Bas basylym qazaq baspasóziniń osy qara shańyraǵyn ár jyldary basqarǵan belgili tulǵalardyń kitaptaryn «Egemen Qazaqstan» gazetiniń kitaphanasy» serııasymen shyǵarýdy qolǵan alǵany, sonyń oraıynda Sherhan Murtazanyń «Namys naızaǵaıy», Ábish Kekilbaevtyń «Dáýir daýysy» atty maqalalar jınaǵy baspadan shyǵyp, qalyń kópshilikke usynylǵany qadirli oqyrmannyń esinde bolar. Sol ıgi bastama 2020 jyly da jalǵasyn taýyp, pýblısıst-jazýshy, qoǵam jáne memleket qaıratkeri Sapar Baıjanovtyń «Arhıv – aıǵaq» atty eńbegi jaryq kórdi.
Baspadan byltyr shyqqanymen, elimizdegi karantın jaǵdaıyna baılanysty kitaptyń tanystyrylymy keıinge shegerilgen bolatyn. Bıyl qundy muraǵattarǵa toly kórkem týyndyny kópshilikpen bólisýdiń oraıy kelgen syńaıly. Bul – avtordyń talaı jylǵy izetti izdenisteriniń nátıjesi. Derekti shejirelerdi shertip, jazba eskertkishterdiń mán-mazmunyn ashyp, arhıv teńizinen aqyl súzedi.
Ulttyń ulysty únparaǵyn 1973-1983 jyldar aralyǵynda basqarǵan Sapar Baıjanov basylym «Sosıalıstik Qazaqstan» atanyp turǵan tusta qazaq baspasózin bıikke kóterdi. Budan bólek «Zamandas týraly tolǵaý», «Abaı jáne arhıv», «Qajyǵa barǵan qazaqtar» syndy zertteý eńbekteri bar. 30-ǵa jýyq avtorlyq jáne aýdarma kitaptar, 300-den asa maqala, ocherk, esseler jáne pesalyq shyǵarmalar – jas urpaq úshin úlken syı.
Kitapqa Isataı men Mahambettiń qoltańba aryzdary, Sh.Ýəlıhanovtyń eń sońǵy haty, Gorkııdiń Anovqa haty, 1916 jylǵy kóterilistiń jazba derekteri, M.Frýnzeniń gımnazııada oqyǵan kezdegi kýəligi, T.Bıgeldınovtiń ushqyshtyq dəpteri, K.Baıseıitovanyń kúndeligi, kompozıtor E.Brýsılovskııdiń esteligi jaıynda syr shertetin materıaldar engen. Tipti jyr jampozy Jambyl Jabaev pen sóz zergeri Beıimbet Maılınniń hattaryn da oqı alasyz.
Ras, adamnyń esi de tunyǵy men tuńǵıyǵyna kóz jetip bolmaıtyndaı, qat-qat, ushy-qıyrsyz arhıv ráýishti asyl qazyna, kerek kezinde tıisti pushpaǵyn tolǵap qalsań, ótken dúnıe, kórgen dúnıe egjeı-tegjeıimen esińe túsip, kóz aldyńa kele qoıady. Arhıv te halyqtyń esi ispettes eshteńege teńgerýge kelmeıtindeı keremet kenish.
«Týǵan ata-anasyna, týystary men dostaryna, týǵan Otanyna degen əste bir aınymas, ystyq júregi bar, týǵan Otannyń búgini men erteńine zəredeı de bolsa jany aýyratyn elim dep soqqan júregi bar zerdeli azamat arhıv qazynalaryna əste kózjumbaılyq jasaı almaıdy. Qaıta eń asyl qazyna eskertkishine balap, erekshe qasterleıdi», deıdi avtor óz esteliginde.
О́tken kúnniń estelikterin qoınyna buqqan jazba baılyqtardy muqym jurtqa jetkizgen avtordyń tolaıym eńbegi ult ıdeologııasyna astar bolatyn jaýharlarǵa toly. Oqyrmandy eleń etkizetin dáıekter men aqparattardyń basyn biriktirip, bir izge túsirgen S.Baıjanovtyń eńbegi eleýli. Muqalmas muraǵattardyń muńyn shaqqan týyndy kitapsúıer qaýymnyń ıgiligine jarary daýsyz.