Shaǵyn nesıe berý salasyndaǵy 2020 jyldyń basty oqıǵalarynyń biri buryn baqylanbaǵan nesıe berýshilerdiń (lombardtar, nesıelik seriktestikter, onlaın-nesıe berýshiler) mıkroqarjy uıymdarymen (MQU) birigýi boldy. MQU Ulttyq banktiń baqylaýynda 2016 jyldan bastap, al 2020 jyldan bastap Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń baqylaýynda bolady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Qazirgi ýaqytta barlyq banktik emes nesıelik uıymdar mıkroqarjylandyrý dep atalatynyn osyǵan deıin habarlaǵanbyz.
Kredıtorlardyń shoǵyrlanýy naryqtyq kórsetkishterdiń dınamıkasyna áser etti. Sońǵy málimetterge sáıkes, MQU nesıelik portfeli 2020 jyldyń basynan bastap 30% ósip, úshinshi toqsannyń sońynda 380 mlrd.
– Sonymen birge 90 kúntizbelik kún ishinde merzimi ótken qaryzdyń úlesi (90+ NPL) 6,9% deıin ósti. Kórsetkishtiń nasharlaýyna onlaın-nesıe berýshiler usynǵan merzimi ótken qaryzdardyń statıstıkasynda esepke alý, sondaı-aq kóktemde engizilgen tótenshe jaǵdaı jáne odan keıingi ekonomıkalyq quldyraý áser etti, – dep túsindiredi Erbol Omarhanov.
2020 jyldyń toǵyz aıynda MQU-nyń taza paıdasy 2019 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda shamamen 18,5 mlrd. Pandemııaǵa baılanysty oqıǵalar sektordyń tabystylyǵyna áser etti. Bul týraly sarapshy bylaı deıdi.
– 2020 jyldyń naýryzynan bastap MQU banktermen birge nesıe portfelin is júzinde alty aıǵa deıin saqtap, halyqqa jáne shaǵyn jáne orta bızneske keıinge qaldyrýdy usyndy, - dep túsindiredi Erbol Omarhanov.
Sonymen birge, Erbol Omarhanov karantın kezinde halyqtyń onlaın rejıminde usynylatyn shaǵyn nesıelerge suranysy artqanyn atap ótti.
– Alaıda onlaın-nesıeleý naryǵy dástúrli shaǵyn nesıelendirýden erekshelenedi. Mıkroqarjy uıymdary shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetedi. Qashyqtyqtan jumys jasaıtyn onlaın-nesıe berýshilerdiń kópshiligi negizinen tutynýshylyq nesıe berýge mamandanǵan. Biz bárimizdi mıkroqarjy uıymdary dep ataǵanymyzben, biz óz qyzmetimiz ben mindetterimiz boıynsha konseptýaldy túrde erekshelenemiz, – dep atap ótti ol.
Sonymen birge ol ShOB-pen tikeleı jumys jasaıtyn dástúrli MQU jeke tulǵalarǵa ınternettegi tutynýshylyq nesıe beretin mıkroqarjy uıymdaryna qaraǵanda edáýir shyǵynǵa ushyraǵanyn túsindiredi.
– Dástúrli mıkroqarjy uıymdary, lakmýs synaǵy nemese shaǵyn jáne orta bıznestiń jaǵdaıyn anyqtaıtyn ındıkator sııaqty kez-kelgen ózgeristerge óte sezimtal, – dep atap ótti Erbol Omarhanov.
Onlaın-baǵytty damytý sektor úshin de mańyzdy boldy. Kóptegen MQU bolashaqta qashyqtyqtan jumys jasaý basymdyqqa ıe bolatynyn túsindi. Internet arqyly qyzmetterdi usyný kompanııanyń óndiristik shyǵyndarynyń tómendeýine de áser etedi.
Mıkrokredıtter naryǵy úshin taǵy bir mańyzdy oqıǵa - nesıe berýshilerdiń qaryz alýshylar aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrýǵa, azamattardyń boryshtyq júktemesiniń deńgeıin tómendetýge jáne buryn rettelmegen salada tártipke keltirýge baǵyttalǵan quqyqtyq retteýdegi ózgerister. Erbol Omarhanovtyń aıtýynsha, qazir mıkroqarjy qyzmeti týraly zańnamalar is júzinde banktik retteýmen uqsas.
– Mysaly, mıkroqarjy uıymdary, mıkrokredıt bermesten buryn, oǵan qyzmet kórsete almaıtyndarǵa tólem jasaı almaý úshin qaryz alýshynyń qaryz júktemesiniń koeffısıentin esepteýi qajet. Syıaqy mólsherlemesiniń shekteýli mólsheri bar, olardan asyp ketýi úshin mıkroqarjy qyzmetine tyıym salýǵa deıin jaýapkershilik qarastyrylǵan. Mıkrokredıttik kelisimsharttyń mazmunyna, qariptiń ólshemine jáne ondaǵy barlyq qajetti aqparatty, onyń ishinde mıkrokredıtti paıdalanǵany úshin qaryz alýshynyń syıaqy stavkalary men artyq tólemderin kórsetý qajettiligine talaptar qoıyldy, –dedi sarapshy.
Mıkroqarjy uıymdary úshin jarǵylyq jáne menshikti kapıtaldyń mınımaldy mólsheri 100 mıllıon teńgege deıin ulǵaıtyldy, menshikti kapıtaldyń jetkiliktilik koeffısıenti, bir qaryz alýshyǵa shekti táýekel, leveredj koeffısıenti engizildi, paıyzdar men ósimpuldardy esepteýge shekteýler qabyldandy.
Osylaısha, barlyq banktik emes nesıelik uıymdar Ulttyq Bankke toqsan saıyn mindetti prýdensıaldyq normatıvterdiń saqtalýy týraly esepter berýge mindetti.
- Al 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap mıkroqarjy qyzmetin lısenzııalaý engiziledi. MQU qarjy ınstıtýttarynyń tizimine engizildi jáne býhgalterlik esep pen qarjylyq eseptiliktiń halyqaralyq standartyna (HQES) kóshirilip jatyr, – deıdi Erbol Omarhanov.
Aldaǵy jyly MQU-ny retteýdiń quqyqtyq rejımi turaqtalady, naryq kontýry qalyptasady dep úmittenemiz. О́z kezeginde, MQU qyzmetterdiń sapasyn jaqsartýǵa jáne paıdalaný shyǵyndaryn tómendetýge sáıkes jańa ınnovasııalyq tehnologııalardy engizýge umtylatyn bolady.
–Naryqtyń osy segmentindegi básekelestik aıtarlyqtaı joǵary jáne turaqty bolyp tabylady, klıentteriniń qajettilikterine baǵdarlanǵan qarjylyq turaqty kompanııalar oǵan tótep bere alady , –dep sózin túıindedi Erbol Omarhanov.
О́tken jyly MQU nesıesi paıyzynyń kúmándi tustary jaıly el ishinde júrgen pikirler Parlament qabyrǵasyna deıin jetkenin jáne 2021 jyldan bastap Qazaqstanda tirkelgen MQU 2021 jyldan bastap jańa erejeler boıynsha jumys isteıtinin jazǵan bolatynbyz. Sebebi MQU-nyń jarǵylyq kapıtaly 2020 jyldyń 1 qańtarynan 1 shildesine deıin ol 30 mıllıon teńge bolýy kerek bolatyn. 2021 jyldan bastap 50 mıllıonǵa, al 2022 jyldan bastap 100 mıllıon teńgege deıin ósedi.
Qazaqstan mıkroqarjy uıymdary qaýymdastyǵynyń basshysy Erbol Omarhanov 2020 jyldyń sońynda jýrnalıstermen kezdesken kezde MQU nesıesi paıyzyna qandaı shyǵyndar kiretinin jáne qandaı jaǵdaıda ony tómendetýge bolatyndyǵyn túsindirip berdi.
Onyń aıtýynsha, ortasha alǵanda, mıkroqarjy uıymdary naryǵynda jyldyq tıimdi syıaqy stavkasy shamamen 38% quraıdy, bul mólsher qarjylyq retteýshi MQU men bankter úshin belgilegen shekti dálizde. Al maksımaldy dáliz – 56 paıyz.
Ol sondaı-aq MQU-nyń joǵary syıaqy mólsherlemesi týraly eskertýdi kóp estıtinin le eskertip ótti. Biraq is júzinde múldem olaı emes, MQU-paıyzdyq mólsherlemeniń shekti dálizi Ulttyq banktiń baqylaýynda turǵandyqtan, eshkim shekten asyp kete almaıdy. MQU basshysy sondaı-aq jyldyq syıaqy qandaı talaptardan turatynyn da aıtyp ótti.
Esterińizge sala keteıik, 2020 jyldyń sońynda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi (QNRD) Ulttyq bankpen jáne Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵymen (QQQ) birlesip, ártúrli tıptegi qaryz alýshylar men ónimder úshin dıfferensıaldaý jáne shekti stavkalardy belgileý mehanızmin ázirleýge nıetti ekenin málimdegen bolatyn. Ulttyq bank basshysy Erbolat Dosaev 2020 jyly qarasha aıynda parlament senatynyń otyrysy MQU ekonomıkanyń naqty sektoryn memlekettik baǵdarlamalar, «Jol kartasy» baǵdarlamasy jáne Ulttyq bıznes bankiniń baǵdarlamalary boıynsha nesıelendirýge qatysatynyn, bul sheshim ShOB-qa nesıe berýdiń qosymsha sharasy retinde qarastyrylatynyn, bankter ShOB-pen qalaı jáne qalaı jumys isteıtinin bile bermeıdi, al MQU shaǵyn bıznespen jumys isteýde úlken tájirıbege ıe ekenin aıtqan bolatyn.
– Bizdiń oıymyzsha, ekonomıkalyq nesıeleý baǵdarlamalaryna AQR-den ótken bankter ǵana qatysady. Endi ekonomıkaǵa nesıe berýge tek súzgiden ótken MQU-na ǵana ruhsat. Qazaqstanda osyndaı 283 bar, – deıdi UB ókili.