Pandemııaǵa qaramastan, memlekettik bıýdjet kirisi 2019 jylmen salystyrǵanda burynǵy deńgeıde saqtaldy. Bul týraly Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Á. Smaıylov pen qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıandady.
Qarjy mınıstrligi basshysynyń aqparaty boıynsha, memlekettik bıýdjet kiristeri boıynsha jospar 102,7%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjet boıynsha jospar 100,3%-ǵa jáne jergilikti bıýdjet boıynsha jospar 108%-dan astam oryndaldy.
Bul rette respýblıkalyq bıýdjetke túsetin túsimder 562 mlrd teńgege tómendedi, al jergilikti bıýdjetke túsetin túsimder 627 mlrd teńgege ósti.
«Jalpy, respýblıkalyq deńgeıde túsimderdiń tómendeýi ekonomıkanyń quldyraýymen, sondaı-aq pandemııaǵa baılanysty shekteýlermen baılanysty», — dep túsindirdi ol.
Salyqtar boıynsha serpinde ishki óndiris taýarlaryna QQS 11%-ǵa tómendedi.
Salyqtardyń qurylymynda korporatıvtik tabys salyǵy – 3,5%-ǵa, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń taýarlary boıynsha qosylǵan qun salyǵy – 1,8%-ǵa, sondaı-aq eńbekaqy tóleý qorynan salyqtar – 5,3%-ǵa ulǵaıdy.
Negizgi kedendik tólemder boıynsha túsimderdiń tómendeýi oryn aldy. Ekonomıka salalary boıynsha:
munaı men metall baǵasynyń tómendeýi esebinen taý-ken ónerkásibindegi túsimder 43%-ǵa tómendedi;
- kólik sektorynda túsimder 10%-ǵa,
- óńdeý ónerkásibinde 9%-ǵa,
- qurylys salasynda 2,2%-ǵa jáne saýda salasynda 1,4%-ǵa ósti.
Erulan Jamaýbaev salyqtyq-kedendik ákimshilendirýdegi oń dınamıkany atap ótti.
2020 jyly memlekettik kirister organdary 11,4 myń salyqtyq tekserý júrgizdi, bul 2019 jylmen salystyrǵanda 58% az, al nátıje kórsetkishi 29%-ǵa artyq.
Bul salada qashyqtan baqylaýdyń jańa ádisteri engizildi. Memlekettik satyp alýdyń ashyqtyǵyn arttyrý maqsatynda tıisti qaǵıdalarǵa ózgerister engizildi, onda memlekettik satyp alýǵa qatysýshylardyń qarjylyq turaqtylyǵy rastalady.
О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha 2,5 myń ótinish qaralyp, 7,4 mlrd teńge somasyna túsimder qamtamasyz etildi.
QHR eksporty – QR ımporty baǵyty boıynsha statıstıkalyq derekterdegi aıyrmashylyqtar ótken jyly 45%-ǵa deıin tómendedi.
Kedendik tekserýlerdiń tıimdiligi 51%-ǵa deıin artty, bul qosymsha 25 mlrd teńgeni qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
Qarjy mınıstri E. Jamaýbaev aıtqandaı, ákimshilendirý prosesterin avtomattandyrý jáne adamı faktordy boldyrmaý maqsatynda «Eksporttyq baqylaý» modýli iske qosyldy jáne navıgasııalyq plombalardy paıdalaný bastaldy. Qazirdiń ózinde aıtarlyqtaı nátıjesi baıqalady.
Memlekettik kirister komıtetiniń Baılanys ortalyǵy 2020 jyly 670 myńnan astam salyq tóleýshilerdiń ótinishin óńdedi. Olardyń 91% operatorlardyń jumysyn «óte jaqsy» dep baǵalady.
«О́tken jyly 22,3 mln memlekettik qyzmet kórsetildi, onyń 97% – elektrondyq túrde. Kóbinese adamdar jergilikti salyqtardy tóleý, salyq beresheginiń somalary, eseptilikterdi toltyrý jáne taǵy basqa máseleler boıynsha júginedi», — dedi E. Jamaýbaev.
Engizilgen sıfrlyq tehnologııalarǵa keletin bolsaq, 2019 jyly «Astana-1», «Elektrondyq shot-faktýralar», «Táýekelderdi basqarý júıesi» aqparattyq júıeleri engizildi. Búgingi kúni salyq deklarasııalarynyń 99%-y jáne kedendik deklarasııalardyń 100%-y qashyqtan tapsyrylady.
Qarjy mınıstriniń aıtýynsha, «Elektrondyq shot-faktýralar» júıesin engizý kontragentter arasyndaǵy mámilelerdi onlaın rejımde qadaǵalaýǵa múmkindik berdi. «Táýekelderdi basqarý júıesiniń» qoldanylý aıasy keńeıtildi. Jalpy, mınıstrdiń aıtýynsha, táýekelderdiń 86 túrli modelderi quryldy, 12 mlrd astam sıfrlyq qujattar óńdeldi.
Sonyń nátıjesinde, sıfrlandyrý men ákimshilendirý esebinen 2019 jyly qosymsha 916 mlrd teńge qamtamasyz etildi. 2020 jyldan bastap onlaın-BKM qoldanýǵa jappaı kóshý júrgizildi.
«О́tken jyly engizilgen “E-tereze” aqparattyq júıesi ruqsat qujattaryn beretin 13 aqparattyq júıeni biriktirdi. Qyzmetterdi alý ýaqyty 30 kúnnen 5 kúnge deıin qysqardy», — dedi vedomstvo basshysy.
2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha ákimshilendirý jáne sıfrlandyrý esebinen qosymsha 710 mlrd teńge salyq túsimderi qamtamasyz etildi. QR Qarjy mınıstrligi ákimshilendirýdi odan ári jetildirý jáne bıýdjetti tolyqtyrý úshin sıfrlandyrýǵa basa nazar aýdara otyryp, birqatar naqty sharalar ázirledi. Olar:
- transshekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheıtý;
- kedendik ınfraqurylymdy jańǵyrtý;
- aqparattyq júıelerdi jetildirý jáne jańa platformaǵa kóshý;
- iri salyq tóleýshilerdiń kóldeneń monıtorıngin qoldaný;
- halyq pen bızneske arnalǵan mobıldi qosymshalardy damytý;
- zańnamany jetildirý.
E. Jamaýbaevtyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń transshekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrmasyna sáıkes Shekaradaǵy zańsyz saýda aınalymyna qarsy is-qımyl jónindegi keshendi jospar ázirlenetin bolady.
Jalǵan alýshylardyń atyna taýarlardyń jalǵan tranzıtin jáne jetkizilýin boldyrmaý maqsatynda avtokólik quraldaryna navıgasııalyq plombalardy qoldaný keńeıtiledi.
Salyqtardy tóleýdiń tolyqtyǵy úshin taýarlarǵa arnalǵan elektrondyq ilespe júkqujattaryn rásimdeý jolymen ımporttan bastap bólshek saýdaǵa ótkizýge deıingi barlyq tizbek boıynsha baqylaý engiziledi. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderiniń ýákiletti organdarymen taýarlardyń sany men quny týraly aqparat almasý qamtamasyz etiledi.
2019 jyldyń 1 maýsymynan bastap alkogol ónimin sıfrlyq tańbalaý boıynsha pılottyq jobany júrgizý jalǵasýda.
«Jasandy zerde jáne kólik aǵyndaryn avtomatty basqarý tehnologııalaryn engize otyryp, ótkizý pýnktterin modernızasııalaý kózdeledi. Qytaıdyń Eksımbankiniń qaryzy sheńberinde Sıtýasııalyq ortalyq qurylysyn salý jáne 9 avto jáne 1 temir jol ótkizý pýnktterin modernızasııalaý josparlanýda», — dedi Úkimet otyrysynda Erulan Jamaýbaev.
«Nur joly» ótkizý pýnktiniń úlgisi boıynsha, basqa da ýchaskelerde «Elektrondyq kezek» júıesi engiziledi. Bul mobıldi qosymsha arqyly kezekke aldyn ala tapsyrys berýge múmkindik beredi. «2021-2022 jyldary “Integrasııalanǵan derekter bazasy” jáne “Salyqtyq ákimshilendirýdiń ıntegrasııalanǵan júıesi” AJ jańǵyrtylatyn bolady. Jalpy, aqparattyq júıeler sany 21-den 6-ǵa deıin qysqarady», — dedi qarjy mınıstri.
Sonymen qatar Erulan Jamaýbaev reınjınırıng jáne júıelerdi mıkroservıstik arhıtektýraǵa aýystyrý ónimdilikti 10 esege arttyrýǵa múmkindik beretinin aıtty.
Sondaı-aq, qosymsha qun salyǵyn ákimshilendirýde Blockchain-tehnologııasyn engizý josparlanýda. Bul salyqtardy tóleýden jaltarý táýekelin azaıtady jáne qolma-qol aqshaǵa aınaldyrý mámilelerin azaıtady. Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes iri salyq tóleýshileri úshin kóldeneń monıtorıng engiziledi. Ony kvazımemlekettik sektordan bastaıdy.
«Kóldeneń monıtorıng salyq tóleýshilerge shyǵyndardy qysqartýǵa jáne salyqtyq baqylaý sheńberinde táýekelderdi azaıtýǵa múmkindik beretin tıimdi model bolyp tabylady. Sondaı-aq, bul salyqtyq baqylaýǵa jumsalatyn qarajatty aıtarlyqtaı qysqartýǵa, ósimpuldar men aıyppuldardy boldyrmaýǵa múmkindik beredi», — dep túsindirdi mınıstr.
Úkimettiń ótken keńeıtilgen otyrysynda QR Prezıdenti Q. Toqaev alǵa qoıǵan salyqtyq ákimshilendirýdi túbegeıli jeńildetý jáne jeńildetý jónindegi mindetterdi iske asyrý prosesinde qabyldanǵan sharalar týraly aıta kele, Erulan Jamaýbaev bıyldan bastap jeke tulǵalardyń múlki men jerine salynatyn salyqtar biriktirilgenin, eki salyq ta biryńǵaı tólemmen tólenetinin habarlady. Bul rette kóp páterli turǵyn úılerdiń menshik ıeleri úshin jer salyǵy alynyp tastaldy. «Halyqqa arnalǵan salyq tóleýdiń yńǵaıly “E-Salyq Azamat” mobıldi qosymshasy ázirlendi. Qosymsha rekvızıtterdi toltyrmaı-aq salyq tóleýge múmkindik beredi. Jeke kásipkerler úshin “E-Salyq Business” qosymshasy ázirlenýde», — dep qosty ol.
Jeke kásipkerlerdi tirkeý men jabýdy, salyq eseptiligin usynýdy ońaılatý, sondaı-aq komıssııany jáne fıskaldyq derekter operatorlarynyń qyzmetterine aqy tóleýdi alyp tastaý qarastyrylýda. Osy qosymshalar salyq tóleýshi rastaı alatyn nemese túzete alatyn eseptilikti avtomatty túrde qalyptastyrady.
Zańnamany odan ári jetildirýge qatysty aıtar bolsaq, bul baǵytta Mınıstrlik ákimshilendirýdi jaqsartýǵa baǵyttalǵan birqatar usynystar ázirledi.
Birinshi, elektrondyq shot-faktýralardy paıdalaný mindetti bolatyn sýbektilerdiń tizbesin keńeıtý kózdelgen. Qazirgi kezde elektrondyq shot-faktýralardy tek qosylǵan qun salyǵyn tóleýshiler, sondaı-aq, pılottyq rejımde dárilik zattar men altyn kenin ótkizýshiler ǵana jazyp beredi.
Ekinshi, kapıtaldy shetelge shyǵarýǵa jáne ekonomıkany deofshorızasııalaýǵa qarsy is-qımyl boıynsha keshendi jumystar júrgizilýde. EYDU jáne Ulttyq bankpen elektrondyq málimetter almasý sheńberinde kópjaqty konvensııaǵa qol qoıyldy. Osy jyldan bastap 100-den astam ıýrısdıksııada bizdiń azamattarymyzdyń qarjylyq shottary boıynsha EYDU-men aqparat almasýdy bastaý josparlanýda.
Budan ári Memleket basshysynyń transshekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrmalary aıasynda taýarlardy durys deklarasııalamaǵany úshin keden salasyndaǵy ákimshilik jaýapkershilikti kúsheıtý usynylady. Bul keden salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtardyń sanyn qysqartýǵa múmkindik beredi. Budan basqa, orta kompanııalardyń iri kompanııalar qataryna kóshýine baılanysty respýblıkalyq bıýdjetten jergilikti bıýdjetke tólemderdiń aǵyny shamamen 100 mlrd teńgeni qurady. Osyǵan baılanysty Bıýdjet kodeksine túzetýler engizý usynylady.
Buǵan qosa qarjy mınıstri E. Jamaýbaev 2020 jyldan bastap engizilgen tekserýlerge 3 jyldyq moratorıı kassalyq tártipti tómendetkenin atap ótti. Josyqsyz kásipkerler bul bastamany salyqtan jazasyz jaltarý múmkindigi retinde qabyldady. Tek ótken jyldyń ózinde «Azamattyq baqylaý – chekti talap et» jobasy sheńberinde Memlekettik kirister komıtetine buzýshylyqtar týraly beıne-tirkeýmen 16,5 myń habarlama kelip tústi.
Taǵy bir mańyzdy usynys keıbir kadrlyq ózgeristerge qatysty. Atap aıtqanda, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi men «Adaldyq alańy» jobalyq keńsesi memlekettik kirister qyzmetkerleriniń jalaqynyń tómen bolýyna, áleýmettik qorǵalmaýyna jáne jaýapkershiliktiń joǵary bolýyna baılanysty sybaılas jemqorlyqqa ushyraý qaýpi týraly habarlaıdy.
«Mundaı jaǵdaı jeke sektorda alǵan bilimderi men daǵdylaryn jıi qoldanatyn, tájirıbeli qyzmetkerlerdiń ketýine ákep soǵady. Osyǵan baılanysty, bazalyq jalaqyǵa ústemaqymen synyptyq shenderdi engizý jáne biryńǵaı nysandy kıim-keshekti engizý usynylady», — dep atap ótti mınıstr E. Jamaýbaev.
Atalǵan sharalar joǵary bilikti kadrlar men sabaqtastyqty saqtaýǵa, sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetýge, sondaı-aq memlekettik kiris organdarynyń mártebesin arttyrýǵa múmkindik beredi dep boljanýda.
Atalǵan aqparattyq júıeler men sıfrlyq sheshimderdi odan ári engizý derekter bazasyn ózektendirýge jáne olardy óńdeýdi jedeldetýge, salyqtyq-kedendik ákimshilendirýdi ońaılatýǵa jáne «kóleńkeli» ekonomıka deńgeıin tómendetýge múmkindik beredi.
Osy sharalardy iske asyrý 1 trln teńgeden astam qosymsha túsimderge jol ashady.
Salyq jáne kedendik ákimshilendirý máseleleri boıynsha baıandama jasaǵan QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylov bıýdjettiń kiris bóligin arttyrý basym mindetterdiń biri bolǵanyn jáne bolyp qala beretinin atap ótti. Bul baǵytta sıfrlandyrýdyń barlyq áleýetin paıdalaný mańyzdy.
Sondaı-aq, ol QR Qarjy mınıstrligine kásipkerlerdiń bankter arqyly aqsha aýdarymdaryn fıskalızasııalaý máselelerine erekshe nazar aýdarý qajet ekenin aıtty.
«Sońǵy 3 jylda joǵaryda atalǵan sharalar bıýdjetke 2 trln teńgeden astam qosymsha túsimderdi qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Osyǵan baılanysty osy baǵyttaǵy jumysty kúsheıtý qajet», — dep atap ótti QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary.
Budan ózge, barlyq múddeli memlekettik organdar atalǵan baǵyttaǵy úılestirilgen jumysty jalǵastyrýy qajet.