Albınostardy – tabıǵat ǵajaby desek te bolady. Degenmen, elden tym erekshe bolyp týý baq pa, sor ma? Bulaı deıtinimiz, ókinishke qaraı, áli kúnge deıin afrıkalyqtar albınostardyń shashy, súıegi, jynys músheleri jáne bas barmaǵy erekshe emdik qasıetke, kúshke ıe degenge senedi. Qara násildi qurlyqta appaq bop týǵan adamdardyń keptirilgen, úgitilgen, dorbalarǵa salynǵan nemese teńizge shashylǵan dene músheleri balyq ósimin molaıtady, tastardyń arasynan altyn tabýǵa nemese saıasatkerge saılaýda jeńiske jetýge kómektesedi dep túsinedi.
Albınostar dep medısına tilinde «albınızm» aýrýyna shaldyqqandardy aıtatyny belgili. Bul dertke kóp jaǵdaıda týmysynan, ıaǵnı jatyrda jatqanynda-aq aǵzasynda melanın pıgmenti tym az nemese múlde joq adamdar shaldyǵady. Ondaı adamdardy siz ben biz kósheden kezdestirgen de bolarmyz. Sebebi, albınostar álemniń barlyq elinde bar. Albınızmniń basty belgisi – adamnyń terisimen birge shashtary da sútteı aq, al kózderi únemi qyzaryp turatyndyqtan óte nashar kóredi. Ondaı adamdar kúnniń astyna uzaq ýaqyt júrip qalsa, denesi kúldirep isip ketetindikten arty qaterli isik aýrýyna ulasýy múmkin. Aıtalyq, albınostar, sondaı-aq janýarlar arasynda da kezdesedi. Bir qyzyǵy, janýarlar da albınostardy shettetetin bolyp shyqty.
Albınızm qubylysy Ejelgi Rım men Grekııa jazbalarynan da tabylady. Eýropa ǵalymdarynyń zertteýleri boıynsha, 20 myń adamnyń biri ǵana «taza qandy» albınos bolady. Olardyń terisi aq, shashtary aqshyl, kózderi qyzyl keledi. Al Nıgerııada 3 myń balanyń biri taza albınos bolady eken. Sol sııaqty appaq janýarlar tabıǵatta sırek bolsa da, kezdesedi. Olardy albınostar dep ataıdy.
Desek te, albınostardyń jaratylysy ózderi sııaqty sıqyrǵa toly. Adamnyń ne janýardyń albınos bolyp jaralýyn ǵalymdar túrlishe túsindiredi. Keıbireýleri buny gendik kodtyń mýtasııasy, basqalary aýrý dep uǵynady. 17000 adamnyń bireýi – albınızm qasıetin qandaı da bir mólsherde ıelenýshi. Albınızmge shaldyqqandardyń kórýi nashar, terileri tym juqa bolǵandyqtan jaraqatqa beıim bolmaq.
Al Qazaqstanda albınostar bar ma desek, aldymen aqtaýlyq apaly-sińlili Qalaǵanovalar kóz aldymyzǵa kelgen bolar edi. Qazaqtyń aq qyzdarynyń ǵalamtorda tanymaldyǵy kún sanap artyp keledi. Bul kúnderi olarǵa otandyq sán úılerinen bólek, shetelden shaqyrtýlar túse bastady.
Sińlisi Kámıladan 13 jas úlken Ásel búginde jarnamalyq rolıkterge túsip, tabys taýyp júr. Ásel Qalaǵanova bıyl 15 jasqa toldy. Túr-túsi erekshe jetkinshek jastaıynan sán úlgilerin kórsetýdi armandap kelipti. Byltyr otandyq telearnadan apaly-sińlili albınos qyzdar jaıly sıýjet jaryq kórgen soń sán úılerinen shaqyrtýlar túse bastaǵan.
Byltyr jyldyń sońyna qaraı Ásel amerıkalyq taýar jarnamalanǵan beınerolıkte boı kórsetti. Búginde aqtaýlyq appaq qyzdarǵa basqa elderde turatyn albınos balalar da ǵalamtor arqyly habarlasyp, aqyl-keńesimen bólisedi. – Reseı, Belarýs, О́zbekstan sekildi TMD elderinde turatyn albınos balalar jıi habarlasyp turady. Túr-túsiniń ózgeden erekshe bolyp kelýinen kóp jaǵdaıda olar tym uıalshaq bolyp keledi. О́z kezegimde men osy erekshelikti óz paıdasyna jaratýǵa keńes beremin. Máselen, óz armanyma qolym jetip, qazir túrli zatty ǵalamtorda jarnamalap júrmin. Osy úshin jaqsy tabys ta tabamyn, – deıdi model Ásel Qalaǵanova. Albınos jetkinshektiń muratyna jetýine jol ashqan adam – Aıjan Seısenalıeva ekendigin aıta ketý kerek. Boıjetken model agenttigin basqarady. Jyl basynda apaly-sińlili qyzdarmen kelisimshartqa otyrǵan. Olardyń fotosýretin áleýmettik jelilerde jarııalap, iskerlik usynystar qabyldaı bastapty. «Shetelge shyǵyp, jumys isteýimizge indet kedergi bolyp tur», deıdi ol. – Ásel qazaqstandyq ánshiniń beıneklıpine túsip úlgerdi. Sondaı-aq Florensııa esimdi grek ánshisiniń klıpine de tústi. Kóptegen reseılik skaýt-agenttikter de qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. «Biz olardyń iskerlik usynystaryn qarap jatyrmyz», dedi model agenttiginiń dırektory Aıjan Seısenalıeva. Menedjerdiń aıtýynsha, epıdjaǵdaı turaqtalyp, shekaralar ashylar bolsa Qalaǵanovtardyń qos qyzy jahandyq jobalarǵa qatysa bastaıdy. Demek, aqtaýlyq albınos jetkinshekter kópke tanymal dızaınerlerdiń qolynan shyqqan sán úlgilerin kıip, sahnaǵa shyǵar ýaqyty áli alda.
Osyndaı erekshe eki balany dúnıege ákelgen anasy Aıman Sarqytova: «Tuńǵyshym Ásel týǵanda genetıka salasy asa damı qoımaǵan kez, qazir ǵoı medısınanyń órkendep otyrǵany, ǵylymı turǵyda túsindire alady. Nárestem erekshe appaq bolyp týǵanda dárigerlerdiń ózi tań qalyp, orys pa dep oılaǵan edi. Bastapqyda ózim de ne isterimdi bilmeı, «shok» bolǵanmyn. Biraq, kúıeýimniń ata-anasy tuqymdarynda albınostar bolǵanyn aıtty. Meniń áke-sheshem de osyǵan uqsas jaıttardy keltirgennen keıin sabama tústim», deıdi.
Ádettegi albınostardaı Ásel men Kámıla da aǵzada melanın jetispeýshiligine baılanysty kúnniń kózinde júre almaıdy. Shyǵa qalǵan jaǵdaıda da kózildirik kıip, qolshatyr ustaýǵa týra keledi.
Aımannyń kóshede ketip bara jatqandardyń nazaryn aýdarmaı qoımaıtyn appaq qyzdary týraly aıtary kóp.
«Bir kúni tuńǵyshym kishkentaı kezinde poıyzda ketip bara jatsaq qujat, bılet tekserýge kirgen jolserik qyzymdy kóre salyp, kýpe esigin jaba qoıdy. Esinen tanyp qala jazdaǵan jolserik keıin qyzdarymdy qýyrshaq eken dep oılap qalypty», dep eske alady anasy.
«Oı, albınostar! Jáne ekeý, ákeleri orys pa ne? Tuqymdaryńyzda osyndaı adamdar bar ma edi?». Qalaǵanovtarǵa eń jıi qoıylatyn suraq ta osy.
Sonymen óziniń erekshe jaratylysyn qabyldaǵan Ásel Qalaǵanova taıaýda shashqa arnalǵan amerıkalyq ónimniń jarnamasyna túskeni týraly otandyq BAQ ókilderi habarlap jatty.
Baqtaryń ashylsyn, til-kózden saq bolǵaısyńdar, appaq qyzdar!
ALMATY