Keshe Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bilim jáne ǵylym salasynyń jaǵdaıy men basym baǵyttary týraly» degen taqyrypta Úkimet saǵaty bolyp ótti.
Keshe Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy bilim jáne ǵylym salasynyń jaǵdaıy men basym baǵyttary týraly» degen taqyrypta Úkimet saǵaty bolyp ótti.
Vıse-spıker Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasynda basym baǵyttardy aıqyndap bergendigin tilge tıek ete kelip, sonyń biri bilim berý salasy bolsa, ol týraly «saýatty el – básekege qabiletti el» dep oryndy aıtylǵandyǵyna nazar aýdartty. Sondyqtan da salanyń negizgi basym baǵyttary: mektepke deıingi bilim berý metodıkasyna kóshý; ınjenerlik bilim berý jáne tehnıkalyq mamandyqtar daıyndaý; bıznesti, qoǵamdyq uıymdar men jeke adamdardy bilim berý salasyna tartý jáne oqý metodıkasyn jańǵyrtý men bilim berýde onlaın-júıeni damytý.
S.Dıachenko osy rette saladaǵy birqatar problemalardy da atap ketti. Olar – qarjy az bólinedi, balabaqsha jetispeıdi, mektepter tozǵan, kadr daıyndaý sapasy tómen, oqýlyq zamanǵa saı emes jáne basqalary. Ulttyq bilim salasy memlekettik qoldaýdy qajet etedi, deı kelip, Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Parlament kezinde tıisti zańdy da qabyldaǵandyǵyn qaperge saldy. Budan keıin sóz Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipovke berildi.
Mınıstrdiń aıtýynsha, bilim jáne ǵylym salasy elimizdiń básekege qabilettiligin kóterýdiń mańyzdy faktory bola almaı otyr. Alaıda, mektepke deıingi bilim salasyndaǵy «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy qamtý boıynsha jospar aldyn ala oryndalyp, 71,5 paıyzǵa jetken. Mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń sany sońǵy 3 jyl ishinde 2 esege artyp, jekemenshik balabaqshalardyń sany 1,7 esege ósipti. Dese de, 2013 jyldyń alǵashqy jarty jyldyǵynda 51,9 myń bala balabaqsha kezeginde tursa, bul kórsetkish 12,7 paıyzǵa kóbeıgendigin kórsetedi. Ásirese, bul iri qalalar men elimizdiń ońtústik óńirlerinde oryn alýda.
A. Sárinjipov qazirgi kezde keshendi jumystar bastalǵandyǵyn, Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha «Balapan» baǵdarlamasyn iske asyrý jalǵasyn tabýda ekenin jáne mektepke deıingi bilim berýdiń mazmuny jańǵyrtylatynyn erekshe atady. Jáne de 2014 jyly balalardy erte damytý boıynsha ereje ázirlenip, biliktilikti arttyrýdyń jańa júıesi arqyly kishi toptaǵy balalarmen jumys úshin 9 myń pedagog biliktiligin arttyratyny atap kórsetildi. Onyń málimetine qaraǵanda, bilim berý júıesindegi 7 698 memlekettik mektepte 2,5 mln. oqýshy bilim alýda. Qala men aýyl mektepteriniń bilim berý sapasynda birqatar teńsizdikter baıqalady, 93% (191) apatty mektep, sport zaldary joq 80% (1580) mektep aýylda ornalasqan. Joǵary sanatty muǵalimderdiń úlesi 11,5% quraıdy, bul qaladaǵy mekteppen salystyrǵanda eki ese az (24,4%).
Túıtkildi máselelerdi sheshý úshin mınıstrlik birqatar sharalardy qarastyryp otyrǵandyǵy da atap ótildi. Atap aıtqanda, mektep ınfraqurylymyn jańǵyrtý; aýyl mektepteriniń kadrlyq áleýetin nyǵaıtý; pedagogtardyń biliktiligin arttyrý júıesimen 108 myń adamdy qamtý; qamqorshylyq keńesterin qurý jáne jan basyna qarjylandyrý tetigin engizý; mınıstrlik pen ákimshilikter arasynda 40-tan asa kórsetkishterdi kórsete otyryp, memorandýmdarǵa qol qoıý jáne taǵy basqalary.
Mınıstr sóz reti kelgende Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha bilim berý salasynda úshtuǵyrly til jobasy qolǵa alynatyndyǵyn da atap ketti. Memlekettik tilde oqymaıtyn mektepterde qazaq tilin oqytýdy kóbeıtý jóninde buıryqqa da qol qoıylǵan. Osy jyldyń qyrkúıek aıynan mektepterde birinshi synyptan bastap aǵylshyn tili engizildi. 15 Nazarbaev Zııatkerlik mektepteri qyzmet etýde. Olardyń sany 20-ǵa deıin kóbeıtilmek. Mańyzdy jumystardyń biri – ustazdardyń jalaqy máselesi qarastyrylatyn bolady.
A.Sárinjipov tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesi (TjKB) týraly aıtqanda, qazirgi tańda Qazaqstanda 562 myń adamdy qamtıtyn 849 TjKB oqý mekemeleri jumys isteıtindigin alǵa tartty. Oqytý 181 mamandyq jáne 476 biliktilik boıynsha júrgiziledi eken. Mınıstrdiń málimetinshe, jyl saıyn 16 myń jas mamandyqsyz, jumyssyz qalady (olardyń 8 myńy mektep túlekteri bolsa, 8 myńnan astamy kolledjder men JOO-lardan shyǵyp qalǵandar). 2013 jyly 474,5 myń jumyssyz jáne 20,3 myń bos oryndar bolsa, 25,4 myń shetel jumysshylary tartylǵan.
Joǵary bilim berý salasynda bilikti ınjenerlik kadrlardyń jetkiliksizdigi aıasynda gýmanıtarlyq joǵary oqý oryndary túlekteri qajettilikteriniń tómendigi, osynyń saldarynan joǵary oqý oryndarynyń túlekteri jumyssyz qalady nemese mamandyǵy boıynsha istemeıtindigi de ortaǵa salyndy. Mınıstr bul rette gýmanıtarlyq jáne tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha oqý quny birdeı ekendigin alǵa tartyp, jemqorlyq faktilerin joıý basty mindet ekendigin de meńzedi. Al ǵylym salasynda elimizde 20,4 myń qyzmetker jumys isteıtin 345 uıym bar. Osy rette Nazarbaev Ýnıversıtetiniń tájirıbesin taratý qarastyrylýda ekenin sóz etken mınıstr bul jerde bilim, ǵylym jáne ınnovasııanyń úılesimi baıqalatynyn da atap ketti. Nazarbaev Ýnıversıtetiniń ǵylymı ortalyqtarynda 144 ǵylymı joba iske asýda, olardyń keıbireýleri Qazaqstandaǵy álemdik kompanııalarmen yntymaqtastyqta júrgizilse, olarǵa 45 zamanaýı zerthana qajetti negiz jasap otyr.
Budan keıin palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva qosymsha baıandama jasady. «Depýtattar tarapynan máseleni talqylaý barysynda óte oryndy jáne ótkir suraqtar qoıyldy. Naqty usynystar jasalyp, syndarly usynystar aıtyldy. Olardyń barlyǵyn mınıstrlik óz jumysynda eskerýi tıis», dedi komıtet tóraıymy.
Otyrys barysynda depýtattar kóptegen suraqtar qoıyp, óz oılaryn ortaǵa saldy. Úkimet saǵatyn qorytyndylaǵan palata Tóraǵasynyń orynbasary aıtylǵan usynystar men pikirler negizinde Úkimetke birqatar usynymdar jobasy daıyndalatynynan da habardar ete ketti.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».