«Egemen Qazaqstan» gazetinde «Sambodan da talaı sańlaqtar shyqty» atty kólemdi maqala 16.11.2020 jaryq kórdi. Ol jerde biz Keńes Odaǵy dáýrinde jerlesterimizdiń asa jaýapty jarystarda qol jetkizgen jetistikteri týraly keńinen baıandadyq. Sondaı-aq táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńde baǵyndyrǵan belesterimiz jaıynda basylymnyń aldaǵy nómirleriniń birinde áńgimeleımiz dep ýáde etken edik.
Qazaqstan táýelsiz memleket jáne derbes komanda retinde álem chempıonatyna alǵash ret 1992 jyly qatysty. Mınskide uıymdastyrylǵan jarysta samboshylarymyz alty júldege qol jetkizdi. Aqtyq synǵa alqynbaı jetken Erjan Imanjúsipov (48 kılo) pen Sálken Jartybaev (68 kılo) sheshýshi tusta utyldy. Ekeýi de jergilikti balýandarǵa ese jiberdi. Erjan Nıkolaı Sypandınnen, Sálken Valerıı Danılovtan utyldy. Janat Baısholaqov (62 kılo), Lıýdımla Sımýtına (44 kılo), Aısara Kerimbekova (48 kılo) jáne Sáýle Ǵabdýllına (56 kılo) qola medaldi ıelendi.
Sambonyń basy-qasynda júrgen azamattar arasynda irtiki shyǵyp, 1993 jyly ár federasııa óz chempıonatyn jeke-jeke ótkizýdi qup kórdi. Biri – Kstovoda, ekinshisi Ombyda ótti. Qazaqstannyń balýandary sonyń ekeýine de qatysty. Al eń úzdik órenderimiz irgedegi Ombyda baq synaýǵa bel býdy. Bul jarysta jeńil salmaqtaǵy Baýyrjan Sadyhanov álem chempıony atansa, Rýslan Seıilhanov, Qarlyǵash Ájimova, Jamal Bozova jáne taǵy birqatar jerlesimiz jeńis tuǵyryna kóterildi. Kstovadaǵy dodada qos qola medaldi enshiledik.
1994 jyly barlyq sańlaq keıinnen kelmeske ketken Iýgoslavııanyń Novı Sad qalasyna jınaldy. Bul jarysta bes birdeı sportshymyz jeńis tuǵyryna kóterildi. Beseýi de qola medaldi ıelendi. Olar – Ǵalymjan Saparǵalıev (48 kılo), Ǵalymjan Jylkeldıev (57 kılo), Zeken Sháımerdenov (62 kılo), Sálken Jartybaev (68 kılo) jáne Rýslan Seıilhanov (82 kılo).
1995 jyly Sofııadan qorjynymyz bos qaıtsa, áıelder Kalınıngradta birneshe júlde aldy. 1996 jyly Tokıoda Sáýle Ǵabdýllına (56 kılo) álem chempıony atandy. Bul kún Qazaqstan sporty tarıhynda altyn áriptermen jazylýǵa tıis. Sebebi oǵan deıin sporttyń birde-bir túri boıynsha qazaq qyzdary arasynan álem chempıony shyqpaǵan. Sol kóshti burynǵy Torǵaı oblysy, Amankeldi aýdanynyń týmasy Sáýle Jańbyrbaıqyzy bastady. Japonııada Maǵrıpa Ábisheva (52 kılo) kúmis alsa, Qorǵan Turymbetov (52 kılo), Berik Jetpisbaev (62 kılo) jáne Jamal Bozova (80 kılo) qola medaldi enshiledi.
1997 jyly Tbılısıde jalǵyz Dinmuhamed Músirálıevtiń (74 kılo) qolasyn qanaǵat tutsaq, 1998 jyly Kalınıngradta Qonys Jetpisov (52 kılo) ekinshi oryn aldy. Ashat Shaharov (68 kılo) pen Sáýle Ǵabdýllına (56 kılo) úshinshi satyǵa taban tiredi. 1999 jyly Ispanııanyń Hıhon qalasynda Qonys pen Ashat fınalda súrinse, Raısa Baıalıeva (64 kılo) men Almagúl Kashına (80 kılo) qolaǵa qol sozdy.
Ǵasyrlar toǵysynda Ashat Shaharovtyń baq juldyzy jandy. 74 kılo salmaqta beldesken aqtóbelik apaıtós barlyq qarsylasynyń aıaǵyn kókten keltirip, bas júldeni qanjyǵasyna baılady. Kıevte ótken sol jarysta Dinmuhamed Músirálıev (82 kılo) pen Raısa Baıalıeva (64 kılo) qola medalderdi moıyndarynda jarqyratty.
2001 jyly Krasnoıarskide Qonys Jetpisov (52 kılo) álem chempıony atansa, Sáýle Ǵabdýllına (56 kılo) kúmis, al Janar Dúısekenova (52 kılo) men Almagúl Kashına (+80 kılo) qola aldy. 2002 jyly Panamada Dinmuhamed Músirálıev (82 kılo) pen Alena Sereda (60 kılo) ekinshi, Tatıana Shıshkına (48 kılo), Murat Dosanov (52 kılo), Aıbek Atajanov (62 kılo), Ashat Shaharov (74 kılo) jáne Rasýl Úsenov (90 kılo) úshinshi oryndardy ıemdendi. 2003 jyly Sankt-Peterbýrgte ótken dodany Qazaqstan quramasy úsh qolamen qorytyndylady. Sol júldeniń ıegerleri – Birles Esenǵalıev (52 kılo), Marat Tahanov (57 kılo) jáne Qaırat Kúnsafın (68 kılo).
2004 jyly Kıshınevte Ashat Shaharov (74 kılo) ekinshi ret álem chempıony atandy. Birles Esenǵalıev (52 kılo) pen Meńdihan Jákenov (57 kılo) qola medaldi ıelendi. 2005 jyly Astanada Ashattyń taǵy da asyǵy alshysynan túsip, mártebeli ataqqa úshinshi márte qol jetkizdi. Atalǵan dodada altyn tuǵyrǵa kóterilgen qazaqtyń qaısar ulyn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ózi quttyqtaǵany áli esimizde. Dıdar Moldaǵalıev (57 kılo), Arsen Hatıp (68 kılo) jáne Juldyz Aıtmaǵambetovanyń da (72 kılo) da sondaı múmkindikteri boldy. Alaıda olar aqtyq aıqasta utyldy. Tımýr Ońdaǵanov (62 kılo), Dinmuhamed Músirálıev (82 kılo), Kelbet Nurǵazına (48 kılo), Raısa Baıalıeva (60 kılo), Dınara Orazbekova (80 kılo) jáne Almagúl Kashına (+80 kılo) qola júldeni enshiledi.
2007 jyly Pragada Raısa Baıalıeva (60 kılo) kózdegen maqsatyna qol jetkizip, altynnan alqa taqty. Erbolat Baıbatyrov (52 kılo), Azamat Muqanov (62 kılo) jáne Asylbek Álkeı (68 kılo) úshinshi orynǵa turaqtady. 2008 jyly Sankt-Peterbýrgte Erbolat erledi. Asa jeńil salmaqta kúresken Oraldyń oǵylany tórtkúl dúnıeniń teńdessizi dep tanyldy. Kelbet Nurǵazınaǵa (48 kılo) kúmis, Azamat Muqanov (62 kılo) pen Lenarııa Meńǵazovaǵa (52 kılo) qola buıyrdy.
2009 jyly Grekııanyń Salonıkı qalasynda Qazaqstannyń samboshylary óz tarıhynda tuńǵysh ret qos altynǵa qol jetkizdi. Onyń ıegerleri – Erbolat Baıbatyrov (57 kılo) pen Dáýren Jaınaqov (57 kılo). Arman Sársenbın (68 kılo), Qaljan Taıjanova (68 kılo) jáne Álııa Jylqybaeva (72 kılo) sheshýshi tusta ǵana óz qarsylastaryna ese jiberse, Azamat Muqanov (62 kılo) pen Asylbek Álkeı (68 kılo) úshinshi oryndy ıelendi.
2011 jyly Vılnıýste Erbolat Baıbatyrov (57 kılo) óziniń sporttyq mansabynda tórtinshi ret álem chempıony atandy. Medet Ońdaǵanov (52 kılo) kúmiske, al Asylbek Álkeı (68 kılo) men Raýshan Alysbaeva (56 kılo) qolaǵa qol jetkizdi. 2012 jyly Mınskide jeti qandasymyz jeńis tuǵyryna kóterildi. Asylbek Álkeı (68 kılo) men Qaljan Taıjanova (72 kılo) ekinshi oryn alsa, Kenjezárý Qashqynova (48 kılo), Dilbar О́mirálıeva (68 kılo), Erbolat Baıbatyrov (57 kılo), Baǵdat Jarylǵasov (62 kılo) jáne Azamat Muqanov (68 kılo) úshinshi satyǵa taban tiredi.
2013 jyly Sankt-Peterbýrgte tabysty óner kórsete almadyq. Neva jaǵalaýynda tek Almas Súleımenov (52 kılo) pen Dildásh Kúrishbaevanyń (68 kılo) qola medaldi ıelenýge kúsh-jigerleri jetti. Esesine 2014 jyly Japonııanyń Narıtada shaharynda álem chempıondarymyzdyń qatary taǵy bir samboshymen tolyqty. Bul ataq Gaýhar Turmahanovaǵa (52 kılo) buıyrdy. Sol mejeden kórinýge Dildásh Kúrishbaevaǵa (68 kılo) bir ǵana qadam jetpedi. Eset Qýanov (62 kılo), Asylbek Álkeı (74 kılo) jáne Edil Úsenov (+100 kılo) úshinshi oryndy enshiledi.
2015 jyly Kasablankada Beıimbet Qanjanov (52 kılo) qarsylas shaq keltirmeı, álem chempıony atandy. Aıgúl Baıqulova (48 kılo) men Gaýhar Turmahanova (52 kılo) fınalda súrinse, Eset Qýanov (62 kılo) pen Dildásh Kúrishbaeva (68 kılo) qola medaldi ıemdendi. 2017 jyly Sochıde Eset erledi. Sheshýshi aıqasta reseılik Aslan Mýdarnovtyń aıaǵyn kókten keltirgen Qýanov jer-jahannyń úzdigi dep tanyldy. Beıimbet Qanjanov (52 kılo) pen Álibek Zekenov (90 kılo) ekinshi, Gúlnur Erbolova (52 kılo) men Aıda Karchaeva (56 kılo) úshinshi oryndardy oljalady.
2018 jyly Býhareste qos júldeni qanaǵat tuttyq. Esesine bir altyn aldyq. Bul joly Nurbol Serikovke (68 kılo) teń keler eshkim tabylmady. Gúlnur Erbolova (52 kılo) taǵy da qolaǵa qol sozdy. 2019 jyly Seýlde Bolatbek Raıymqulov (52 kılo) pen Dildásh Kúrishbaeva (68 kılo) kúmispen kúptelse, Rahat Jańanıet (62 kılo), Dınara Jumabaeva (60 kılo) jáne Ajar Salyqova (64 kılo) júldegerler sanatyna qosyldy.
Mine, Táýelsizdik alǵan kezden beri álem chempıonattarynda Qazaqstannyń samboshylarynyń qol jetkizgen tabystary osyndaı. Bir qýantarlyǵy, álem chempıonatynda jeńis tuǵyryna kóterilgen balýandarymyzdyń 97 paıyzy óz qandastarymyz. Osy jaıttyń ózi qazaq sambosynyń bolashaǵy jarqyn ekenin ańartsa kerek. Sóz oraıy kelgende, joǵarydaǵy jetistikke jetýimizge Kereı Qoıshybektiń súbeli úles qosqanyn aıta ketken abzal. Ol 1992-2010 jyldar aralyǵynda elimizdiń ulttyq quramasynyń bas bapkeri boldy. Odan keıin tizgindi Qaırat Shańǵaraev ustady. Bul jattyqtyrýshy da otandyq sambonyń órkendeýine biraz eńbek sińirdi. Odan bólek, ár óńirde jemisti eńbek etip, talaı daryndy jastyń tomaǵasyn sypyrǵan maıtalman mamandar jeterlik.