Jańa jyl bastalǵaly bir aıdyń ishinde elimizde júzden astam adam jol-kólik apatynan kóz jumǵan. Otyz bir kúnde 900-ge jýyq jol apaty bolyp, sonyń saldarynan myńnan astam jolaýshy zardap shekken. Qara joldaǵy qaıǵyly oqıǵalardyń azaımaýyna eń aldymen júrgizýshilerdiń júgensizdigi men jaýapsyzdyǵy túrtki bolyp otyr.
Kúni keshe Almaty-Bishkek kúre jolynda taǵy bir qaraly derek tirkeldi. Qatty jyldamdyqpen kele jatqan júrgizýshi jaıaý júrginshiler jolaǵynan ótip bara jatqan áıel men onyń 8 jasar ulyn qaǵyp ótken. Soqqynyń aýyr bolǵany sonshalyq, ana men bala sol jerde til tartpaı ketken.
Aqpan aıynyń alǵashqy kúni de Aqmola oblysynda bes birdeı adam jol apatynan qaza boldy. Jeńil avtokólik pen «KamAZ»-dyń soqtyǵysynan qaza bolǵandardyń ekeýi kámelettik jasqa tolmaǵan jetkinshek bolsa, taǵy eki bala aýyr jaraqattarmen Nur-Sultan qalasyndaǵy №2 aýrýhanaǵa jetkizilgen...
Sońy aýyr qaıǵymen aıaqtalǵan mundaı derekterdi tizbekteı bersek, janyń túrshigedi. Aıdyń-kúnniń amanynda, aýyrmaı-syrqamaı qyrshynnan qıylǵan, múgedek arbasyna tańylǵan taǵdyrlardyń tym jıilep ketkeni alańdatady.
Jyldamdyqty asyrý men jaıaý júrginshilerdiń jaýapsyzdyǵy. Joldaǵy apattyń jıileýine osy eki faktor qazirgi tańda qatty áser etip otyr. «Asyǵys túbi – qyp-qyzyl shoq» ekenin, ókinishke qaraı, «temir tulpar» tizgindegender tym kesh túsinip jatady. Ásirese, jelikken jastar jyldamdatqandy jaqsy kóredi. IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń habarlaýynsha, elimizde jyl saıyn 6 mln-ǵa jýyq jol qaýipsizdigi erejesin buzý deregi tirkelse, sonyń 2 mln-nan astamy jyldamdyqty shamadan tys asyrýǵa qatysty eken.
Qolda bar derekterdi saraptap qarasaq, jol apatynyń úsh túri – jaıaý júrginshilerdi qaǵyp ketý, kóliktiń aýdarylýy men joldyń qarsy betine shyǵý oqıǵalarynyń kóp ekenin ańǵarýǵa bolady. Máselen, 2020 jyly 600-ge jýyq jaıaý júrginshi jolda qaza bolǵan. Árbir besinshi jol-kólik apaty asyqqan júrgizýshiniń júgensizdiginen eldi mekenderdiń ishinde jasalady. Máselen, ótken jyly 2 myń jol apaty bolyp, 18 myńǵa jýyq jolaýshy túrli jaraqattarmen aýrýhana tósegine tańylǵan. Osy qaraly sandarǵa qarap otyryp, Móńke bıdiń úsh ǵasyr buryn aıtyp ketken «Temirden bolar kóligiń, temirden bolar ólimiń» degen sózi eriksiz oıǵa orala beredi.
Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Serik Túsipov: «Qaıǵyly oqıǵalardyń kóbeıýine jaıaý júrginshilerdiń joldaǵy mádenıetsizdigi de teris áserin tıgizip otyr», deıdi. Joldy kez kelgen jerden qıyp ótip, kólik aǵyny kóp kóshege júgirip shyǵý, baǵdarshamǵa baǵynbaı, arǵy betke ótýge asyǵý – mine, arty orny tolmas qaıǵyǵa ulasyp jatatyn oqıǵalardyń astarynda osyndaı bir qaraǵanda usaq-túıek bolyp kórinetin jaýapsyzdyq jatyr. IIM ókili elimizde bolatyn árbir úshinshi jol-kólik apatyna jaıaý júrginshilerdiń qatysy baryn aıtady. Qara jolda qaza bolǵandardyń árbir tórtinshisi – jaıaý jolaýshylar.
Júz metr jerdi jaıaý júrýge erinip, belgilenbegen jerden kósheniń arǵy betine ótýdi ádetke aınaldyrǵandarǵa ákimshilik jaza kúsheıtildi. Máselen, eger siz kósheniń kez kelgen jerinen kesip ótseńiz, «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Kodekstiń 615-babyna sáıkes eki aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul tóleısiz. Al eger osyndaı jaýapsyz isti bir jyldyń ishinde ekinshi ret qaıtalasańyz, aıyppul 10 esege artady. Úshinshi ret jol erejesin óreskel buzsańyz, 20 AEK mólsherinde aıyppul arqalaısyz, ıaǵnı 60 myń teńgedeı aqshańyzdan qaǵylasyz nemese úsh táýlikke ákimshilik qamaqqa alynasyz.
Mamandar avtomattandyrylǵan beınebaqylaý kameralarynyń kóbeıýi jol-kólik apatynyń aldyn alýǵa aıtarlyqtaı oń áser etkenin aıtady. О́tken jyly el kóleminde 3,5 myńǵa jýyq kamera ornatylyp, osy qurylǵylardyń kómegimen 2,6 mln jol qozǵalysy erejesin buzý deregi anyqtalǵan. Bul eldegi árbir ekinshi jol apatynyń aq-qarasy avtomattandyrylǵan kameralardyń kómegimen anyqtalady degendi bildiredi. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, «Sergek» sekildi baqylaý kameralarynyń kóbeıýi joldaǵy apattylyqty azaıtyp qana qoımaı, jaıaý júrginshilerdi de tártipke keltire bastaǵan. Jol saqshylarynyń sózimen aıtsaq, baqylaý kameralary júrgizýshiler men jaıaý júrginshilerdiń tártibin túzetýde tıimdiligin dáleldep otyr.
Jol apatynyń tym jıilep ketýine kim kináli? Júrgizýshiniń júgensizdigi me? Jolaýshynyń jaýapsyzdyǵy ma? Álde joldyń sapasyzdyǵy túrtki shyǵar... Múmkin apattyń aldyn alý is-sharalary tıimsiz bolar...
Qalaı desek te, qaýipsizdiktiń eń basty qaǵıdaty – joldaǵy jaýapkershilikti esten shyǵarmaǵan jón. Sebebi, taqtaıdaı jol da, tóbeńnen tóngen baqylaý kameralary da, tipti, sý jańa «temir tulpar» da adamnyń óz ómiri men ózgeniń taǵdyry aldyndaǵy jaýapkershiligin arqalaı almaıdy. Jaýapty – sizsiz hám joldaǵy árqaısysymyz!