«Qyzyl qaǵaz» almaǵan fýtbolshylar

Bul oqıǵadan keıin jan­kúıer­­lerde fýtbol áleminde eń salmaqty sportshy degen Mes­sıdiń ózi «qyzyl kártish­kemen» jaza­lanǵan soń, tártipti fýtbolshylar qalmaǵan shyǵar degen oı qylań bergeni ras. О́ıtkeni argentınalyq sańlaqty aıt­paǵannyń ózinde, jýyrda ǵana ómirden ótken áı­gili aıaqdop sheberi Maradona, Madrıdtiń «Real» klýbynda jasyndaı jarqyldaǵan Zıdan, 1998-2015 jyldar aralyǵynda «Lıverpýl» komandasynyń «mo­tory» bol­ǵan, jasyl alańda ózin óte sal­qyn­­qandy ustaıtyn Stıven Djer­rard, óz zamanynda «Ýels sı­qyrshysy» degen mártebeli ataqqa ıe bol­ǵan Raıan Gıggz, Portýgalııa fýt­bolynyń jáne álemniń qazir­gi shoqjuldyzy Ronaldý, bra­zılııalyq aıaqdop sheberi Neımar jáne taǵy basqa ataqty fýtbolshylar keminde bir márte bolsyn «qyzyl kártishke» alǵan. Áıtkenmen, joǵarydaǵy fýtbolshylar sııaqty juldyz deńgeıine jetse de, múlde «qyzyl kártishke» almaı, býtsasyn shegege ilgen de, áli kúnge deıin statıs­tıkasyn buzbaı dop teýip júrgen de oıynshylar bar eken.

Máselen, tártipti fýtbol­shy­lardyń kóshin Fransııa fýtboly tarıhyndaǵy eń úzdik shabýylshy jáne álemniń tiri ańyzyna aınalǵan Mıshel Platını bas­tap tur. Úsh márte «Altyn dop» syılyǵyn ıelengen ol «Nant», «Sent-Eten» jáne «Iýventýs» klýbtarynyń ardageri sanalady. Platını 17 jylǵa jýyq jasyl alańda óner kórsetse de, tóreshiler tara­py­nan birde-bir márte «qyzyl kártishkege» laıyq dep tanyl­maǵan eken.

Madrıdtiń «Real» klýbynyń ańyz fýtbolshysyna aınalǵan Raýl Gonsales te alańdaǵy tár­tipti oıynynyń arqasynda táp-táýir jetistikke jetken. Ispanııa quramasynyń eks-shabýylshysy ÝEFA Chempıondar lıgasynyń úsh dúrkin jeńimpazy (1998, 2000, 2002), osy týrnırdiń eki fınalynda gol soqqan alǵashqy fýtbolshy jáne Ispanııanyń alty dúrkin chempıony atanǵan. «Real», «Shalke-04», «Ál-Sadd»­ jáne «Nıý-Iork Kosmos» ko­man­dalarynda 932 match ót­kizip, 388 gol soqqan. Sonymen qatar Ispanııa quramasynda 44 márte mergendigimen kózge tús­ken. Sóıtip 17 jyldyq mansa­bynda birde-bir ret alańnan qýyl­maǵan.

Irlandııa fýtbolynyń eń jarqyn juldyzy bolǵan Damen Daff 19 jyl kásibı fýtbolmen shu­ǵyldanǵan. «Chelsı» jáne basqa da klýbtarda dop tepken Daff karerasyn Aýstralııanyń «Melbýrn» komandasynda aıaq­tady. Jartylaı qorǵaýshy tek klýb­tyq deńgeıde ǵana emes, ulttyq quramadaǵy oıyndarda da eshqashan alańnan qýylmaǵan. Klýbtyq deńgeıdegi oıyndaryn aıtpaǵannyń ózinde, ol bir ǵana ult­tyq quramada 100-den asa match ótkizgen. Qazirgi tańda Daff Ir­landııa ulttyq quramasynyń kómekshi jattyqtyrýshy qyz­metin atqarady.

Ádette eń kóp «qyzyl kár­tishkeni» qorǵaýshylar alatyny belgili ǵoı. Biraq tasqamal qor­ǵaýshylardyń arasynda da «qyzyl kártishkemen» jaza­lan­baǵan fýtbolshylar bar eken. Sonyń biri jáne biregeıi – ger­manııalyq Fılıpp Lam. Býndeslıga oıyndary óte tartysty ótetinin eskersek, «qyzyl kártishke» almaý qorǵaýshy úshin ońaı sharýa emes ekeni aıtpasa da túsinikti. Germanııalyq klýbtarda jalpy sany 765 oıyn ótkizgen Lam 22 márte ártúrli dárejedegi kýboktardy basynan asyra kótergen. Onyń ishinde álem chem­pıo­natynyń kýbogy bar ekeni de kisi qýantady.

Jasyl alańda nátıjeli oıyn­ kór­setip qana qoımaı, osy kún­ge deıin birde-bir ret «qyzyl kár­tishke» almaǵan Ka­rım Ben­zema bıyl óziniń ká­sip­qoı fýt­boldaǵy 17-maý­sy­myn, al «Real­daǵy» 12-maýsymyn ótkizip ja­tyr. Keıde dyz ete qa­latyn fran­sııa­lyq fýtbolshy úshin 16 jyl boıy «qyzyl kártishke» almaý – shyn má­ninde ǵajap nátıje. Búginge deıin onyń enshisinde 700-den asa oıyn, ártúrli deńgeıdegi 28 júl­­de bar. Benzema men «Real» ara­­syndaǵy kelisimshart kelesi jyl­dyń jazynda aıaqtalady. Shabýylshynyń ózi mansabyn ózine jaqsy tanys «Lıon» koman­dasynda aıaqtaǵysy keletini jıi aıtylady.

World Soccer basylymynyń nusqasy boıynsha XX ǵasyrdyń tańdaýly fýtbolshylarynyń qataryna engen aǵylshyn fýt­boly­nyń juldyzy Garı Lıneker de tártipti fýtbolshylardyń qatarynda. О́z dáýirinde «Les­ter», «Everton», «Barselona», «Tottenhem», «Nagoıa Grampýs» klýbtarynda jáne birneshe jyl Anglııa quramasynda óner kór­setken Lıneker barlyǵy 567 match ótkizip, qar­sy­las qaqpasyn 281 márte dál kóz­degen. Sondaı-aq álem chem­pıo­nattaryndaǵy gol sany bo­ıyn­sha (10 gol) Anglııa qura­ma­synyń rekordshysy sanalady.

Talaı jyl «Barselona» klýby men Ispanııa quramasyn órge súıregen jasyl alańnyń taǵy bir sıqyrshysy Andreas Inesta búginge deıin 750 match ótkizse de, eshqashan alańnan qýylmaǵan. Úndemeı júrip kóp is tyndyratyn ol búkil álemge erekshe talan­tymen ǵana emes, tártibimen de tanymal. Esim-soıyna Maestro ataǵyn ilestirip alǵan ol Ispanııa quramasymen birge bir márte álem chempıonatynda, eki ret Eýropa chempıonatynda top jardy. Inestanyń OAR-da ótken jahandyq birinshiliktiń fınalynda soqqan goly Ispanııaǵa 40 jyldan keıin álem chempıony ataǵyn syılaǵanyn bilmeıtin fýt­bol jankúıeri kemde-kem shyǵar.

Kelesi keıipkerimiz – jasyl alań­daǵy jáne odan tys jerler­degi adaldyǵy men qarapaıym­dylyǵy arqasynda 1982 jyly Italııa quramasymen birge álem chempıony atanǵan «Skýadra Adzýrra» ókili – Gaetano Shırea. Sol ýaqyttan beri ol Italııa fýtbolynyń djentlmeni atanyp ketken. Shırea 16 jyldyq kásibı mansabynyń 14 jylyn «Iýventýs» klýbynda ótkizip, ÝEFA-nyń barlyq úsh basty klýbtyq týrnırinde jeńiske jetken alǵashqy oıynshy sanalady. Mansabyn aıaqtaǵannan keıin ol «Iýventýs» klýbynda skaýt­ qyzmetin atqardy. О́kinishke qa­raı, dańqty fýtbolshy 1987 jyly Polshada júrip jol apaty­nan qaza tapty.

Danııalyq fýtbolshy Mıkael Laýdrop ár jyldary Ispanııa, Danııa, Japonııa, Italııa jáne Nıderland chempıonattarynda dop tepken. Sonymen qatar 16 jasynan bastap Danııa ulttyq qura­masyna shaqyrtý alǵan. Eýropa chempıony atanǵan Mı­kael Danııa quramasynyń jeı­desin kıip, 104 márte jasyl alańǵa shyqqan. Keıinnen jat­tyqtyrýshy qyzmetin atqarǵan ol fýtbolshy kezinde 656 oıynǵa qatysyp, birde-bir ret tóreshini «qyzyl kártishke» kórsetýge májbúrlemepti.