Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken jalpy otyrysta Kaspıı teńizindegi balyq aýlaý aımaǵyn ulǵaıtýǵa qatysty zań jobasy qabyldandy.
«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Kaspıı teńizinde qyzmetti júzege asyrýǵa baılanysty máseleler boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyndaǵy jańa normalarǵa sáıkes Qazaqstannyń Kaspııdegi teńiz beldeýiniń eni 15 mıldi quraıdy. Al qazaqstandyq balyqshylarǵa balyq aýlaý úshin ishki jáne aýmaqtyq sýlarǵa táýliktiń kez kelgen ýaqytynda shyǵýǵa múmkindik týady.
Osy qujat jóninde Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi baıandama jasap: «Aqtaý konvensııasy – jıyrma jyldan astam ýaqyt alǵan uzaq ári asa kúrdeli kelissózderdiń nátıjesi. Ol teńiz jaǵalaýyndaǵy memleketterdiń úılestirilgen halyqaralyq qarym-qatynasynyń jańa negizin qalap, zamanaýı talaptarǵa jaýap beretin Kaspııdiń jańa quqyqtyq rejimin jasaıdy. Kaspıı jaǵalaýy memleketteri akvatorııany ártúrli rejimdegi aýmaqtarǵa – ishki sýlarǵa, eni 15 teńiz mıli bolatyn aýmaqtyq sýlarǵa, on mıldik balyq aýlaý jáne ortaq teńiz keńistigine bólý týraly konsensýsqa qol jetkizdi.
Keme qatynasy, bıoresýrstardy oryndy qoldaný, sondaı-aq sýasty kabelderi men qubyrlaryn tartýǵa qatysty ortaq sý keńistiginiń erkindigi jáne jer qoınaýyn paıdalaný boıynsha egemendik quqyqtarǵa qatysty jaǵalaý memleketteriniń arasynda teńgerim saqtalǵan. Bıologııalyq resýrstardy qoldaný jáne teńiz ortasyn qorǵaýǵa qatysty máseleler kesheni rettelgen», dedi.
Mınıstrdiń sózine súıensek, konvensııalyq erejelerdi zań jobasyna ımplementasııalaý sheńberinde aýmaqtyq sýlardyń enin 12-den 15 teńiz mıline deıin ulǵaıtý kózdelgen. Sondaı-aq belgilengen akvatorııada teńiz ǵylymı zertteýlerin jáne sý bıologııalyq resýrstary kásipshiligin júrgizý tártibin anyqtaıtyn balyq aýlaý aýmaǵynyń tóńireginde «balyq aýlaý aýmaǵynyń rejimin» engizý qarastyrylǵan.
Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń aıtýynsha, zań jobasy ulttyq zańnamany Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi týraly konvensııanyń erejelerimen sáıkestendiredi. Konvensııaǵa Kaspıı jaǵalaýyndaǵy elder basshylary 2018 jyly 12 tamyzda qol qoıǵany belgili.
«Konvensııanyń negizinde tıisti zańdarǵa eni 15 teńiz mılin quraıtyn aýmaqtyq sýlar týraly norma engiziledi. Olardyń syrtqy shegi memlekettik shekara mártebesine ıe bolady. Aýmaqtyq sýlarǵa 10 mıldik balyq aýlaý aımaqtary qosylady. Onda ár memleket balyq aýlaý boıynsha aıryqsha quqyqtarǵa ıe. Qabyldanǵan zań jobasy memlekettik shekarany berik qorǵaýǵa, memleketimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jáne Kaspııde elimizdiń ekonomıkalyq múddesin júzege asyrýǵa quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Sondaı-aq zańnyń birqatar normasy sý bıologııalyq resýrstaryn saqtaýǵa baǵyttalǵan. Jańa normalar bizdiń ulttyq múddemizge saı keletini sózsiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ǵylym máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý» týraly zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Qujatqa engiziletin jańa normalar ǵylymı zertteý jumystaryn qarjylandyrýdyń jáne ǵylymı qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýdyń ashyqtyǵyn kózdeıdi.
Qujatty Senat depýtaty Edil Mamytbekov tanystyryp: «Parlament depýtattarynyń bir toby qoldanbaly ǵylymı zertteýlerdiń tıimdiligin, ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin qoldaý jáne kommersııalandyrý tetikterin arttyrý jónindegi birqatar sharalardy usynatyn osy zań jobasyna bastamashylyq jasady. Zań jobasynda ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, joǵary oqý oryndary, ınnovasııalyq qorlar, ınjenerlik zerthanalar, tehnoparkter, kommersııalandyrý keńseleri jáne ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetti súıemeldeıtin basqa da qurylymdar arasynda ǵylymı-ınnovasııalyq ınfraqurylymnyń jekelegen elementteri arasynda oryn alǵan damý teńgerimsizdigi men ekonomıkalyq ózara is-qımyldyń bolmaýyn joıý qarastyrylǵan», dedi.
Depýtattyń sózine qaraǵanda, zań jobasynda ǵylymnyń akademııalyq, joǵary oqý oryndary men salalyq tarmaqtaryn tıisti úılestirýdi jolǵa qoıýǵa baǵyttalǵan túzetýler engizilgen. Bul qarjylandyrýdan bastap, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerin óndiriske engizýge deıingi proseske tolyqqandy monıtorıng júrgizýge múmkindik beredi.
«Qazaqstandyq jáne sheteldik sarapshylardyń biryńǵaı bazasyn qurý normasy kózdeledi. Bul resenzentterdiń deńgeıin, granttyq jáne baǵdarlamalyq-nysanaly qarjylandyrýǵa arnalǵan jobalardy saraptamalyq baǵalaý turǵysynan, ǵylymı jobalardyń deńgeıimen barabar sáıkestikke keltirýge múmkindik beredi.
Ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý prosesteri memleket tarapynan bıýdjettik qarjylandyrý salasyna tartylǵan. Osylaısha, eki negizgi býyndy – tıimdi granttyq qarjylandyrý men ǵylymı nátıjelerdi kommersııalandyrýdy qoldaý sharalary kúsheıtiledi. Bul – Qazaqstannyń naqty ulttyq ınnovasııalyq júıesin qalyptastyrý prosesterin jandandyrýdaǵy mańyzdy qadam.
Árıne, ǵylymnyń barlyq túıtkildi máselelerin bir zań jobasynda qamtý múmkin emes. Jeke normalar naqty sıpatqa ıe. Atap aıtqanda, uǵymdyq apparat naqtylandy, ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýda granttyq qarjylandyrý qaǵıdalaryn bekitý jónindegi Úkimettiń ókilettiligi keńeıtildi. Ǵylym jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet salasyndaǵy salaaralyq úılestirý bóliginde ǵylym jónindegi ýákiletti organnyń jekelegen fýnksııalary men mindetteri qaıta qaraldy. Úkimet janyndaǵy Joǵary ǵylymı-tehnıkalyq komıssııanyń, Ulttyq ǵylymı keńesterdiń mindetterine ózgerister engizildi, Memlekettik ulttyq ǵylymı-tehnıkalyq saraptama ortalyǵynyń quzyreti keńeıtiledi», dedi E.Mamytbekov.
Depýtattardyń paıymdaýynsha, zań jobasyn qabyldaý ınnovasııalyq belsendi kásiporyndardyń úlesin ulǵaıtady. Qazirgi tańda 28411 kásiporynnyń nebári 3206-sy ǵana ınnovasııalyq-belsendi kásiporynǵa jatady.