Bozjyra máselesi: Tabysymyz artqanymen, tynysymyz tarylmasa ıgi

Investor: «joba tıisti kelisim men berilgen aqparat negizinde daıyndaldy»

Alǵashynda ınvestorlar bul jobany Jabaıushqan qaýma­ly­nyń aýmaǵyndaǵy Bozjyra shat­qalynyń mańynda júzege asy­rýdy kózdegen edi. Alaıda osy másele qoǵamda rezonans tý­dy­ryp, Memleket basshysy Úki­metke ınvestısııalyq jobany qaıta qaraýǵa tapsyrma berdi. Osy­ǵan baılanysty Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstrligi men Mádenıet jáne sport mınıstrligi birlesip, tabıǵat qorǵaýshylary, ekolo­gııa salasynyń sarapshylary, qoǵam belsendileri jáne jergi­lik­ti halyqtyń qatysýymen bir­neshe kezdesý ótkizdi. Sonyń qo­ry­tyndysyna sáıkes, qonaqúı­diń qurylysyn Jabaıushqan qaý­ma­lynan tys jerge aýystyrý tý­raly sheshim qabyldandy. Jýyr­da ótken qoǵamdyq tyńdaýda ın­ves­torlar jobanyń eskızdik nus­qalaryn usynyp, onyń qorshaǵan ortaǵa áserin baǵalaýǵa qatysty nátıjelerin jetkizdi.

«Bul jobaǵa baılanysty ju­mys tıisti kelisim men berilgen aqparattyń negizinde daıyndal­dy. Qoldanystaǵy joldyń mańy­nan jańa ótpeli joldar qaras­tyrylmaq. Nátıjesinde, jol­daǵy kólik aǵyny bir jerge shoǵyr­landyrylyp, uıymdastyrylady. Bizdiń maqsatymyz – uıymdasqan týrızmdi damytý», dedi ınve­s­tısııalyq jobanyń ekologııalyq máseleler jónindegi jobalaýshysy Elena Ivanova.

Resmı aqparatqa súıensek, ın­vestısııalyq jobanyń quny – 38,6 mlrd teńge. Qurylystyń aýmaǵy – 28,1 gektar. Osyǵan sáıkes, sapar ortalyǵyn (0,5 gektar), «standart» jáne «lıýks» sanatyndaǵy 50 nómirli qonaq­úı keshenin (25,4 gektar), sondaı-aq meıramhana, basseın jáne iskerlik kezdesýlerge arnalǵan oryndar salý josparlanýda. Bu­ǵan qosa tikushaq qonatyn alań da qaras­tyrylmaq. Tıisti ınfra­qurylymdy tartýda ınvestor «jasyl» tehnologııalarǵa basymdyq beretinin alǵa tartyp otyr. Bul týrıstik keshenniń jobasyn Tethys Aktau IV kompanııasynyń tapsyrysymen Sembol Safari Construction JShS daıyndaǵan. Eń bastysy, salynatyn nysan Bozjyranyń ajaryna aınalǵan biregeı relefti taýlardan 3,4 jáne 3,7 shaqyrym qashyqtyqta ornalasady dedi joba avtorlary.

Jabaıy týrızmdi toqtatady

«Qyzylsaı» tabıǵı parki 2012 jyly ashylyp, sol kezde kóp­shilik Bozjyra shatqaly týraly bile bastady. Qazir týrıs­ter­diń aǵyny qarqyndy túrde ósip keledi. Inspektorlyq qyz­me­time kirisken soń, janýarlar týraly zertteı bastadym. Ys­tyq kúnderi dala janýarlary biz­den qoryqpaı, qasymyzǵa ke­lip, sý iship ketedi. Tipti qazir qyz­met­kerlerimiz janýarlarǵa jaqyn­dap, sýretke túsire alady. De­mek, ańdardy qorqytpasańyz, adamdardyń qasynda júredi. Tý­rısterdiń Bozjyraǵa jol tal­ǵamaıtyn kóliktermen retsiz kelýi sal­darynan aýmaqtaǵy topy­raq­tyń jamylǵysy nashar­laı tústi. Kóbinese kólikter bir qa­tarmen qozǵalatyndyqtan olar­dyń so­ńy­nan kóteriletin shań ósim­dikterge qonyp, onyń kesiri ja­nýar­lardyń popýlıasııasyna tıedi. Máselen, dala kemirgishteriniń kóbeıýine keri áseri baıqalýda. Esepteýimiz boıynsha jol talǵamaıtyn kó­lik­terdiń aǵynyna baılanysty ja­sandy 7 jol paıda bolyp, sha­­ma­men 750 gektardaı jer bú­lin­­di. Bul tek sońǵy úsh jyl­da oryn alǵan jaǵdaı», dedi «Qy­zyl­­saı» memlekettik óńirlik ta­bı­ǵı par­kiniń basshysy Omar Sarsenǵazıev.

200-den astam jumys orny ashylady

Múddeli toptyń aıtýyn­sha, jobanyń áleýmettik turǵyda ma­ńyzy zor. Nege deseńiz, onyń júzege asyrylýymen 200-den as­tam jergilikti ha­lyq jumys oryn­darymen qamty­lady dep kóz­delse kerek. Sol sebepti Qa­raqııa aýdanynyń tur­ǵyn­dary­nyń arasynda bul bastamany qoldaıtyndar da bar.

«Men Quryq aýylynyń tur­ǵy­nymyn. Aýyldaǵy barlyq jas­tardyń atynan Bozjyradaǵy týrıstik nysannyń qurylysyn qoldaıtynymyzdy aıtqym kele­di. Bul joba jumys izdep júrgen jastarǵa berilgen múmkindik. Olar úshin bul úlken qoldaý. Eger atalǵan ortalyq iske qosylsa, aýdanymyzdy damytýǵa jol ashylady», dedi aýdan turǵyny Serik Jaqsylyqov.

Osyndaı mazmundaǵy pikirdi aýdannyń keıbir aǵa býyn ókilderi de qýattap, atalǵan joba óńirdiń órkendeýine úles qosatynyna se­nim bildirdi.

Qorshaǵan ortaǵa baǵalaý nashar daıyndalǵan

Desek te jekelegen qoǵam bel­sen­dileri men ekologter qury­lys nysanyna qatysty Qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý álsiz daıyn­dalǵanyn, sol sekildi onyń zamanaýı ekologııalyq talaptarǵa sáıkes kelmeıtinin aıtady.

«Jobada Qorshaǵan ortaǵa áser­di baǵalaý kórsetilgen, ıaǵnı bul jobanyń ekinshi kezeńi. Alaı­­da munda paıdalanylatyn sý kó­lemi kórsetilmegen. О́ıt­ke­ni bas­­seınniń qurylysy qa­ras­ty­­rylǵanyn eskersek, onyń edá­ýir sý kólemin qajet ete­tini bel­gili. Sondaı-aq káriz-tazar­tý qu­­rylymy salynǵannan ke­ıin sý­dyń qaıda aǵyzylatyny kór­setil­megen. Sol sekildi tikushaq qo­na­­tyn alań qarastyrylady dep aıtyldy. Biraq ta tikushaqtyń dy­bysy qandaı bolatyny, sondaı-aq onyń qorshaǵan ortaǵa áseri eskerýsiz qalǵan», dedi ekolog Laýra Malıkova.

Sarapshylar rekreasııa­ly júk­­temege de tıisti esep júr­gi­­zil­­­­megenin jetkizdi. Máselen, atal­­­­ǵan aýmaqqa bir mezette 100-den as­tam adam kelgende, shat­qal­­dyń buǵan qanshalyqty shydas bereri aıtylmaǵan. Budan bó­­lek, káriz júıelerindegi ja­ǵym­­syz ıiske ­baılanysty sa­nı­­­tar­­lyq táýekelder nazardan tys qal­­ǵany ekologterdi alań­da­typ otyr. Belsendilerdiń piki­­rine júginsek, joǵarydaǵy Qor­­shaǵan ortaǵa áserdi baǵa­laý­da ınfraqurylymdyq kom­mýnı­ka­­sııanyń áseri, atap aıtqan­da elektr jáne sý júıeleriniń, avto­­kólik joldary men jelilik ınfra­­qurylymnyń oń jáne teris yq­paly eskerilmegen.

Týrısterge 5 jul­dyzdy qonaqúıdiń qajeti joq

Jergilikti tabıǵı qoryq ókil­­deri qurylys jumystary myń­­jyldyq tarıhty qamtıtyn pa­leon­tologııalyq eskertkish­ter­ge zaqym tıgizbeı me dep alań­daı­dy. Qoryqshylardyń aıtýynsha, sheteldik týrıster tumsa ta­­bı­­ǵa­­ty­men kóz tartatyn bul aýmaq­­qa qonaqúı bolmasa da ke­le beredi. Aıtalyq, jyl saıyn alys-ja­qyn elderden Mańǵystaý óńi­rine aǵylatyn saıahatshylar ıns­pektorlardyń eski kólikterine oty­ryp, saıyn dalany aralaýdy daǵdyǵa aınaldyrǵan. Tipti dalaǵa túneýdi qoryqshylardan da jetik meńgerip alǵan syndy. Sondyqtan da sheteldik týrıs­ter­diń jalǵyz tilegi – adam aıaǵy jıi basa bermeıtin tabıǵaty tylsym jerlerdi qaz qalpynda saqtaý.

Qorshaǵan ortaǵa áser­di baǵa­laý nátıjesin Qazaqstan­nyń ­bıo­­alýandylyqty saqtaý qaýym­das­tyǵy da quptamaıtyndaryn jet­­­kizdi. Uıymnyń atqarýshy dı­­rek­­torynyń orynbasary, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Sergeı Sklıarenkonyń aıtýyn­sha, shartty qonaqúıdiń orny Boz­jyra shatqalynan at shaptyrym jerde ornalasqandyqtan eko­logııalyq baǵalaý jumystary tıisti deńgeıde qaralmaǵan. Onyń ústine baǵalaý qujatynda eskirgen málimetter qamtylypty.

«Mańǵystaý oblysynyń Qa­ra­­qııa aýdanyndaǵy qonaqúı ke­she­ni» jobasyna baılanys­ty Qorsha­ǵan ortaǵa áserdi ba­ǵa­laý jumysy uqypsyz, sapa­syz, eskirgen de­rek­ter­diń negizinde naqty dá­lel­siz, son­daı-aq kóptegen or­fo­­gra­­fııalyq qateliktermen oryn­­dalǵan. Birde-bir balama nusqa qarastyrylmaǵan. Bul «Qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy júrgizý jónindegi nusqaýlyq» pen Eko­logııalyq kodekstiń talabyna sáı­kes kelmeıdi. Usynylǵan «Qor­shaǵan ortaǵa áserdi baǵalaý» bó­ligi tolyǵymen qabyldanbaýy kerek. Qonaqúıdi ornalastyrýdyń balama nusqalary qarastyrylýy tıis. Atap aıtqanda, birde-bir ny­san Bozjyra shatqalynyń núk­telerinen kórinbeýi, kózge túspeýi tıis. Al kommýnıkasııalyq jeli­ler sırek kezdesetin jáne baǵaly janýarlardyń júrip turýyna áserin tıgizbeý qajet. Balama nusqalarǵa toqtalsaq, jumys jobasyn ázirlemes buryn ony qoǵam ókilderimen talqylap, oblys­tyq týrıstik ınfraqurylymdy damytýdyń perspektıvalyq stra­tegııasy bekitilýi tıis. So­nyń ne­gizinde ınvestorlarǵa ýchas­keler bóliný qajet», dedi S.Sklıarenko.

Elimizdegi ekologııalyq másele halyqaralyq qaýymdastyqtyń da nazaryn aýdarǵany baıqalady. Naqty aıtsaq, amerıkalyq jýrnalıst, National Geographic ǵylymı qoǵamynyń múshesi Pol Salopek Bozjyradaǵy qurylysty qazaq halqyna qarsy jasalǵan qylmys dep baǵalady.