• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Rýhanııat 13 Qańtar, 2021

Jahansha mingen «Mersedes»

544 ret
kórsetildi

Kúnbatys alashordashylar tarıhynyń bilgiri, jazýshy Ánes Saraı: «Birinshi jáne ekinshi Jalpy qazaq sıezinen keıin alashordalyqtar bolshevıktermen kelise almaı tartysyp jatqan tusta Ýfada Ýaqytsha úkimet ornap, onyń basqarý organy «Ýchredıtelnoe sobranıe» («Komých») deıtin quryldy. 1918 jyldyń shilde aıynda Á.Bókeıhanov, Á.Ermekov, M.Shoqaı, Ý.Tanashev tórteýi «Komýchpen» kelissóz júrgizdi.

Nátıjesinde, «Komých» Kúnshyǵys Alashorda áskerine 2 mln som aqsha, 3000 áskerge kıim-keshek, qarý-jaraq berdi. Al Kúnbatys Alashordaǵa 2000 myltyq, 37 pýlemet, 2 zeńbirek, 2 av­to­­mo­­bıl berdi», deıdi («Egemen Qazaq­stan», 20 naýryz 2018).

Joǵaryda aıtylǵan 2 avtomobıl­diń birin – Kúnbatys alashordashylar kósemi Jahansha taqymdaǵan eken. Sońǵy jyldary óńirde «Jahansha mingen mersedes qaıda?» degen suraq týyndaýda.

Bul másele jaıly 2013 jyly Oral qa­lasynda jaryq kórgen «Dana» jýrnalynyń 7-shi sa­nyn­­da: «Jahansha min­gen mersedes markaly je­ńil kólik Jympıty topyraǵyn basqan tuńǵysh mashına. Bir qyzyǵy, 1919 jyly Oıyl ýálaıat úkimeti Qyzylqoǵaǵa kóshkende, kóshpen birge jalǵyz mashına ketken eken. Al ózine tıesili kólikti Jahansha alashordanyń barlyq qujattarymen birge bir túnde jasyryp kómip tas­taǵan», degen derek jazylypty.

Jýyqta Oral qalasyna barǵan saparymyzda Kúnbatys Alashorda jaıly zerttegen ǵalymnyń biri Dámetken Súleımenovadan suraǵanymyzda: – Bul oqıǵa júz paıyz shyndyq. Tipti muny Jahansha atamyzǵa belnemere bolyp keletin týysqany Bısenǵalı Qýanysh­álıevtiń ózi rastap otyr, – dese, bel­gili ólketanýshy Jaısań Aq­baı: «Jympıty óńirinde áli kún­ge deıin aıtylatyn, bala kúnimiz­den estigen bir áńgime bar. Ol – Jahan­shanyń mashınasy qupııa qujattarmen birge kómilgendigi. Mashınany kóm­gen – mylqaý kórikshi-usta eken. El aýzyn­daǵy áńgimege qara­ǵanda, semiz jylqyny soıyp, úlken-úlken kıiz­derdi jylqy maıyna toǵy­typ, mashınany soǵan orap kómgen» dep ja­zypty («Dana» jýrnaly, 2013 j. №7).

О́tken jyldary batys­qazaq­stan­dyq yntaly top Jahansha ja­syrǵan mashınany izdeý úshin ar­naıy ekspedısııa qurýdy da jos­parlaǵanymen, oǵan my­na pandemııa kesirin tıgizgen sy­ńaıly. Dese de bul tal­pynys izsiz qalmaǵan kóri­nedi. Jýyqta ǵana Batys Qa­zaq­stan oblysy Qaratóbe aýdanynda ashylǵan «Alash jáne Qaıyrjan Hasanov­tyń tarıhı-ólketaný mýzeıi» tó­rine Jahansha min­gen mer­se­destiń maketi qoıylypty.

 – Bul maketti jasamas buryn, – deıdi mýzeıdi salǵan aǵaıyndylardyń biri Nurjan Qaıyrjanuly: «Jahansha atamyz mingen mersedestiń markasy qandaı, ol qaı jyly óndirildi degen suraqtarǵa jaýap izdedik. Sóıtip mamandarmen aqyldasyp, qujat boıynsha izdeý saldyq. Nátıjesinde, Jym­pıty topyraǵynda kómilgen mersedes 1912 jyly óndirilgen model ekenin anyqtadyq. Sóıtip ótken tarıhty jańǵyrtý maqsatynda onyń maketin jasap mýzeıge qoıdyq», deıdi.

Sońǵy jańalyqtar