin shoqparyna aınalýy múmkin. HH ǵasyrdyń alǵashqy jarty jyldyǵyndaǵy zulmattarda qurban bolǵan qazaqty joqtap júrgende, bar qazaqtan tirileı aırylyp qalmaıyq.
Qudaıǵa shúkir, táýelsizdiktiń arqasynda ana tilimiz memlekettik til mártebesin ıelendi. Oǵan bórkimizdi aspanǵa ata qýandyq. Bul qýanyshymyz oryndy da edi. О́zge etnos ókili qazaqsha sóılese ony jarqyn jańalyq kórip, búkil álem Abaıdyń tilimen sóılep turǵandaı sezilip, ana tilimizdiń basyna baq qonǵandaı bolyp aldanýmen áli kelemiz. Naqty ister ǵana qazaq tiliniń órisin keńeıtetinin túsine alar emespiz.
Ana tilimizdiń jaı-kúıiniń máz bolmaı turǵanyna shyn máninde ózimizdiń jaýapty ekenimizdi túsinýimiz kerek. О́ıtkeni urpaq tárbıeleýde, onyń boıyna óz dilin, tilin, dinin sińirýde basty mektep otbasy ekenin moıyndasaq, negizgi jaýapkershilik ózimizde ekenin uǵynar edik. Bul uǵyný bizdi til máselesinde kináni ózge jaqtan emes, ózimizden izdeýge jol ashar edi. Sonda óz qatemizdi joıýǵa tyrysar edik.
Syrtqy yqpalǵa tótep berý, ózimizdiń jelókpelerdi jeliktirmeý, tilimizdiń tuǵyryn nyqtaý «halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasynyń naqty iske asýyna baılanysty. Ulyǵy jeke múddesin emes, ultynyń qamyn oılasa, qazynanyń, ıaǵnı halyqtyń óz qarjysy óziniń qajetine jaratylatyn bolsa, táýelsizdiktiń jemisi sol ǵoı.
Prezıdent Q.Toqaev Táýelsizdik merekesine oraı sóılegen sózinde: «Táýelsizdik – memlekettigimizdiń altyn dińgegi, derbestigimizdiń berik negizi. Tarıhy baı, tamyry tereń Qazaq eli úshin budan asqan qasterli qundylyq joq», dedi. Olaı bolsa, bizdiń osy qundylyǵymyzdy qasterlep, qadirine jetip, aıalaı bilýden ózge murat bolmaýǵa tıis.