Serik Berdimuratuly 1994 jyly Mońǵol eliniń Baı-О́lke aımaǵynda dúnıege kelgen. Jasy 30-ǵa jetpeı-aq biraz bıikterdi baǵyndyryp úlgerdi. Atap aıtqanda: sambo kúresinen jastar arasynda álem chempıonatynyń eki dúrkin (2010, 2011), eresekter arasynda bir dúrkin (2019) qola júldegeri, jasóspirimder arasynda sýmo kúresinen Japonııa ashyq birinshiliginiń (2011) qola júldegeri jáne jastar arasynda álem chempıony (Gonkong, 2012). Mońǵoldyń ulttyq kúresinen «Memlekettik Lashyn» (2018) jáne belbeý kúresinen stýdent-jastar arasynda Azııa birinshiliginiń kúmis medal ıegeri (2013). Dzıýdodan eresekter arasynda Mońǵolııanyń eki dúrkin (2018, 2019) jeńimpazy. Qazaq kúresinen «Eýrazııa barysynyń» (2013) kúmis jáne «Álem barysynyń» qola júldegeri atanǵan talantty qazaq ulany.
Arystardyń izimen...
Mońǵolııadaǵy qazaqtar arasynan shyqqan talantty sportshylar barshylyq. Máselen, 1964 jyly Tokıo Olımpıadasyna qatysqan jelaıaq Aldanysh Ramazanqyzy deıtin apaıymyz 1963 jyly 800 metrge júgirýden áıelder arasynda Mońǵolııanyń jańa rekordyn (2.10, 07) jasaǵan bolatyn. Bul kórsetkish arada jarty ǵasyr ótse de buzylǵan joq. Bul kisi qazaq qyzdary arasynan dúnıe júzi boıynsha Olımpıadaǵa qatysqan alǵashqy sportshy retinde tarıhta qaldy.
Sol sııaqty, zamanynda top jaryp, tuǵyrǵa shyqqan taǵy bir mońǵolııalyq qazaq azamaty – Baqyt Odnaıuly. Erkin kúres túri boıynsha asa aýyr salmaqta óner kórsetip, 1980 jyly Máskeý Olımpıadasyna qatysqan, 1981 jyly AQSh-tyń Tolıda qalasynda ótken Álem kýbogynda qola júldege qol jetkizgen kórnekti balýan.
Joǵarydaǵy eki sportshynyń izin basyp, lashyndap ushqan jas suńqardaı boz kilemniń ústinde shúıgin salyp, kók aıdynda sýylynan jalyn ıisi burqyrap lapyldaǵan ıtelgi qustaı tepkisi tas úgiter tulpar tuıaqty jas óren Serik Berdimuratuly qanat qaǵyp, jetilip keledi.
Aıtalyq, 2012 jyly Shymkent qalasynda jyl saıyn turaqty ótip kele jatqan qazaq kúresinen Qajymuqan atyndaǵy halyqaralyq týrnır kezekti jalaýyn kóterdi. Osy jarysqa Mońǵolııanyń atynan salmaǵy 90 kılo 19 jasar Serik Berdimuratuly kelip qatysty. Túbit murty jańadan tebindegen bozbalanyń qazaq kúresi kúrteshesin tuńǵysh ret kıgeni de osy edi. Qyzyq bolǵanda atajurttyń nebir apaıtós alyptary 19 jasar Seriktiń bir qaqqanynan qalmaı qapy ketip jatty.
Arada bir jyl ótken soń, ıaǵnı 2013 jyly jeltoqsan aıynyń alǵashqy aptasynda Taraz qalasynda qazaq kúresinen «Eýrazııa barysy» deıtin dúbirli doda uıymdastyryldy. Segiz memleket myqty balýandaryn úkilep ákeldi. Arasynda Mońǵolııa da bar. Árıne, bul el quramasynyń Seriksiz sáni kire me?! Ol 90 kılo salmaqta beldesti. «Á» degende ol túrkııalyq tanymal balýan Erdal Doǵandy dopsha domalatty. Kelesi kezeńde Seriktiń joly sambodan Reseıdiń birneshe dúrkin chempıony, Eýropa birinshilikterinen olja salyp júrgen óte tájirıbeli balýan Dmıtrıı Mıhaılovpen túıisti. Bul joly da reseılik balýandy ońaı eńserdi. Fınalda elimizdiń asa tanymal balýany Muhıt Tursynovpen betpe-bet shyqty. Eki myqty birin biri ala almaı qınaldy. Aqyry jeńis Seriktiń qanjyǵasynda ketti. Artynan Muhıt Shyńǵysuly «Serik qandaı balýan eken?» degen jýrnalısterdiń suraǵyna: «О́te myqty balýan eken», dep jaýap beripti. Muhıt ta ońaı jigit emes, qazaq kúresinen Álem kýbogynyń ıegeri (2011), Azııa chempıony (2009). Endeshe osyndaı qýatty balýandy eńserý ekiniń biriniń qolynan kele beretin sharýa emes....
Atalary aıýmen alysqan
Kóshpendiler de, sonyń ishinde qazaq halqynyń tanymynda «tektiden tekti týady, atanyń jolyn qýady» deıtin támsil bar. Demek, bozbala shaǵynda tulpar minip, tý ustaǵan Seriktiń túp-tuqııanyna úńilsek: balanyń altynshy atasy Kóbegen degen adam Altaıdyń kúngeı betinde ómir súripti. Osy Kóbeńniń malynyń quty – aqbas atanyn aıý jaryp ketipti.
Ákesiniń nazalanǵanyna namystanǵan úlken uly Aqtaı men onyń inisi Boztaı atan jarǵan aıýdy izdep shyǵady. Aıý da osal jaý emes, áldeqalaı bolýy múmkin dep, Aqtaı atamyz kıiminiń syrtynan siri jarǵaq kıip, eki bilegine qaıys arqan orap alady. Sóıtip ekeýi týra aıýdyń apanyna barady. Aıý aqyryp tura umtylǵanda Aqtaı qolma-qol alysa ketedi. Maqulyqtyń soıaýdaı tyrnaǵy siri jarǵaq pen qaıystan óte qoımaıdy. Aǵasy aıýmen tiresip turǵan sátte inisi Boztaı jandármen uzyn qanjaryn aıýdyń taqyr qoltyǵynan tyǵyp úlgeredi. Serik – osyndaǵy aıýmen arpalysqan Aqtaı batyrdyń urpaǵy.
Mońǵol kúresi tarıhyndaǵy tuńǵysh qazaq
Serik Berdimuratuly alǵashqy qadamyn mońǵoldyń ulttyq kúresinen bastaǵan. Al atalǵan kúres jaıly aıtar bolsaq, onyń tarıhy beri degende 2000 jylǵa tatıdy. Jylyna bir ret bolatyn «Nadaam» atty toıynda topjarǵan balýannyń abyroıyn ólsheý múmkin emes. Olımpıada chempıony onyń qolyna sý quıýǵa jaramaıdy. Osyndaı qurmet pen yqylastyń nátıjesinde bul elde ulttyq kúresi erekshe damyǵan. Qazirgi tańda Japonııanyń sýmosyna óz «patshalyǵyn» ornatqan mońǵol jigitteriniń alymdylyǵynyń qupııasy ulttyq kúrestiń jaýyngerlik rýhynda jatyr.
Tól ónerin asa joǵary baǵalaıtyn bul halyqtyń arasynda ulty basqa jigittiń top jarýy óte qıyn. Qupııalamaı anyǵyn aıtqanda, mońǵoldar ulttyq kúres tuǵyryna jat jurt balasynyń qonaqtaýyn qorlaý dep túsinedi. Mine, osyndaı kereǵar kózqarasty japyra jaıpap, bizdiń bala 2012 jyly joǵary toptaǵy jasóspirimder arasynda chempıon atandy jáne kelesi 2013 jyly jastar arasynda ekinshi orynǵa ıe boldy. Mundaı jetistik ondaǵy qazaqtardyń tarıhynda buryn-sońdy bolǵan emes. Demek, mońǵol kúresiniń tarıhyna jańadan súrleý salǵan – Serik Berdimuratuly.
Endi buǵan baýyrymyzdyń dzıýdo kúresinen 2009 jyly el chempıony atanyp, 2010 jáne 2012 jyldary sambo kúresinen jastar arasynda taǵy da top jarǵanyn, sóıtip álem birinshiligine qatysyp qos qola medal qanjyǵalap kelgenin qosyp qoıyńyz... Osy ekpinmen jeldeı esip jylyna bir ret ótetin memlekettik «Nadaam» toıynda 2018 jyly nebir alyptardy alyp urǵan Serik «Memlekettik Lashyn» atandy.
Sýmonyń sultany
Bir qyzyǵy, Seriktiń kózine kúres kórinse bolǵany sheshinip tastap beldese beredi. Mysaly, ózbektiń kýrashynan Ulan-Batyr qalasynyń chempıony atansa, tatardyń belbeý kúresinen «Qazan-2013» ýnıversıadasynda jeńistiń ekinshi tuǵyryna kóterilgeni bar. Buǵan sońǵy eki jylda sambo jáne dzıýdo kúresterinen 100 kıloǵa deıingi salmaqta eresekter arasynda Mońǵolııa chempıony bolǵanyn qosyńyz.
Bul az deseńiz, 2011 jyly telegeı teńizdi keship ótip, Japonııada ótken sýmoshylar chempıonatyna qatysty. 17 jasar bozbala nebir alyptarmen aıanbaı aıqasyp, qola júldege qol jetkizdi. Dál osy tusta japondyq kúrestiń ǵulamasy Oıakata Takasaganyń qyraǵy kózi Serikti shaldy. Bul bapker buǵan deıin ulty mońǵol Dagvadorj degen balany jattyqtyryp, 25 dúrkin el chempıony atandyrǵan jáne «Asasheorıýý» dárejesine jetkizip, kúlli ǵalamǵa áıgili etken.
Oıakata bapker Serikke jatyp kelip jalynady. «Japonııada qal, qudaı buıyrsa seniń dúnıeni dúr silkindiretin sýmoshy bolatyn túriń bar, tiri adamǵa ne qajettiń bárin jasaımyn». Bul kez kelgen balýanǵa aıtylatyn sóz emes, ári japondyq bapker kóldeneń kók attyǵa jalynbaıdy da. Biraq ol bas tartqan.
Sóıtip «sýmosy qurysyn» dep Kúnshyǵys elinen attanǵan Serik kelesi 2012 jyly qazan aıynyń 27-28 kúnderi Gonkong qalasynda sýmo kúresinen álem jeńimpazdaryn anyqtaıtyn kezekti chempıonatqa shaqyrtý aldy. Bul – eki jylda bir dúrkin ótkizilip turatyn asa mártebeli jarys. Bul joly 18-ret jalaýyn kótergen chempıonatqa álemniń 40 elinen 200-den astam sýmoshy kelip kúsh synasty.
Atalǵan álem chempıonatynda 100 kılo salmaqta Mońǵolııa namysyn qorǵaǵan Serik «á» degende jergilikti sýmoshyny jyǵyp, kelesi beldesýde grýzın balýanymen joly túıisti. Ony da jeńgen jas jigit óz tobynyń sheshýshi synynda reseılik balýannan aılasyn asyrdy. Sóıtip sońǵy chempıondyq tıtýl úshin japondyq balýan, stýdentter arasyndaǵy álem chempıony Onamı Ashıhashımen kúsh synasty. Bar-joǵy eki mınýttyń ishinde japondy aıqyn basymdyqpen jeńgen Serik Berdimuratuly álem chempıony atandy. Iаǵnı aty sýmo kúresinen álem chempıony atanǵan tuńǵysh qazaq retinde tarıhta qaldy.