Keleshekte shıkizat tapshylyǵy baıqalady

Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵynyń aqparatyna sáıkes, joǵarydaǵy máse­le­ni eskerip, Qazaqstannyń baǵaly me­tall óndirýshileri geologııalyq barlaý men altyn óndirýdi memlekettik tur­­ǵyda damytýǵa arnalǵan salyq sha­­ra­larynyń tujyrymdamasyn usyn­dy. Qaýymdastyqtyń atqarýshy dı­­rek­tory Ǵanı Saǵıevtiń aıtýynsha, arnaıy zertteý arqyly altyn ón­di­risi men ony óńdeý isiniń otandyq eko­nomıkaǵa jáne áleýmettik damýǵa tıgiz­gen oń áseri baǵalandy. Statıstıka kór­setkendeı, altyn óndirý ónerkásibi ón­di­ristik sıkldiń ár kezeńinde qosylǵan ekonomıkalyq qundy qalyptastyrý arqyly ulttyq ekonomıkanyń damýyna tikeleı áser etip keledi. Aıtalyq, qaýymdastyqtyń esepteýi boıynsha 2019 jyly ónim shyǵarýdaǵy tikeleı úles 1,5 mlrd teńgege jetti. Elimizdiń IJО́-de byltyr onyń kólemi 618 mlrd teńge mólsherinde baıqalyp, 2019 jyl­dyń qorytyndysyna sáıkes, tikeleı salyq salymy 133 mlrd teńgeni qurady.

«Qazaqstannyń ishki naryǵynda al­tyn­ǵa suranys joǵary emes. Úndistan jáne Qytaı syndy memleketterden bas­ty aıyrmashylyǵymyz, elimizde altyn­nyń tutyný kólemi mardymsyz. Tu­tas­taı alǵanda, bizde bul baǵaly me­­tall zergerlik buıymdardy da­ıyn­­daýǵa kóp paıdalanylady. Desek te Qazaqstannyń altynǵa degen álemdik ınvestısııalyq suranysty qanaǵattandyrýǵa qaýqary jetkilikti. Altyn óndirisiniń qymbat­ta­ǵanyna qaramastan bul metall qundy­ly­ǵyn joǵaltqan joq, sondaı-aq joǵary suranys saqtalyp otyr. Altyn óndirisi jáne ony óńdeý isi áli de paıdaly sala bolyp qalatyny daýsyz», dedi Ǵ.Saǵıev.

Onyń sózine súıensek, eger de geo­lo­gııa­lyq barlaýǵa ınvestısııalardy yntalandyrý úderisin qazir bastamasa, 10-12 jyldan keıin elimizde altyn óndirisine qajetti shıkizat qalmaýy múmkin.

Búginde geologııalyq barlaýǵa ınves­tı­sııalardyń jetkilikti deńgeıde tartylmaı kele jatqany baıqalady. Atalǵan baǵytqa ınvestorlardyń iskerlik qy­zy­ǵýshylyǵy tómen. Atap aıtqanda, ıýnıorlyq (shaǵyn) kompanııalardyń barlaýǵa qarjy jumsaýǵa yntasy joq. О́ıtkeni qoldanystaǵy retteýshilik jáne salyqtyq rejimder salanyń áleýetin to­lyqqandy iske asyrýǵa múmkindik ber­meıdi.

«Iýnıorlar (shaǵyn kompanııalar) naryǵyn damytý úshin qolaıly ortany qalyptastyryp, ashylyp jat­qan múmkindikterdi paıdalanyp úlge­rýimiz qajet dep sanaımyz», degen qa­ýym­dastyqtyń ókili altyn óndirisin ynta­landyrýdyń fıskaldy sharalaryn usyndy.

Máselen, atalǵan tujyrymdamada eger de belgili bir aýmaqtyń renta­bel­diligi tómen nemese shyǵyndy ekeni anyq­tal­sa, sol sekildi basqa kelisim­shart­tar sheńberinde alynǵan kiristerge qarsy óndirý qoldanylmaıtyn, geolo­gııalyq barlaý shyǵystaryn shegerýge múmkindik beretin erejelerdi engizý usynyldy. Sonymen qosa geologııalyq barlaý shy­ǵyn­daryn keıinge shegerýge jáne mundaı shy­ǵystarǵa talap qoıý merziminiń qol­da­nylmaýyn kózdeıtin baptar Salyq kodeksinde qarastyrylsa artyq bolmaıdy dedi baǵaly metall óndirýshileri. Budan bólek Ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar boıynsha shyǵystardy naqty oryn alǵan kezeńde shegertip, Ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar negizinde týyndaǵan shyǵys­tardyń nátıjesinde paıda bolatyn shyǵyndarǵa baılanysty talap qoıý merziminiń kúshin joıý usynyldy. Sondaı-aq geologııalyq barlaý ke­zeńinde salyq tóleýshilerge salyqtyq demalystar beretin, sol sekildi salyq tóleýshilerge qosymsha shy­ǵys­tardy shegerimderge, ıaǵnı salany ynta­landyrý úshin ústeme shyǵystardy shegerimge jatqyzýǵa múmkindik beretin tetikti engizý usynysy aıtyldy.

Múddeli taraptyń aıtýynsha, usy­nyl­ǵan fıskaldy bastamalar eko­no­mı­kaǵa aıtarlyqtaı mýltıp­lı­katıvti áser berýi múmkin. Naqty aıtqanda, aýstralııalyq ádis negizinde eseptesek, taýar ónimin shyǵarýdaǵy tikeleı áseri 139 mlrd teńgeni qurasa, kanadalyq ádis bo­ıynsha bul soma 626 mlrd teńgege kóp. Tıisinshe 1775 jáne 8015 jumys orny ashylady. Halyqtyń tabysy aıtarlyqtaı ósip, salyq túsimderi artady degen senimde salalyq qaýymdastyq.