«Sýretterdi túsirgen N.Qızatov. Sýretti túsirgen Nurmanbet Qızatuly...». О́tken keńestik kezeńde de, búgingi egemendiktiń dáýirinde de bul aty-jóni kóziqaraqty gazet oqyrmandaryna óte jaqsy tanys ekeni aıdan anyq.
Tipti, bir emes birneshe býyn úshin de deıikshi! Jaı ǵana tanys emes, fotoúldirge túsip úlgergen talaı-talaı tanymal tulǵalardyń beıneleri, tańǵajaıyp tabıǵattyń tylsym kórinisteri kisi jadynda kópke saqtalatyndaı áserimen este qalyp qoıǵan. Bir sózben aıtqanda, Nurmanbet aǵa Qızatuly búginde qazaq baspasózinde, onyń ishinde qazaq fotojýrnalıstıkasynda óz orny aıqyndalǵan taǵylymdy tarlanboz azamat. Eń alǵash ıyǵyna «Fed» fotoapparatyn asynyp Jambyl aýdandyq «Ekpindi eńbek» («Atameken») gazeti redaksııasynyń tabaldyryǵynan attaǵanda nebári 20 jastaǵy bozbala qatarynda eken. Sodan... jan serigi fotoapparatyn 60 jyl qolynan tastamapty. 60 jyl!!!
Kútpegen tosyn rakýrs. Oıly kompozısııa. Shejire shertken syrly sýretter, kórinister. Ezýińe kúlki úıirer fotoetıýdter... Synaptaı syrǵyp ótken san jyldar bederinde sheberdiń óz qolynan somdalyp dúnıege kelgen san alýan fotosýretterdi paraqtaǵan saıyn Qızatulynyń qas-qaǵym sátti qaǵyp túsetin aıryqsha qabilet-qarymyna tánti bolasyń. Has sheberligine súısinesiń. Tabıǵat syılaǵan talantyna tamsanasyń. О́mirdegi kez kelgen kezdeısoq qubylysty, oqyrmanynyń janyn selt etkizer sáýleli sýret-beıneni qaz-qalpynda ańǵaryp qana qoımaı, shyraıyn ashyp, tasqa basqandaı tańbalap oqyrmanyn oıǵa shomdyratynyn qaıtersiz!..
Fotojýrnalıstıkanyń álippesin aýyldaǵy qarapaıym eńbek adamdarynyń portrettik sulbasyn jasaýdan, tabıǵattyń tórt mezgil shaǵynyń tamshydaıyn ǵana baıqalyp qalatyn tamasha syr-sulýlyǵyn taspaǵa múlt jibermeı túsirip alýdan bastaǵan jas óren is ústinde shıryǵyp shyńdaldy. Bastapqyda osynaý balań jigittiń jalpy bir dáýirdiń, odan keıin bastalatyn jańa kezeńniń tarıhı jylnamasyn jasaımyn-aý dep oılamaǵany haq. Júrek qalaýynyń údesinen shyǵý úshin ter tókti. El men jerdiń, eńbek adamynyń shynaıy bolmys-beınesin gazet betinde kórkemdep úılestirýdi úırendi. Bar bolǵany osy. Eńbegin esh puldamady. Juldyzdy shaqtarǵa sheberdi ýaqyttyń ózi alyp kelipti...
Almatydaǵy «Ulaǵat» baspasynan jaryqqa shyqqan «Jan shýaǵy» atty kólemdi avtorlyq ıllıýstrasııalyq-fotoalbom Nurmanbet Qızatulynyń fotosýret álemindegi shyǵarmashylyq jolynyń balamasyz kórsetkishi deýge laıyq. Alpys jyl aıasyndaǵy qas-qaǵym sátter! Bul týraly maestronyń ózi bylaı deıdi: «Fotoúldirge árbir ilingen qas-qaǵym sáttik kórinis meniń ómirimniń aınasy ispetti. Meniń ómirimniń shýaqty sátteri desem de qatelespeımin. Olar sansyz, eseptegen de emespin, múmkin, on myń... júz myń, múmkin, mıllıon...».
Seksenniń seńgirindegi has sheber tarıhtyń ár kezeńinen shejire shertken arhıv sýretterin aqtaryp, úıde qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Sol baıaǵy ózimiz kýá bolǵandaı, bir gazette jeti jyl birge jemisti qyzmet etken jyldardaǵydaı, oqtaýly fotoapparatyn asynyp alyp qur attaı shaýyp, shashaý shyǵarmaı is tyndyryp júr. О́zi aıtqandaı, «baspasózdiń jaýynger janry – fotosýret degen syrly ónerdiń suńqar qusyn qolyna qondyrǵanyna shúkirshilik etip qoıady», deıdi aıaýly áriptes aǵamyz.
Jany súıgen kásipke alpys jyl adal bolý qubylysy deımiz be?..
ALMATY