Búkil álemniń bereketin alǵan báleket indettiń beti qaıtar túri joq. Beıdaýa dertke qarsy turar qýatty «qarý» – vaksına ǵana. Búginde dúnıe júzinde Covid-19 indetine qarsy túrli vaksına ázirlenip, onyń ishinen ábden synalyp, tıimdiligin kórsetkenderi bar. Sonyń biri – Reseıde shyǵarylǵan «Spýtnık V» vaksınasy bıyl 1 aqpannan bastap Qazaqstanda azamattarǵa egile bastaıdy. Bul rette burynnan beri ekpege qatysty ekiudaı pikirdegi buqara arasynda koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý qyzý talqylanýda.
Halyq ishinde vaksınalaýǵa qatysty túsinbeýshiliktiń basy ony mindetti, ári májbúrli degennen týyndaıdy. Alaıda zań júzinde Qazaqstanda vaksınalaý erikti bolyp sanalady. Dálirek aıtsaq, «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekstiń 77-babyna sáıkes kez kelgen medısınalyq em-shara, onyń ishinde vaksınalaý egiletin adamnyń tek aqparattandyrylǵan kelisimimen ǵana júrgiziledi. Elimizde vaksınalaýdan bas tartqany úshin ákimshilik nemese qylmystyq jaýapkershilik kózdelmegen, kez kelgen qysym kórsetý – zańsyz.
Qazir indet qaıta órship, qaýip-qateri zoraıyp bara jatqan shaqta vaksınalaýdy meılinshe tezirek júrgizýdiń mańyzy artty. О́tken aptada Úkimet basshysy Densaýlyq saqtaý mınıstrligine ákimdiktermen birlesip, 1 aqpannan bastap medısınalyq uıymdardyń halyqty jappaı vaksınalaýdy bastaýǵa daıyn bolýyn pysyqtaýdy tapsyrdy.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimeti boıynsha vaksınalaýdyń alǵashqy kezeńinde 100 myń adam qamtylmaq. Aldymen KVI-ǵa qarsy Reseıde shyǵarylǵan Gam-KOVID-Vak («Spýtnık V») vaksınasy egile bastaıdy. Odan ári 15 aqpannan bastap vaksınalaý prosesine Qaraǵandy farmasevtıkalyq kesheniniń bazasynda óndirilgen Gam-KOVID-Vak vaksınasy qosylady. 2021 jyldyń 2 toqsanynan bastap vaksınalaý prosesine otandyq óndiris – QazCovid-In preparatyn qosý josparlanyp otyr. Bul vaksına qazir klınıkalyq synaqtardyń 3-kezeńinen ótýde.
Vaksınalaý vaksınanyń kelip túsýine qaraı kezeń-kezeńmen júzege asyrylady. Bul rette birinshi kezekte koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrý jáne taratý táýekeli joǵary halyqtyń osal toptary qamtylady. Odan ári ımmýndaýǵa jatatyn halyqtyń osal toptary qosylady. Jalpy, halyqtyń osal toptary úshin koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý tegin usynylady.
Birinshi kezeńde ınfeksııalyq aýrýlar aýrýhanalarynyń, jedel medısınalyq kómek, reanımasııa, MSAK, qabyldaý bólmeleriniń medısına qyzmetkerlerine jáne sanepıdqyzmet qyzmetkerlerine vaksına salynady. Ekinshi kezeńde jalpy bilim beretin mektepterdiń, joǵary oqý oryndarynyń pedagogteri, birinshi kezeńge kirmegen medısınalyq qyzmet qyzmetkerleri vaksınalaýmen qamtylady. Úshinshi kezeńde mektep-ınternattardyń, mektepke deıingi mekemelerdiń pedagogterine, stýdentter men sozylmaly aýrýlary bar adamdarǵa vaksına egiledi. Sondaı-aq halyqtyń qosymsha osal toptary – TJM, IIM, Qorǵanys mınıstrligi, UQK, Memlekettik kúzet qyzmetiniń qyzmetkerlerin jáne basqalardy qosa otyryp, kontıngentti keńeıtý josparlanýda.
Vaksınaǵa kúdikpen qaraıtyn jurt onyń janama áserlerinen qaýiptenetini belgili. Buǵan qatysty mamandar adamnyń organızmi kez kelgen vaksınany engizýde ımmýnıtetti qalyptastyratynyn, sondaı-aq ımmýndaýdan keıin dene temperatýrasynyń qysqa merzimdi joǵarylaýy, vaksına ornynda qyzarý men isiný sııaqty jaǵymsyz kórinisterdiń paıda bolatynyn aıtady. Medısına qyzmetkerleri kez kelgen vaksınany salmas buryn adamnyń allergııasy bar-joǵyn anyqtaıdy. Eger aýyr allergııalyq aýrý bolsa, adamǵa vaksına salý medısınalyq turǵydan bas tartylady. Bul rette allergııalyq reaksııany boljaý múmkin emes, sebebi árbir adamnyń organızmi ártúrli. Ýaqtyly den qoıý úshin adam vaksına alǵannan keıin alǵashqy 30 mınýt ishinde (medısınalyq mekemeniń qabyrǵasynda) dárigerdiń baqylaýynda bolýy kerek. Dál osy aralyqta vaksınaǵa allergııalyq reaksııa bolýy múmkin. Odan ári ekpe alǵan adam 3 kún boıy tirkelgen jerleri boıynsha ýchaskelik dárigerlerdiń baqylaýynda bolady. Budan basqa vaksına saldyrǵan árbir adamnyń qolyna vaksınanyń yqtımal keri áserleri kórsetilgen jáne mundaı áserler oryn alǵan jaǵdaıda habarlasa alatyn emhanalardyń telefon nómirleri bar arnaıy jadynama beriledi.
Bir aıta ketetin jaıt, «Spýtnık V» vaksınasyn 18 jasqa deıingi balalarǵa qoldanýǵa bolmaıdy. Ekpeni tek 60 jasqa deıin kámeletke tolǵan azamattar ǵana ala alady.
Koronavırýsqa qarsy vaksınany 21 kúndik aralyqpen eki kezeńmen engiziledi. Birinshi doza antıdenelerdiń az mólsherin óndirýge baılanysty qysqa qorǵanys áserin beredi. Ekinshi doza birinshisiniń áserin kúsheıtedi jáne nyǵaıtady, adam organızmindegi antıdeneler sany artady.
Jalpy, atalǵan vaksına Reseıde memlekettik tirkeýden ótti jáne birneshe aı boıy halyqtyń osal toptaryn ımmýndaý úshin qoldanylyp keledi. Reseıdiń Tikeleı ınvestısııalar qorynyń málimetteri boıynsha bul vaksınany satyp alýǵa 50-ge jýyq memleket ótinish bergen, al keıbir elder (Belarýs, Argentına, Serbııa) qazirdiń ózinde ony sátti qoldanýda.
Búginde Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Reseıden basqa da koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksına óndirýshi birqatar memleketpen kelissózder júrgizýde. Onyń ishinde Qytaı («Sinovac», «Sinopharm» vaksınasy) jáne AQSh («Phizer» vaksınasy) elderi bar.
Sondaı-aq vaksınalaýdy halyqty jappaı chıpteýmen baılanystyrýdyń aqylǵa qonymsyz qate aqpar ekenin aıta ketken jón. Vaksına salynbaı turyp, árbir adam vaksına quramy týraly aqparat beretin nusqaýlyqpen tanysýǵa quqyly.