Máslıhattardyń mártebesi artady

Jańa zań jobasyna sáıkes endi aýyldyq okrýgterdiń bıýd­jetteri salyqtardyń jańa tórt túrinen túsetin túsimder esebi­nen ulǵaıtylady. Májilis Tór­aǵasy Nurlan Nyǵmatýlın atap ótkendeı, jergilikti bıýd­jet­terdiń der­bestigin damytýdyń jańa kezeńi bas­talmaq. Osylaısha, aýyldyń áleýmettik máselelerin jedel sheshýge múmkindik týady.

Sonymen qatar Nurlan Nyǵma­týlın bıýdjet qarajatyn tıimdi ákim­shi­lendirýdiń mańyzdylyǵyn jáne ákim­derdi daıarlaý deńgeıin arttyrý qajet­tigine toqtaldy.

Aıta ketý kerek, 2018 jyly qabyl­danǵan «Jergilikti ózin-ózi basqarý týraly» zańǵa sáıkes bólingen qarajat birinshi kezekte qaıda jumsalatyndyǵy aýyl turǵyndarynyń jınalysynda anyqtalady. Jańa zań jobasy boıynsha ákim apparatyna óz bıýdjetterin 20 paıyzdan aspaıtyn mólsherde túzetýge múmkindik beriledi. Bıýdjetti bekitý rásimderi ońaılatylady, sondaı-aq menshikti túsimder kóleminiń 10 paıyzdan aspaıtyn mólsherinde aýyldyq bıýdjet rezervin qurý kózdeledi.

«Bul qarajat jergilikti qoǵam­­das­tyqtyń bastamasy bo­ıynsha kezek kúttirmeıtin shy­ǵyndarǵa baǵyttalatyn bolady jáne óz kiristeriniń on paıyzy­nan aspaıdy. Joǵary turǵan deńgeılerdegi bıýdjetke uqsas aýyldyq okrýg ákimi apparaty úshin bıýdjetke túzetýler engizý múmkindigin berý kózdelip otyr», dedi atalǵan másele boıynsha baıan­dama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev.

Mınıstrdiń sózine súıensek, Bıýdjet kodeksine aýdan jáne aýyldyq okrýg bıýdjetteri arasyndaǵy jalpy sıpattaǵy transfertter kóleminiń ózgerýine jol bermeıtin naqtylaýshy nor­ma engiziledi. Sondaı-aq máslı­hattardyń sheshimderin ádilet organdarynda tirkeý qajettiligi bo­ıynsha normany alyp tastap, bıýd­jetterdi bekitý rásimin ońaılatý usy­nylyp otyr.

«Ákimshilik-aýmaqtyq bir­lik­ter sanatyn ózgertý tártibin anyqtaýdy usy­namyz. Osy Zań­da belgilengen talap­tarǵa sáı­kes kelmegen jaǵdaıda qala mártebesin bes jyl ishinde, al aýyl­­dardikin úsh jyl ishinde ózger­tý júzege asyrylady. Jergi­likti atqarýshy jáne ókildi organ­dar osy merzim ishinde eldi mekenderdiń keleshegin eskere otyryp, olardyń ekonomıkalyq damýy úshin sharalar qabyldaýǵa tıis», dedi vedomstvo basshysy.

Budan bólek, máslıhat pen onyń depýtattarynyń mártebesin arttyrý boıynsha birqatar túzetý qarastyrylǵan. Más­lıhat sessııasy tóraǵasynyń qyzme­tin taratyp, onyń ókilettigin máslı­hat hatshysyna berý usynylyp otyr. So­nymen qatar árbir oblys pen respýb­lıkalyq mańyzy bar qalalarda máslı­hattyń turaqty komıssııalary tóraǵa­larynyń bosatylǵan eki laýazymyn engizý qarastyrylǵan.

Aıtpaqshy, osy zań jobasyn talqylaý barysynda depýtat Berik Dúısenbınov Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵa­lıevti synǵa aldy. Sebebi ol óz baıanda­ma­syn qaǵazdan qazaqsha áreń oqyp bergen edi.

«Siz búgin alǵash ret Májiliske ke­lip tursyz. Biraq qazaqsha qoıylǵan su­raq­tardyń barlyǵyna esh ruqsat suramastan, orys tilinde jaýap berýge kóshtińiz. 18 mıllıon adamnyń ishinen mınıstr bolýǵa jaraǵan ekensiz, jasyńyz da táýelsizdikpen shamalas. Biraq óz ana tilińizde jaýap bermegenińiz uıat dep sanaımyn», dedi Berik Dúısenbınov.

Jalpy otyrysta depýtattar «Sýǵa batyp ketken ke­melerdi joıý týraly 2007 jylǵy Naırobı halyqaralyq konvensııasyn ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Atalǵan qujatty depýtattarǵa Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov tanystyrdy.

Konvensııanyń negizgi maqsaty – sýǵa batyp ketken kemelerdi tez ári tıimdi túrde joıý jáne keme ıesiniń keltirilgen zalal úshin ótemaqy tóleýi jónindegi biryńǵaı halyqaralyq qaǵıdalar men rásimderdi ázirleý jáne ony engizý. Qujatqa 53 memleket qosylǵan.

«Konvensııada teńiz apatynan kelgen zalaldy qarjylaı óteýdi kepildendirý boıynsha keme ıesiniń jáne týdy kóte­rip júzetin memlekettiń mindetteri beki­tilgen. Kaspıı teńizinde keme qatyna­synyń artýyna baılanys­ty qujatty ratı­fıkasııalaý qajet. Bul rette Qazaq­stan júk tasymaldaıtyn negizgi memleket. Kaspıı teńizindegi jalpy júk aınalymynyń shamamen 31 paıyzy Aqtaý jáne Quryq porttarynda tıeledi. Búgingi tańda Transkaspıı halyqaralyq kólik dálizin belsendi túrde damytyp kelemiz. Irannyń Kaspıı mańy porttarymen jańa avtomobıl-parom qatynasy ashyldy. 2021 jyly Reseıdiń Mahachkala portymen temirjol-parom qatynasyn ashý josparlanyp otyr», dedi vedomstvo basshysy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, 2025 jylǵa qaraı Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sektoryna kiretin kemeler sany eki esege ulǵaıady. Tıisinshe teńiz apattarynyń yqtımaldylyǵy da artpaq. Osyǵan baılanysty konvensııa­ny ratıfıkasııalaý teńiz apattary kezinde Qazaqstan múddesin qorǵaýǵa múmkindik beredi.

Konvensııa sýǵa batyp ketken múlikti joıý úshin azamattyq jaýaptylyqty mindetti saqtan­dyrý jáne týyn kótergen mem­leketinen saqtandyrý polısiniń bar ekenin rastaıtyn kýálik alý júıesin engizedi, sondaı-aq saq­tandyrýshyǵa ótemaqy boıynsha tikeleı talaptar qoıýǵa quqyq beredi.

Máselen, Konvensııanyń 5-babynda keme kapıtanynyń, keme ıesiniń ne sýǵa batyp ketken múliktiń menshik ıesiniń óziniń sýǵa batyp ketken múlki týraly habarlaý mindetteri belgilenedi jáne mundaı habarlamalardy berý tártibi reglamentteledi.

Sonymen qatar Palata depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasy men Bolgarııa Respýblıkasy arasyndaǵy sottalǵan adamdardy berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady.  

«Bul – qylmystyq sala bo­ıynsha Bolgarııamen aradaǵy sońǵy kelisim. Buǵan deıingi adamdardy ustap berý jáne qylmystyq ister turǵysynda quqyqtyq kómek týraly sharttarǵa ratıfıkasııa jasaldy. Shart sottalǵan adamdardy óz eline jazasyn óteý úshin berý jáne olarmen almasý tártibin retteıdi», dedi zań jobasyn tanystyrǵan Bas prokýrordyń orynbasary Marat Ahmetjanov.

Shartqa sáıkes taraptar sot­­talǵan adamdardy berýge qa­tys­ty barlyq jaǵdaıda óza­ra yn­tymaqtastyqty júzege asy­ra­dy. Qujatta sottalǵan adam­­dardy berýdiń jáne odan bas tar­týdyń naqty negizderi kóz­del­gen. Shartty ratıfıkasııalaý sot­­talǵan adamdardy olar­dyń aza­­mat­tyǵy tıesili qoǵamǵa qaıta ın­te­grasııalaýǵa yqpal etedi. Mun­daı sharttar 21 elmen jasalǵan.

«Sottalǵan adamnyń jazbasha kelisimi bolýy tıis. Osyndaı talaptar saqtalmasa, adam berilmeıdi. Jalpy, eki el arasynda qarym-qatynas jaqsy damyp keledi», dedi Marat Ahmetjanov.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq sa­ýaldar joldady. Olar: Amanjan Jamalov, Aleksandr Mılıýtın, Berik Dúısenbınov, Snejanna Imasheva, Jambyl Ahmetbekov, Serik Erýbaev, Aıqyn Qońyrov, Sergeı Reshetnıkov, Maqsat Ramanqulov, Qazybek Isa, Ǵalym Ámireev, Andreı Lınnık, Larısa Pavloves.

Sondaı-aq jalpy otyrysta buǵan deıin ant qabyldamaǵan VII shaqyrylym depýtattary Berik Ábdiǵalıuly, Ana­to­lıı Boıchın, Iýrıı Jýlın, Vera Kım, Iýlııa Kýchınskaıa jáne Aıgúl Quspan ant berdi.