Sapaly bilim berý, álemniń aldyńǵy qatarly elderimen básekeles bolý qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryna jańa mindetter júkteıdi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sapasyz bilim beretin joǵary oqý oryndaryna eskertý jasap, akademııalyq adaldyqty buzǵany úshin joǵary oqý oryndarynyń jaýapkershiligin qosymsha kúsheıtý kerektigin, sonymen birge sapaly bilim berip jatqan joǵary oqý oryndaryn jan-jaqty nyǵaıtýdy tapsyrǵan-dy.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń derekteri boıynsha, qazirgi kezde elimizde 128 joǵary oqý orny bar. Búginde halyqaralyq reıtıngte jetekshi oryndardan kórinip júrgen oqý oryndarynyń oqytý baǵdarlamasy otandyq bilim naryǵynyń talaptaryna sáıkes kele me? Oqý bitirgenimen, mamandyǵyna oraı jumys taba almaı júrgen mamandar máselesi oqý oryndarynyń dárejesimen qanshalyqty baılanysty? Saladaǵy reformalardyń keleshegi qandaı? Qoǵamda bilim salasyn tolǵandyrǵan máselelerge baılanysty túıtkil kóp. Osy oraıda Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Kárimbek Qurmanálıev «Prezıdent atap ótkendeı, qashanǵy sapasyz joǵary oqý oryndary «dıplom basyp shyǵarýdy jalǵastyra bermek?» dep alańdaýshylyq bildiredi. Ǵalymnyń aıtýynsha, Memleket basshysy ýnıversıtetterdiń sapasyz bilim beretinderin jabýǵa pármen berip otyr, osy oraıda Bilim jáne ǵylym mınıstrligi memlekettik mańyzy mol máselede baıyptylyq tanytyp, ýnıversıtetterdi bas lısenzııasynan aıyrý emes, sapasyz mamandyqtar lısenzııasynyń kúshin joıýdan bastasa, nátıje bolady. Al qoǵamda alańdaýshylyq týǵyzǵan máseleniń biri – toqsan jyldyq tarıhy bar, keńestik kezeńde Ortalyq Azııadaǵy jetekshi oqý oryndarynyń qatarynda bolǵan Qazaq kólik jáne kommýnıkasııa akademııasynyń lısenzııasynan aıyrylýy. Bul máselede tıisti mınıstrlik úshin aqparattyń azdyǵy yqpal etip otyrǵanyn atap ótken professor «Prezıdentimizdiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáıkes atalǵan joǵary oqý orny qandaı biliktilik talaptaryna saı bolmady, materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, oqytýshy-professorlar áleýeti qaı deńgeıde ekendigi týraly tolyqqandy aqparat berilgende, qoǵamda mundaı ekiushty pikir qalyptaspas edi. Elimizdiń kólik jáne kommýnıkasııa salasyna talaı býyn mamandardy daıarlap shyǵaryp, dostastyq elderine málim bolǵan oqý ornyn jaýyp tastaýǵa ne túrtki boldy?» degen qynjylysyn bildirdi. Osy oraıda joǵary oqý oryndaryn teksergende, álemdik júıede qalyptasqan akkredıtteý úderisine mán berý qajet ekendigin aıtty.
Professor «Elimizdegi eki Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy bergen sertıfıkattardyń salmaǵy bolmaı, tekserýshiler olar bergen sertıfıkatqa senimsizdik tanytatyny qalypty jaǵdaıǵa aınalyp bara jatqandaı. Dúnıejúziniń bilim júıesi memlekettik baqylaýdan ketip, jalpy halyqtyq akkredıtteý organdarynyń qorytyndysyna qulaq asyp jatqan kezeńde mınıstrliktiń baǵytyn aıqyndap alǵanymyz abzal. Osy oraıda joǵary bilim sapasyn kóteremiz desek, álemdik tájirıbege ıek artý qajet. Dúnıejúzilik tájirıbede joǵary bilim jónindegi dıplom stýdenttiń qandaı mamandyq boıynsha oqý baǵdarlamasyn támamdaǵanyn naqtylaıtyn anyqtamasy ispetti, al mamandyqqa sáıkestigin biliktilik komıssııasy anyqtaıdy. Bolashaq maman sol komıssııaǵa emtıhan tapsyryp mamandyǵyna sáıkestiligi týraly biliktilik komıssııasynyń qorytyndysyn alady. Jumys berýshi maman biliktiligin sertıfıkatta kórsetilgen quzyrettilikke baılanysty baǵalaıdy. Al komıssııanyń oń qorytyndysyna ıe bolǵan maman jumys tappaı qalamyn ba dep alańdamaıdy. Osyǵan oraı bilim týraly zańnamalyq aktilerge negizdeme jasap, ózgertýler men tolyqtyrýlar engizýdi qolǵa alý qajet», dedi.
Prezıdenttiń joǵary oqý oryndaryn jan-jaqty nyǵaıtý maqsatynda 15 bazalyq óńirlik joǵary oqý ornyn jańǵyrtý týraly tapsyrmasyna oraı oıyn bildirgen K.Qurmanálıev endigi kezekte el Úkimeti joǵary oqý oryndaryna bólinetin memlekettik granttardyń óńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq suranystaryna sáıkes bólinýin jiti qadaǵalaý kerektigin jetkizdi. Sonymen birge mamandandyrylǵan joǵary oqý oryndarynda naqty baǵyttarǵa baǵdarlanǵan oqý baǵdarlamalary boıynsha maman daıarlaýǵa qol jetkizip, jumys berýshilerdiń suranysyn qamtamasyz ete otyryp, túlekterge maqtaýly mekemelerde qyzmet etýine múmkindik týǵyzý nátıjesin beretini sózsiz. Bul – álemdik júıede keń qoldanystaǵy tájirıbe. Al baǵdarlamaǵa mán berý úshin, mamandyqqa mán berý qajet. Naqty aıtqanda, «Eńbek naryǵynyń suranysyna saı keletin teorııalyq bilim men tájirıbelik taǵylymy mol maman daıarlaý deńgeıin arttyrý, mamandyqtar arasyndaǵy básekelestik – joǵary bilim sapasyn kóterýge aparatyn jol. Sondyqtan árbir joǵary oqý orny mamandyqtarymen maqtaný kerek. Mysaly, Keńes kezinde ekonomıster degende – «Narhoz», zańgerler men jýrnalıster degende – «QazMÝ», shet tili mamandary degende – «Almaty shet tilderi pedagogıkalyq ınstıtýty», al muǵalimderdiń ustahanasy degende qart «QazPI» tilge orala ketetin. Al búginde kez kelgen joǵary oqý orny 50-60, keminde 10-15 mamandyq boıynsha mamandar daıarlaýy kadrlardyń qadirin ketirip otyrǵany belgili», deıdi sarapshy. Osy tusta mamandandyrylǵan ýnıversıtetter qurýdy usynǵan professor 50-60 mamandyq boıynsha lısenzııasy bar joǵary oqý oryndary soǵan sáıkes oqý baǵdarlamalary men reıtıngtik kórsetkishterge qol jetkizedi deýdiń shyndyqqa janaspaıtynyn aıtady. Sondyqtan da joǵary oqý oryndary bar-joǵy 5-6 mamandyq boıynsha ǵana halyqaralyq básekege túsip, baǵyn synaýy múmkin. Qoǵamǵa oı salatyn máseleniń mánisi de osynda jatsa kerek.
ALMATY