Benniń bylyǵy

HH ǵasyrdyń sekseninshi jyl­dary teńdessiz ónerimen tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tamsandyrǵan taǵy bir Djonson bar. Ol – Ben Djonson. Eń qysqa qashyqtyqqa júgirgen bul jigittiń baǵyndyrmaǵan belesi joq. Ben qandaı jarysqa qatyssa da únemi aldyńǵy lekten kórindi. Tipti Olımpıadanyń 9 jáne álemniń 8 dúrkin chempıony degen dardaı ataǵy bar aty ańyzǵa aınalǵan amerıkalyq Karl Lıýstiń ózi kóp jaǵdaıda basty qarsylasynyń kóleńkesinde qalyp qoıyp júrdi. Bul jaıtty sport dese isher asyn jerge qoıatyn shynaıy jan­kúıerler umyta qoımaǵan bolar. Búgingi áńgimemiz sol sańlaq jaıynda.

Ben Djonson 1961 jyldyń 30 jeltoqsanynda Iаmaıkanyń Fal­mýt qalasynda dúnıege keldi. Jel­aıaqtar jarysynda al­dyna jan salmaǵan ol 15 ja­synda Kanadaǵa qonys aýda­ryp, jattyǵýyn sol jaqta jal­ǵas­tyrdy. Birte-birte Ben Úıeńki japyraqtar elindegi eń myqty jeńil atletterdiń birine aınaldy. 1984 jyly Los-Andjeles Olımpıadasynda 100 metrge júgirýde jáne 4h100 estafetalyq saıysta qola medaldi moınyna ildi. Eń qysqa qashyqtyqqa júgirýde ol tek AQSh-tyń qos sańlaǵy – Karl Lıýıs pen Sem Greddıden ǵana qalyp qoıdy. Esesine 1985 jyly Karl Lıýıs, Reı Stıýart, Lınford Krıstı, Sem Greddı, Kelvın Smıt syndy jelmen jarysqan jelaıaqtardyń barlyǵyn artqa tastap, álemniń eń úzdik sprınteri atandy. 1987 jyly Rımde ótken álem chempıonatynda Djonson 100 metrdi 9,83 sekýndta júgirip ótip, dúnıe­júzilik rekordty jańartty. Sol jarysta ekinshi oryndy ıelengen Lıýıstiń kórsetkishi 9,93 se­kýnd edi.

1988 jyly Ońtústik Koreıa­nyń astanasy – Seýlde Olımpııa oıyndarynyń alaýy tutandy. Ǵalamdyq dodada Ben Djonson tórtkúl dúnıe jurtshylyǵyn tam­sandyryp, 100 metrlik qashyq­tyqty 9,79 sekýndta júgi­rip ótti. Bul – álemniń jańa rekordy edi! Jer-jahannyń maq­taýly sportshylarynyń biri de onyń shańyna ilese almady. Tipten, «Uly Karl» atanǵan Karl Lıýıstiń sharasyzdyqtan basyn shaıqaýdan basqa amaly qalmady.

Alaıda jeńistiń býyna mas­tanyp, abyroı men ataq­qa kenelý baqyty Benge buıyr­mady. Olımpııa oıyndary aıaqtal­ǵanynan nebári úsh kún ótken soń Djonsonnyń dopıng qoldanǵany anyqtaldy. Alǵashynda ataqty sportshy ózin «sútten – aq, sýdan – taza» etip kórsetkisi keldi. «Men eshýaqytta ruqsat etilmegen dári-dármek ishken emespin. Bá­rine kináli – amerıkalyq Karl Lıýıs. Basty básekelesin qurtý úshin óziniń dosy arqyly meniń ishetin tamaǵyma bir nárse qosyp jiber­gen», dep aqtaldy. Biraq Lıýıs­tiń bul iske esh qatysy joq edi.

Kóp uzamaı Djonson óz aıybyn tolyqtaı moıyndady. Dúıim jurt­tyń aldynda sóz sóılegen Benniń «Men uzaq jyldar boıy se­nim artyp, tileýimdi tilep, meni pir tutqan mıllıondaǵan adam­dy aldap keldim. Kárini de, jasty da, barlyǵyn da alda­dym. Qazir sony oılasam, ókinish­ten ózegim órtenedi. Sol úshin qatty ókinemin. Biraq endi bári kesh. Endi qalaı aqtalsam da meni eshkim keshirmeıdi», dep eńirep turyp jylaǵany kúni búgin­gideı kóz aldymyzda. Osy­laısha, Djonson qatań jazaǵa ushyrap, birneshe jylǵa sporttan shettetildi. Sonymen qatar baıraqty básekelerde jeńip al­ǵan júldeleriniń kóbinen aıyryldy.

Jazalaý merzimi aıaqtalǵan soń 1991 jyly Ben Djonson úl­ken sportqa qaıta oraldy. Qys­qa qashyqtyqta júgirip, qaıta aby­roıǵa kenelgisi keldi. Biraq ol eski ádetinen aryla almady. Kóp uzamaı Djonsonǵa qaıta «dopıng qoldandy» degen aıyp taǵyldy. Bul joly qazylar ony keshirmedi. Tym qatań úkim shyǵaryp, Úıeńki japyraqtar eliniń ókilin úlken sporttan múldem shettetti.

Iá, kezinde Kanadanyń namysyn qorǵaǵan jigittiń ónerine tórtkúl dúnıe jankúıerleri tam­sanǵany ras. Alaıda ol alaıaq­tyqqa baryp, aram­za jol­men abyroıǵa kenelýdi jón kór­di. Biraq WADA-nyń (Dúnıe­jú­zilik dopıngke qarsy agent­tik) kózi qyraǵy, quryǵy uzyn ekeni málim. Olar alaıaqty tu­saýlap, barlyq bylyqtyń betin ashty. Sóıtip Djonson chempıon­dyq ataqtarynyń barlyǵynan aıyryldy. Rekordtyq kórset­kish­teri de esepke alynbady. Onyń enshisinde tek 1984 jyly Los-Andjeleste ótken Olımpııa oıyndarynda jeńip alǵan qos qola medali ǵana bar.

ALMATY