Maqsat – pandemııany eńserip, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý

Shaǵyn jáne orta kásipkerlikke nazar

Pandemııadan zardap shekken ekonomıkany qalpyna keltirý, indettiń yqtımal táýekelderine daıyndyq jumystaryn pysyqtap, halyqtyń ómir súrý sapasy men ál-aýqatyn kóterý qajet. Egemen elimizdiń 30 jyldyq mereıtoıynda artyq dańǵaza men ysyrapshyldyqqa jol bermeı, halqymyzdyń aýyzbirligi men yntymaǵyn nyǵaıtyp, óskeleń urpaqtyń boıynda Otanǵa degen súıispenshilikti arttyratyn memleketimizdiń qundylyqtaryn dáripteýge basymdyq berilýi tıis.

Osy jáne ózge máseleler qa­­ralǵan alqaly otyrysta al­dy­­­men Prezıdentke elimiz­diń byl­­tyr­­ǵy kezeńdegi áleýmettik-ekono­mıkalyq kórsetkishteri baıandaldy. Úkimettiń atqarǵan jumysyna qanyqqan Memleket basshysy alda iske asyrylatyn negizgi mindetter men jiberilgen olqylyqtardyń ornyn toltyrýǵa baǵyttalǵan jos­parlarǵa toqtaldy.

«Birinshiden, ekonomıkalyq bel­sendilikti qoldaý. Pandemııa men karantın shekteýleri, saý­da qatynastarynyń buzylýy eli­mizdegi iskerlik belsendilikke keri áserin tıgizdi. Kóptegen iri ká­sip­orynnyń kórsetkishi tómendedi. Ási­rese, shaǵyn jáne orta bıznes qatty zardap shekti. Byltyr daǵ­darysqa qarsy birqatar shara qa­byldandy. Onyń aýqymy asa zor bolǵany jáne jedel júzege asyrylǵany barshańyzǵa belgili. Bıznestiń suranysyna ıe bolyp otyrǵan mańyzdy sharalar osy jyldyń sońyna deıin uzartyldy. Shaǵyn jáne orta bıznes halyqtyń úshten birine jumys taýyp berip otyr. Bir sózben aıtqanda, onyń ahýaly qandaı bolsa, halyqtyń jaǵdaıy soǵan para-par keledi. Bıyl shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetý eń basty nazarda bolýǵa tıis. Úkimetke «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, bir aıdyń ishinde osyǵan qajet is-sharalar toptamasyn ázirleýdi tapsyramyn. «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy – ha­lyqty jumyspen qamtýdyń negizgi quraly. Onyń «Bastaý-bıznes» baǵyty boıynsha 150 myń­nan astam adam oqyp shyqty. Biraq tek 10 paıyzy nesıege, 19 pa­ıyzy grantqa ıe boldy. 100 myńnan astam adam memle­ket qoldaýynan tys qaldy. Ási­rese, baǵdarlamanyń aýyldaǵy túlek­terine qarjy jetpeı jatyr. Son­dyqtan baǵdarlamanyń qarjy kólemin ǵana emes, ony júzege asyrý ustanymdary men tetikterin qaıta qaraýymyz kerek. Halyqqa beriletin shaǵyn nesıelerdiń stavkasy 6 paıyzdan aspaýǵa tıis», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

 

Jergilikti qamtý úlesine basymdyq berilýi tıis

Prezıdent Úkimet músheleri men ákimderdiń satyp alý baǵy­tyn­da jergilikti ónimniń úlesin art­tyrýda júrgizilgen jumys­tar­yn synǵa aldy. Aıtalyq, byl­tyr 9 aıda taýarǵa, jumysqa jáne qyzmet kórsetýge qatysty sa­typ alýlardy retteýdiń jalpy kólemi 12,5 trln teńgeni quraǵan edi. Alaıda jergilikti taýarlar men qyzmet kórsetýge bar bolǵany 6,4 trln teńge nemese qarjynyń 52 paıyzy bólindi. Sáıkesinshe, eko­nomıkaǵa atalǵan qarajattyń jartysyna jýyǵy jumsalmaǵan.

«Otandyq taýarlar men qyz­met­terdi satyp alýǵa eń az qarajatty memlekettik organdar jumsaıdy. Jergilikti qamtý tek 30 paıyzdy kórsetip otyr. Infraqurylymdyq baǵdarlamalardy iske asyrý aıasynda memlekettik organdar osy kórsetkish boıynsha 90 pa­ıyz deńgeıge jetýi tıis edi. Is jú­zinde qazaqstandyq qamtý 83 paıyz ǵana qamtamasyz etildi. «Nurly jer» jobasyna sáıkes, segiz óńirde júktelgen tapsyr­ma oryndalmaǵan. Nashar kór­set­kishter elordada 59 paıyz, Túr­kis­tan jáne Pavlodar oblystarynda 64 jáne 61 paıyz. «Jumyspen qam­týdyń jol kartasy» aıasynda jergilikti qamtýdyń úlesi 87 paıyzdy qurady. Jeti óńirde jos­parly kórsetkishterdiń buzylýyna jol berilip otyr. Atap aıtqanda, Al­maty oblysynda 60 paıyz, Qy­zylorda oblysynda 73 paıyz jáne Mańǵystaý obly­synda 80 paıyz.

Bul rette qa­zaqstandyq qamtý úlesin arttyrý jónindegi mindetti eshkim alyp tastamaǵanyn taǵy da eskertkim keledi. Bıýdjettiń trıllıondaǵan qarajatyn ımportty sýbsıdııalaýǵa bizdiń quqyǵymyz joq. Sondyqtan bıýdjet ákimshileri buǵan jeke jaýap beredi», dedi Memleket basshysy.

Áıtse de bul baǵytta oń mysaldar da bar. Máselen, pandemııa kezeńinde «Samuryq-Qazyna» holdıngi jumys oryndaryn saqtaýǵa kepildik beretin uzaq merzimdi offteık-kelisimsharttar jasasý tájirıbesin qoldana bas­tady. Nátıjesinde, 200 myńnan astam jumys orny saqtaldy. Biraq ta memlekettik satyp alýlarda atalǵan tıimdi qural belsendi túrde qoldanylmaıdy. Osyǵan baı­lanysty Qasym-Jomart Toqaev 1 qyrkúıekke deıin off­teık-kelisimsharttar arqyly, ıaǵnı ónimdi kepildi túrde satyp alý júıesimen óndiristerdi qurý men olardy keńeıtý jónindegi keshendi jospardy bekitýdi tapsyrdy.

«Biz jumyspen qamtýdyń jol kartasyn qabyldap, oǵan 1 trln teńge bóldik. Bul qarajattyń 98,2 paıyzy ıgerildi. Baǵdarlama halyqty eńbekpen qamtyp, iskerlik belsendilikti qoldaý úshin mańyzdy ról atqardy. Alaıda ondaǵan jáne júzdegen myń jumys orny ashylǵany týraly aqparatty teksergende, ol zeınetaqy jáne salyq tólemderimen sáıkes kele bermeıdi. Azamattardy qaǵaz jú­zin­de ǵana jumysqa ornalasty­rý beleń alyp otyr. Biryńǵaı aqpa­rattyq júıege bir adam týraly málimet qaıta-qaıta engiziledi. Dál osyndaı 15 myń jaǵdaı tirkelgen. Jumysqa ornalasty degen adam­dardyń úshten biri zeınetaqy qoryna qarjy aýdarmaǵan bolyp shyqty. Mundaı jaǵdaı, ásirese Túrkistan (79 %), Qyzylorda (43 %) jáne Jambyl oblystarynda (36 %) anyqtalyp otyr. Jalpy, eńbekpen qamtylǵandardyń 40 paıyzǵa jýyǵy «kóleńkede» qalyp qoıǵan. Men buǵan deıin osyndaı esepterdi avtomatty túrde qaı­ta tekserý tásilderin engizý týraly tapsyrma berdim. Alaıda Mem­le­kettik kirister komıteti men Biryń­ǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory bul tapsyrmany áli oryn­daǵan joq. Daǵdarysqa qarsy shara­lardyń taǵy bir kemshiligi – bıýd­jetke túsetin salyqtyń azdy­ǵy. «Jumyspen qamtýdyń jol kar­tasyna» bólingen 1 trln-nan nebári 5,5 mlrd teńge salyq tólengen. Bul – jarty-aq paıyz degen sóz! Memlekettik kiriske jaýap­ty organdar máseleni qatań baqy­laýǵa alýy kerek. Qajet bolsa, quqyq qorǵaý organdaryn da osy jumysqa tartamyz», dedi Pre­zıdent.

 

Jaıylymdyq jerlerdi qaıtarýdy tapsyrdy

Sol sekildi Memleket basshy­sy aýyl sharýashylyǵy salasyn­daǵy jer qatynastary máselesine erekshe toqtaldy. Bıyl Jer kodek­siniń jekelegen normalaryna jarııalanǵan moratorııdiń mer­zimi aıaqtalady. Osyǵan qatys­ty Prezıdent Jer jónindegi ko­mıssııanyń jumysyn qaıta jandandyrý qajet ekenin aıtty.

«Jaıylymdar máselesine ar­naıy toqtalǵym keledi. Bul jerler, eń aldymen aýyl turǵyn­daryna qoljetimdi bolýy kerek. Jergilikti ákimdikter jumys­ty durys uıymdastyrmaı otyr. Sonyń saldarynan aýyl turǵyn­dary mal jaıatyn jaıylym tap­paı qınalýda. Ásirese Alma­ty, Túrkistan oblystarynan aryz-shaǵymdar kóp túsýde. Ja­ıy­lymdardyń 99 paıyzy sharýa qo­jalyqtarynyń ıeliginde. Alaıda onyń 36 paıyzynda ǵana mal ja­ıylady. Qalǵan 46 mln gektar jaıylymdyq jer bos jatyr. Úki­metke Bas prokýratýramen bir­lesip, osy jyldyń sońyna deıin osyndaı jaıylymdardy qaıta­ryp alýdy tapsyramyn. Ony aýyl tur­ǵyndarynyń ıgiligine bergen jón. Meniń tapsyrmammen Agro­ónerkásip kesheni týraly ulttyq joba ázirlenip jatyr. Aldaǵy bes jylda bul máseleni sheshýge tıispiz. Ony aldaǵy maý­symnan qaldyrmaı Reformalar jónindegi joǵary keńestiń otyrysynda qaraýdy tapsyramyn», dedi Q.Toqaev.

Prezıdent sý resýrstaryn tıimdi basqarý máselesine de den qoıdy. Bul ulttyq qaýipsizdik pen ornyqty damýdy qamtamasyz etýde mańyzdy másele ekeni daýsyz. Sol sebepti Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes sý resýrs­taryn basqarýdyń ulttyq jobasy daıyndalmaq. Mysaly, qazir Jaıyq ózeni aıtarlyqtaı tartylyp, ekologııalyq ahýaly kúrt nasharlap barady. Byltyr jeltoqsanda Qazaqstan-Reseı yntymaqtastyǵynyń 2024 jylǵa deıingi baǵdarlamasy qabyldanyp, bul qujattyń negizgi maqsaty Jaıyqtyń ekojúıesin saqtaýǵa baǵyttaldy. Osy oraıda Q.Toqaev Úkimetke ony sapaly júzege asyrýdy júktedi.   

 

Oqytý júıesi synaq júrgizetin alań emes

Byltyr otandyq bilim berý jú­ıe­si kúrdeli kúızeliske toly sy­naq­tan ótken bolatyn. Bilim berý sa­lasyna erekshe toqtalǵan Pre­­zıdent osy baǵytta áli de she­shil­megen problemalardy tizbek­tedi.

«900 myńǵa jýyq bala 11 myń mektepke deıingi bilim berý meke­melerinde tárbıelenýde. Onyń 36 paıyzynda káriz júıe­si joq. 29 paıyzy ystyq sýsyz jáne 11 paıyzynda ta­lapqa saı dárethana qarastyryl­maǵan. Shyndyǵyna kelsek, balala­rymyzdyń basym bóligi ómiriniń alǵashqy alty jylyn ómir súrý úshin arpalysýmen ótkizetindeı. Ákimderdiń na­zaryn osy kúrdeli máselege aýda­r­ǵym keledi. Mundaı jaǵ­daıda básekege qabiletti ult qalyptastyrý jóninde aıtýdyń ózi qıyn. Mektepke deıingi uıymdardaǵy kezek máselesi de áli sheshilmegen. 1-den 3 jasqa deıingi balalardy qamtý úlesi tómen deńgeıde. Nebári 48 paıyz. Úkimetke ákimdermen birlesip, atalǵan problemalardy sheshý jóninde keshendi jospar ázirleýdi tapsyramyn. Ol balalardy erte jastan damytý júıesin, mektepke deıingi oqytýdyń balama nysandaryn qurý, mektepten tys qosymsha bilim berýde vaýcher mindetterin jáne basqa da máselelerdi qamtý tıis», dedi Q.Toqaev.

Sondaı-aq Memleket basshysy otandyq oqýlyqtardyń syn kótermeıtinin eskertip, ondaǵy málimetter burmalaýsyz jazylýy tıis ekenin jetkizdi.

«Mekteptegi bilimge qatysty aıtar bolsaq, halyqaralyq baǵalaý júıesi kórsetkendeı mektepterdegi bilim sapasynyń júıeli túrde nasharlaǵany baıqalady. Bul tutastaı ulttyń básekege qabi­let­tiligine qater týdyrady. Osy­ǵan oraı túbegeıli sharalar qabyldaý qajet. Búginde mektep baǵdarlamasyna jańa pánderdi engizýge arnalǵan kóptegen bas­tama kóterildi. Oqytý júıesi bul tájirıbe júrgizetin synaq alańy emes. Munyń barlyǵy negizgi pánderdi oqytýǵa bólingen saǵat sanynyń azaıýyna ákeledi. Bul rette elimizde eń joǵary oqý júktemesi, ıaǵnı 67 saǵatty quraıtynyn aıta ketken oryndy. Fınlıandııa men Ońtústik Koreıada ol nebári 39 saǵatty, al AQSh-ta 55 saǵatty quraıdy. Oqý­lyqtardyń sapasyna qatysty máse­leler de jetkilikti. Qazir mektepterde elimizdiń jáne álemniń tarıhyna qatysty oqýlyqtar qoldanylyp júr, onda kóptegen sáıkessizdikterdi baıqaýǵa bolady. Birneshe oqýlyqty ózim oqyp, sapasynyń tómendigine tań­ǵaldym. Tarıhı oqıǵalar men fak­tiler oqýshylarǵa burmalaýsyz jetkizilýi kerek. Sondyqtan Qazaqstan tarıhy men Dúnıe júzi tarıhy boıynsha biryńǵaı mektep oqýlyqtaryn ázirlep, engizýdi tapsyramyn. Búginde erekshe bilimdi qajet etetin balalardyń sany ósýde. Olar erekshe qamqorlyqty qajet etedi. Úkimetke naqty qajet­tilikter men zamanaýı standart­tardy eskerip, qarjylandyrý nor­matıvterin jańartý jóninde shara­lar qabyldaýdy tapsyramyn», degen Prezıdent Nur Otan partııasynyń saılaýaldy tuǵyrnamasy aıasynda 2025 jylǵa deıin 800 jańa mektep salý mindeti turǵanyn aıtty.

 

Vaksına ult saýlyǵyn saqtaıdy

Pandemııanyń synaq rejiminde, ásirese otandyq densaýlyq saqtaý salasyna ájeptáýir salmaq túskeni ras. Salada júıelik kemshilikter anyqtalyp, medısınalyq qyz­metter zardap shegip, bul halyqtyń densaýlyǵyna birden áser etti.

«Byltyr 156 anadan aıyry­lý ólim-jitimniń 2,8 esege ós­kenin kórsetedi. Bul statıstıka jaı sandar emes, 156 otbasy úshin orny tolmas qaıǵy. Ana óliminiń negizgi sebepteriniń arasynda jyldan-jylǵa perzenthanalardyń nashar jaraqtandyrylýy túrt­ki bolýda. Reanımasııalyq bólim­she­lerdiń de jabdyqtalýy kóńil kónshitpeıdi. Aýyr naýqastardy emdeýge arnalǵan jabdyqtar men arnaıy materıaldar joqtyń qasy. Úkimetke óńir ákimderimen birlesip, kásibı qaýymdastyqtardy tartý arqyly barlyq densaýlyq saqtaý uıymdaryna kerek-jaraq qondyrǵylardy túgendeýdi tapsyramyn. Bul rette bosandyrý jáne reanımasııa qyzmetterine basymdyq berip, sondaı-aq olardy medısınalyq jabdyqtarmen, dári-dármektermen jáne buıymdarmen jaraqtandyrý boıynsha sharalar qabyldaý mańyzdy. Azamattardyń jekelegen sanattaryna zań boıynsha tegin beriletin dári-dármekter men quraldardyń berilmeı jatqan faktilerine jiti nazar aýdarý qajet. Kóbinese medısınalyq mekemelerde dári-dármek tabylmaı, saldarynan halyq, onyń ishinde az qamtylǵan azamattar dárini óz esebinen satyp alýǵa májbúr. Al sheneýnikterdiń esepterine sensek, barlyǵy satylyp, dári-dármek 100 paıyz ıgerilgen. Bas prokýratýraǵa osy máselege ishinara tekserý júrgizý tapsyryldy. Onyń nátıjesine sáıkes kináli adamdarǵa shara qoldaný kerek. Jalǵyz jaza arqyly másele sheshilmeıdi Ár azamat ózine ne kerek ekenin bilip, dári-dármekterge tapsyrys berý kezinde olardy onlaın alynǵanyn rastaý úshin jappaı sıfrlandyrýdy engizý mańyzdy. Bul qyzmet ortalyqtandyrylǵan jáne belsendi bolýy kerek. Bıýd­jet shyǵyndaryna óte muqııat bolǵan jón. Dári-dármek baǵasyn ret­teýdegi kemshilikter, sondaı-aq birqatar dıstrıbıýtor-ımport­ta­ý­shylardyń áreketterindegi baǵaǵa baılanysty ymyralasý  belgileri únemi anyqtalyp ja­tyr. Baǵanyń arzandaýy medı­sınalyq buıymdar men preparat­tar sapasynyń tómendeýine ákel­meýi tıis. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigine bıýdjet esebinen satyp alynatyn dárilik zattardyń barlyq sanattary boıynsha osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrýdy tapsyramyn», dedi Prezıdent. 

Buǵan qosa, Q.Toqaev koronavırýs syrqatyna baılanysty óńirler shynaıy statıstıkalyq de­rekterdi usyný kerektigin aıt­ty jáne indetpen kúreste vaksı­na­laý­dyń mańyzy zor ekenin jet­kizdi.

«Álbette, bul jaǵdaıdy eńse­rýdiń tıimdi jáne júıeli joly – jappaı vaksınalaý. Bul keıbir arandatýshylar aıtqandaı, vaksınalaý májbúrli túrde júrgiziledi degendi bildirmeıdi. Biraq halyq vaksınalaý qıyn jaǵdaıdan shyǵýdyń joly ekenin túsinýi kerek. Ony sapaly júzege asyrý úshin barlyq jaǵdaıdy qarastyrý mańyzdy. Bul naýqan joǵary uıymdasqan deńgeıde júrgizilýi kerek. Daıyndyq jumystaryn tal­daý nátıjesi vaksınany saq­taýǵa arnalǵan tońazytqysh jab­dyq­tarynyń jetispeıtinin anyqtady. Ásirese kúrdeli jaǵdaı Batys Qazaqstan, Mańǵystaý jáne Túr­kistan oblystarynda qalyp­tasyp otyr. Úkimetke ákimdermen birlesip, tolyqqandy daıyndyqty qamtamasyz etýdi jáne jappaı vaksınalaýǵa 1 aqpannan bastap kirisýdi tapsyramyn. Otandyq vaksınany testileýdiń oń nátıjesine úmittenemiz. Bul jaǵdaıda óz basym qazaqstandyq vaksınany qoldanatynymdy aıtqym keledi», dedi Memleket basshysy.

 

«Jasyl Qazaqstan» jobasyn ázirleýdi tapsyrdy

Budan basqa Q.Toqaev ekologııa salasyna da nazar aýdardy. Onyń halyqtyń turmys sapasyna yqpaly zor. Alaıda Prezıdenttiń aıtýynsha, elimizdegi ahýal oıda­ǵydaı emes. Saýaldama kezinde azamat­tarymyzdyń 48 paıyzy ǵana ekologııalyq jaǵdaıǵa kóńili­miz tolady dep jaýap bergen eken. 

«Osyǵan oraı jańa Ekolo­gııalyq kodeks qabyldandy. Bul jurtshylyqtyń talap-tilegin eske­rip daıyndalǵan júıeli ári keshendi qujat. Sondaı-aq kodeks ozyq halyqaralyq standarttarǵa saı keledi. Ekologııalyq qaýip­siz­dikti nyǵaıtýǵa arnalǵan tıimdi baǵdarlamalardy júzege asyrǵan jaǵdaıda kásiporyndar óndiristik qaldyq úshin alynatyn tólemnen bosatylady. Úkimet jáne qoǵam osy jumystyń ýaqtyly jáne sa­paly atqarylýyn qatań baqy­laýda ustaýǵa tıis. Sonymen qatar meniń tapsyrmammen 2 mlrd túp aǵash otyrǵyzylady. Bul aza­mat­tarymyzdyń tarapynan keń qoldaý tapqan bastama boldy. Jalpy, bul máselege nemquraıdy qaraýǵa bolmaıdy. Qorshaǵan ortaǵa eshqandaı oń áseri joq, qarajatty qur ıgerýdi kózdeıtin jasandy sharalarǵa jol bermeý qajet. Sondyqtan aǵash otyr­ǵyzýǵa laıyqty oryndardy anyqtaý úshin ǵalymdarmen jáne jurt­shylyqpen birlesip, kásibı taldaý júrgizgen jón. Qoǵamdyq baqylaý quraly retinde ınteraktıvti karta da­ıyndaý qajet. Sol arqyly ekologııa salasynda atqarylyp jatqan jumystardyń barysy men tıimdiligin qadaǵalaýǵa bolady», deı kele Memleket basshysy Úkimetke 2021-2025 jyldarǵa ar­nalǵan «Jasyl Qazaqstan» Ult­tyq jobasyn ázirleýdi tapsyrdy.

 

Memlekettik sharalar ekonomıkany quldyraýdan saqtady

Premer-Mınıstr Asqar Ma­mın­niń aıtýynsha, 2020 jyl jahan­dy sharpyǵan indettiń saldarynan quldyraǵan dúnıejúzilik ekono­mıkalyq daǵdaryspen erekshe­lendi. Bul oraıda Úkimet eli­mizdiń ekonomıkalyq turaqty­lyǵyn qamtamasyz etýge, ha­lyq­tyń ómir súrý sapasy men deń­geıin, ál-aýqatyn saqtap qalýǵa, memlekettiń halyq­tyń aldyndaǵy áleý­mettik mindet­te­melerin tolyǵy­men oryndaýǵa, sondaı-aq eli­mizdegi sanıtar­lyq-epıdemııalyq ahýaldy turaq­tandyrýǵa baǵyttalǵan naqty sharalardy qabyldaǵanyn jetkizdi. 

«Der kezinde qabyldaǵan sharalar Qazaqstan ekonomıkasynyń tómendeýin 2,6 paıyzǵa deıin shek­teýge múmkindik berdi. Eko­no­­­mıkanyń negizgi salalary ornyqty ósimniń basty fak­tory­na aınaldy. Taýarlar óndi­ri­si­niń kólemi 2 paıyzǵa ósti. Eko­nomıkalyq belsendi­liktiń negizi – qurylys salasyn­daǵy 11,2 paıyz, aýyl sharýashy­ly­ǵyndaǵy 5,6 paıyz jáne óńdeý óner­kásibindegi 3,9 paıyzdyq ósimmen qamtyldy. Paıdalanýǵa berilgen turǵyn úı kólemi 16,8 paıyzǵa ósip, 15,3 mln sharshy metrge jetti. О́ńdeý ónerkásibinde mashına jasaýdaǵy úles 16 paıyz, onyń ishinde avtomobıl qurastyrý 53 paıyz, farmasevtıkada 47 paıyz, metallýrgııada 2,6 jáne jeńil ónerkásipte 15 paıyzdyq ósim baıqaldy. Degenmen OPEK+ kelisimderin oryn­daý qajettiligine baılanys­ty taý-ken ónerkásibinde damý serpini baıaýlady. Negizgi kapı­talǵa ınvestısııalar taý-ken óndi­rý ónerkásibin qospaǵanda 14,8 paıyzǵa ósti. Sonymen birge negizgi kapıtalǵa salynǵan ınves­tı­sııalardyń jalpy kólemi byltyr 3,4 paıyzǵa qysqardy. Bul OPEK+ kelisimin oryndaý sheń­berinde munaı óndirý kólemi­niń qysqarýynyń jáne munaıǵa álemdik baǵalardyń tómendeýiniń saldarynan elimiz­diń munaı-gaz salasynyń 3 iri jobasy – Qashaǵan, TShO («Teńiz­shevroıl») jáne Qarashyǵanaq boıynsha ınvestısııalardyń qysqarýyna baılanysty bolyp otyr. Qyzmet kórsetý sektory karantındik shekteý sharalarynyń engizilýine baılanysty 5,6 paıyzǵa tómendedi.  Jyldyq ınflıasııa 7,5 paıyzdy qurady. Jumyssyzdyq 5 pa­ıyz deńgeıinde saqtaldy. Bul Jumyspen qamtýdyń jol kartasyn jáne daǵdarysqa qarsy qabyldanǵan sharalardyń tıimdi iske asyrylýy arqyly oryndaldy. Jetekshi halyqaralyq kredıttik agenttikter jáne Halyq­aralyq valıýta qory men Dú­nıejúzilik bank ulttyq ekono­mı­kanyń ornyqty ekenin atap ótti. Memlekettik bıýdjettiń kiris­­teri transfertterdi esepke alma­ǵanda 9 trln 751 mlrd teńgege jet­ti. Respýblıkalyq bıýdjettiń kiris­teri transfertterdi eseptemegende, josparǵa sáıkes 100,3 pa­ıyz, al jergilikti bıýdjetter 108 paıyz­ǵa oryndaldy. Halyqaralyq re­zervter 94,4 mlrd dollarǵa jetip, altyn-valıýta rezervteri 23,2 paıyzǵa nemese 35,7 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıdy. Ulttyq qordyń sheteldik valıýtadaǵy aktıvteri 58,7 mlrd dollardy qurady. Syrtqy saýda aınalymy 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha 77,7 mlrd dollarǵa jetip, onyń ishinde eksport – 43,4 jáne ımport 34,4 mlrd dollardy qurady. Osy arqyly syrtqy saýdanyń oń saldosy 9 mlrd dollar deńgeıinde saqtaldy», dedi Asqar Mamın.

Úkimet basshysy Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasyna sáıkes, daǵdarysqa qarsy shara­lardyń 3 toptamasy qabyldanyp, iske asyrylǵanyn aıtty. Bul – halyq pen bıznesti qoldaýǵa baǵyt­talǵan, sol sekildi áleýmet­tik-ekonomıkalyq turaqtylyqty saq­taý jónindegi jedel ári ekono­mıkalyq ósimdi qalpyna keltirýge arnalǵan keshendi jospar. Osy arqyly 700 myń kásipker salyqtyq jeńildik alyp, zar­dap shekken salalardaǵy qaryz alý­shy­lardyń 80 paıyzy kredıtterdi tóleý merzimin keıinge aýystyrýǵa jeńildikterdi paıdalandy. Kásip­kerlerdiń 40 myńǵa jýyq jobasy qarjylandyrylyp, Úkimettiń eko­nomıka men halyqty qoldaýǵa arnalǵan daǵdarysqa qarsy shara­la­rynyń jalpy kólemi 6,3 trln teńgeni qurady. Bul ishki jalpy ónimniń 9% paıyzy.

«Úkimet «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, qazaqstandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý boıynsha turaqty negizde keshendi jumys júrgizýde. Byltyr «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasyn qarjylandyrýdyń jalpy kólemi 1 trln teńgege deıin ulǵaıtyldy. Baǵdarlamany iske asyrýdyń eki jylynda 710 mlrd teńge somaǵa 2 723 joba nemese qarjylandyrýdyń jalpy kóle­miniń 71 paıyzyn qurady. Atalǵan baǵdarlama bıznestiń sura­nysyn qanaǵattandyryp, 2020 jyly 494 mlrd teńgege 1 803 jo­ba maquldandy. Oń sheshim tapqan jobalardyń ósimi 128 paıyz­dyq mejede turaqtady. О́ńir­ler bólinisinde jobalardyń sátti iske asyrylýy Almaty qala­sy, sondaı-aq Jambyl, Mańǵys­taý jáne Aqtóbe oblystaryn­da baıqaldy. Al Batys Qazaq­stan, Pavlodar, Atyraý óńir­ler­inde baıaý oryndalyp jatyr. Otandyq óndirýshilerdi qoldaý­daǵy jumystyń mańyzdy baǵy­ty – «Qarapaıym zattar ekonomı­kasy» taýarlaryndaǵy jergi­likti qamtý úlesin baqylaý. Byltyr jergilikti qamtý úlesi 8 paıyzdyq tarmaqqa nemese 59%-ǵa deıin ósti. Bul baǵyttaǵy kóshbasshy óńirler Jambyl, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy oblystary, sondaı-aq Almaty qalasy sanalady. Osy kóshtiń sońynda Mańǵystaý, Aqtóbe, Batys Qazaqstan oblystary qalyp otyr. «Bıznestiń jol kartasy», «Eńbek» jáne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalary arqyly memlekettik qoldaýdy 15 myńǵa jýyq kásipker paıdalandy. Memlekettik qoldaýdyń tıimdiligin baǵamdaıtyn taldaý nátıjesi kórsetkendeı, memlekettik qoldaýdy ıelen­gen­derdiń salyq aýdarymdary óskeni baıqalady», dedi A.Mamın.

 

Ulttyq valıýtany áldendirý tetikteri qarastyryldy

Ulttyq bank tóraǵasy Erbo­lat Dosaevtyń sózine súıen­sek, koronavırýs pandemııasy álem elderiniń ekonomıkasyn bu­ryn-sońdy bolmaǵan daǵda­rys jaǵdaıyna ákep soqtyrdy. Dese de Ulttyq bank Úkimet pen Qar­jy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigimen birlesip, mak­ro­ekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin ýaqtyly sharalar qabyldaǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bas qarjy retteýshi organnyń byltyrǵy bas­ty maqsaty ınflıasııanyń ósýin belgilengen 8-8,5 paıyz deńgeıinde ustap turýǵa baǵyttaldy. 2020 jyldyń qorytyndysy boıyn­sha onyń mólsheri 7,5 paıyz deńge­ıind­e turaqtady. Teńgelik aktıv­ter­di qorǵaý úshin shetel valıýtasyn alypsatarlyqqa jáne usy­nysty qoldaýǵa jol bermeý baǵy­tynda da sharalar kesheni qabyl­dandy dedi elimizdiń bas bankıri.

«Ulttyq bank karjy naryǵyn damytýǵa jáne kóldeneń kiristilikti qurýǵa kúsh saldy. Úkimetpen birlesip, aqsha naryǵyndaǵy artyq ótimdilik bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrýǵa baǵyttaldy. Bul rette Memlekettik baǵaly qaǵaz­dar shyǵarylymyndaǵy naryq­tyq qatysýshylardyń úlesi 3,8 paıyzdan 32,7 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Ekonomıkalyq belsen­dilikti qoldap, daǵdarysqa qarsy bastamalardy iske asyrý úshin Ulttyq bank 2,3 trln teńgege daǵ­darysqa qarsy sharalardy qar­jylandyryp, bul daǵdarysqa qarsy jalpy pakettiń 50 paıyzdan astamyn quraıdy», dedi E.Dosaev

Byltyr naryqtaǵy joǵary qu­bylmalylyqqa qaramastan qarjy retteýshi organnyń jetek­shiligimen aktıvterdiń joǵary tabystylyǵy qamtamasyz etildi. Ulttyq qordyń kirisi 7,6 paıyzǵa, zeınetaqy aktıvteriniń kirisi 10,9 paıyzǵa ulǵaıyp, bul ınflıasııa­dan 3,4 paıyzǵa joǵary boldy. Pandemııanyń órshýi men elektrondy qyzmetterge suranystyń artqanyna baılanys­ty Ulttyq bank sıfrlandyrý men qarjylyq tehnologııalardy belsendi túrde damytýdy qolǵa aldy. Sıfrly qyzmetterdi arttyratyn jańa servısterdi engizýmen birge quzyrly organ qarjy tehnologııasy men ulttyq tólem júıesin damytýǵa baǵyttalǵan birqatar strategııalyq qujatty qabyldady. Ulttyq banktiń boljamyna sensek, bıylǵy 2 toqsannan bas­tap Qazaqstan ekonomıkasy oń traektorııaǵa shyǵýy tıis. Osy jyldyń qorytyndysyna sáıkes munaı baǵasy barreline 45 dollar bolǵan jaǵdaıda, ósim 3,7-4 pa­ıyz deńgeıinde bolady kútilýde. Bıyl Ulttyq bank ınflıasııany qazirgi 7,5 paıyz deńgeıden 4-6 paıyz nysanaly dálizge qaıtarý mindetin qoıyp otyr. Orta merzimdi perspektıvada bul kórsetkish maqsatty 3-4 paıyzǵa jetýge múmkindik bermek. 

 

Barlyq kúsh koronavırýspen kúreske jumyldyrylady

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes elimizde koronavırýsqa qarsy jappaı vaksınalaý 1 aqpannan bastalady. Bul týraly Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı aıtty. Mınıstrdiń aıtýynsha, COVID-19 vırýsyn juqtyrýdyń  álemdik reıtınginde Qazaqstan 1 mln adamǵa shaqqanda 221 memlekettiń arasynan 109-orynda tur. О́lim-jitim bo­ıynsha 97-satyda tursa, COVID-19-ǵa testileý boıynsha 69-orynda keledi. Aýrýdan aıyqqan sany jaǵynan 87-orynda, al aýyr jaǵdaılar kórsetkishi boıynsha 50-orynda tur.

«Pandemııa bastalǵaly beri Qazaqstanda COVID-19 oń nátı­jesimen 179 720 naýqas tirkeldi. Naýqastardyń 87 paıyzy saýyǵyp ketti. Búginde ınfeksııalyq stasıonarlardyń júktemesi – 31 paıyz, reanımasııalyq tósek­terdiń júktemesi – 19 paıyz. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kún saıyn epıdemııalyq jaǵ­daıǵa baǵalaý júrgizedi. 26 qań­tardaǵy jaǵdaıǵa sáıkes «Qyzyl aımaqta» 8 óńir tur. Atap aıt­qanda, Aqmo­la, Atyraý, Qostanaı, Pavlo­dar, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan oblystary jáne Nur-Sultan men Almaty qalalary. Bul rette Aqmola, Pavlodar, Qosta­naı oblystarynda epıdemııalyq jaǵ­­daıǵa tıisti baqylaýdyń júr­gizil­meıtini baıqalady. Sonyń saldarynan elimizdegi aýrý­shań­dyq­tyń 40 paıyzy osy óńir­lerge tıesili. Osyǵan baılanys­ty atalǵan óńirlerdiń ákimderi qosymsha tıimdi shekteý sharalaryn qabyldap, onyń saqtalýyn baqylaýdy qamtamasyz etýi qa­jet. Naýqastarǵa kómek kórsetý úshin elimizde 74 myńnan astam dáriger jumyldyrylyp, onyń ishinde beıindi mamandar 28 myńǵa jýyqtady. Aýyl halqy­nyń medısınalyq kómekke qolje­timdiligi qolda bar jyljymaly medısınalyq keshender esebinen, onyń ishinde byltyr jetkizilgen 100 JMK esebinen qamtamasyz etiledi. Sondaı-aq byltyr óńirler 1167 sanıtarlyq avtokólikpen qam­tyldy. Infeksııalyq stasıo­narlarǵa 5 myńnan astam О́JT apparaty jetkizilip, shamamen 43 myń oryn ottegimen qamta­masyz etildi. Budan bólek 15 ınfeksııalyq stasıonar salynyp, qaıta beıindelgen 3 nysannyń jóndeý jumystary aıaqtaldy. 1 nysannyń qurylysy aqpanda aıaqtalady dep josparlanyp otyr. Barlyq óńirde jalpy somasy 17 mlrd teńgege turaqtandyrý qorlary quryldy», dedi A.Soı.