Qap-qarańǵy aspannan bir juldyz aǵyp tústi, biraq sónbeıtin jarqyraǵan jaryǵy qaldy. Álııa Moldaǵulova qazaq besiginde terbelip, qara dombyranyń kúıin qanyna sińirip, eldiń ótken-ketken tarıhymen sýsyndaǵan, ólmeıtin qazyna qaınaryn tomashadaı júregine shyraǵdandaı jaǵyp edi. Jıembet jyraýdyń erjúrek jary Esenqyzdyń erligin uqty ma? Dala daýylpazy Mahambettiń kóterilisine on bes jasynan qatysyp, quralaıdy kózinen atatyn mergen ári aqyn Almajannyń batyrlyq qasıetin keýdesine uıalatyp, berik tutty ma? Tarıh qoınaýyndaǵy qandy qyrǵyndarda qazaq qyzdary erlermen birge týǵan jerin qorǵaı bildi. Olardyń esimderi qap-qarańǵy túnderde de juldyz bolyp janyp, erlik pen eldiktiń kıesin uqtyrdy.
Bosaǵaǵa ilinetin taǵa, er-turman, qajet deseńiz, jylqyshynyń quryǵyna deıin aıyqpas dertti de emdedi. Jan aýrýy men tán aýrýynan aıyqtyryp, jamandyqtyń qara mysyǵynan saqtandyrý da ult tárbıesiniń jemisi edi. Ondaıda Allaǵa syıynyp, o, árýaq dep qaırattanady, ulylyqqa tabynady, árýaq aq jolǵa bastaıtyndaı sezinedi. Tirshiliktiń burqyraǵan qara daýylyna da tótep berýdi týǵan jerdiń qasıetinen úırenip, búkil ulttyń maqtany bolýdy armandady. Álııa qazaqı qasıetti boıyna sińirdi, biraq sol asyl maqsatty surapyl soǵys, fashısterdiń dúnıeni dúrliktirgen qandy qyrǵyny buzdy.
Búgingi elordadaǵy Álııanyń bıik tuǵyrdaǵy eskertkish músinine qarap, erlik dańqy álemdik tarıhta altyn árippen jazylǵanyna urpaq, tiriler maqtanady.
Aqyret sotynyń fashısterdi qalaı jazalaǵanyn áýlıe bolsań da bilmessiń, biraq týǵan jer, týǵan el, búgingi bolashaqty qorǵaýdaǵy erlerdiń derekterin Berlınge barǵan saparymda kózben kórip, Álııanyń elge jazǵan sońǵy hatyn oqyǵanda, «Muny oqysa, qaskóı jaýdyń da júregi tebirener edi» dep oıladym. «Erteń shabýylǵa shyǵam. Biraq tiri oralmaımyn. Men qazaqstandyqpyn, qazaq qyzymyn! Altyn uıam, baıtaq qazaq dalasyna, halqyma duǵaı sálem! Qasyq qany qalǵansha elin, jerin qorǵaǵan batyr halyqtyń perzentimin. Týmaq bar, ólmek bar. О́kinishim 19 jyl-aq ǵumyr súrdim. Jastyǵymdy aıaımyn. Elim ulttyq namysymdy saqtaǵanymdy uqsa jetedi... Qysqa ǵumyrymdy Otanyma arnadym, talaı jaýdy sespeı qatyrdym», degen maǵynadaǵy hatty oqyp, janymdaǵy jolsapar jetekshisi Emmaǵa:
– Gıtler ne úshin soǵys ashty, halyq soǵystyń ajal, búlik, jaýgershilik, zulymdyq ekenin bile tura, nege onyń sońynan erdi? – dedim. Ol kináli jandaı tosylyp turdy da:
– Soǵysqa deıin Germanııada neshe túrli aýrý, indet, joqtyq, jumyssyzdyq jaılap, eńse kótertpedi. Turmys tym aýyrlady, ólim kóp boldy. Gıtler soǵys óndirisine búkil qarjyny tógip, halyqty jumyspen qamtydy. Saıasaty jumaq ornatý, ózge eldiń baılyǵyn halqyn qyryp, joıyp tartyp alý boldy. Naýqas qoǵamnyń naýqas adamdaryna eki dúnıe birdeı kórindi. Saıasattyń betin qaıtaryp, tıimdi aqyl beretin top tym az edi, – dedi.
Tosyn zulmat kúsh... Saıasat... Bizde de eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin: «Biz toılaımyz, toılaımyz, fashısterdiń qolynan Telmandy almaı qoımaımyz! Jeńiske jetip toılaımyz» dep ándetýshi edik. Soǵystyń meıirimsiz, qyrǵyn ekenin uqtyq. Maıdandaǵy erlerdiń jeńimpaz habaryn estisek, asqa toıǵandaı júzimiz jadyraýshy edi. Álııa, Mánshúkterdiń batyrlyq ataǵyn estigende, tóbemiz kókke jetkendeı bolatyn-dy. Eldegi analar dúnıege kelgen jas náresteleri qyz bolsa, Álııa, Mánshúk atandyryp, Shyǵystyń qos juldyzy, qos qarashyǵymyz desetin-di.
Álııa juldyzy kún sóngenshe sónbeıdi. Torǵaılyq maıdanger qart Aqan Ybyraev: «Men Álııany bir-aq ret kórdim, janymyzdan ótip bara jatyp, qazaq ekenimdi tanyp, amandasty da: «Jeńispen elge oralǵansha saý bol, batyr halyqtyń perzentin abyroıdan jazbasyn!» degen jalyndy úni, baýyrmaldyǵy, qalyń kóptiń ishindegi bir qazaqty kórgenine qýanyshy esimnen ketpeıdi», – degeni jadymda jaryq kúndeı óshpeı qaldy. Sońynan Álııa oqqa ushty degendi estigende, qabyrǵa qaıysa qaıǵyrdyq. Soǵys órti kimdi jalmamady, ókinishi qalyń ǵoı. Bolashaq týraly asyl oıdy úzdi, sulýlyqty, náziktikti aıamady, úmit, senimdi de shaıqady. Soǵysta aıaý, qaıyrym, meıirim bola ma?! – dep ókingen edi. Sosyn aýyr kúrsinip: «Qazaqtyń Álııasy ǵoı?» dep kúbirledi.
Bul pikir Álııany biletin talaı maıdangerdiń batyrlyqty ǵasyrdan ǵasyrǵa jetkizetin, soǵan shúkirshilik etetin yqylasty úni edi.
Qazaq eliniń barlyq eldi mekeninde qalamgerlik jolsaparda júrip, maıdangerlermen tildesýde aldymen «Baýyrjan, Talǵat, Rahymjan, Álııa, Mánshúktermen kezdestiń be?» dep suraıtyn edim. Sol ádetime basyp, Odessadaǵy eki dúrkin Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵan A. Alekseenkomen kezdesip, Talǵat Bıgeldınovtiń jaýyngerlik dosynyń soǵystyń basynan aıaǵyna deıin birge bolǵanda, bastan keshken oqıǵalaryn aıtqanyn tyńdap otyryp:
– Álııa Moldaǵulova atty batyr qyzdan habaryńyz bar ma? – dedim.
– Maıdandyq gazetterden erligin oqydyq, – dedi de: «Myna kishkentaı qyzyńnyń aty kim?» dep meıirli, jyly júzben qarady.
– Álııa.
– Baqytty bolsyn. Talǵat dosym maıdan gazetinen qazaqtardyń erligi jaıly oqysa, asa qýanyp, mine, bizdiń jigitter men qyzdardyń batyrlyǵy deıtin-di, – dedi.
Maıdangerler syry osylaı.
Búginde qazaq elinde myńdaǵan Álııa esimi bar. Kúnine mıllıondaǵan Álııa degen sóz aıtylady. O dúnıeliktiń esimin aýyzǵa alǵan úlken saýap desek, qazaqtyń batyr qyzy Álııa ólsheýsiz saýapqa keneledi deńiz.
Maıdannyń qap-qara túninde aǵyp túsken juldyz jaryǵy qazaq eline ónege shýaǵyn shashady. Aınalamyzdaǵy dýman-dúnıe qyzyǵyn sol juldyzdar bolmasa kórer me edik. Tynyshtyq aspanynyń qaıǵysyn aǵa urpaq tartyp, qýanyshy búgingilerge buıyrǵanyna shúkirshilik!
Tabyl QULIIаS