Qostanaı oblysynyń Amangeldi aýdanyna qarasty Úrpek aýylynda turatyn zeınetker Orynkúl Jumadildáqyzy úıdiń kúndelikti kúıbeń tirshiliginen qoly qalt etkende ózen jaǵalap, bir ýaqyt balyq aýlap qaıtqandy ádetke aınaldyrǵan. Bıyl 75 jasqa kelgen zeınetker nemereleri balyq surasa, qystyń qaqaǵan aıazyna da qaramaıdy. Muz oıatyn burǵysyn, shelegi men qarmaǵyn qolyna alyp aýyl irgesindegi ózenge qaraı tartyp otyrady. Torǵaıdyń qalyńdyǵy bir metr muzyn op-ońaı burǵylap oıyq jasap alyp, qarmaq salýǵa kirisedi.
Orynkúl ájeıdiń syrt kózge tosyn kórinetin bul ermegin jerlesteri de jaqsy biledi. Qysy-jazy qarmaǵyn ustap, ózen jaqta júretin zeınetkerdi aýyl adamdary «balyqshy áje» dep atap ketken.
– 23 jyldan beri Torǵaı ózenine qarmaq salamyn. Qystygúni kóbine shoraǵaı túsedi. Torǵaı jaqta bolmasa, bul mańda sazan túse qoımaıdy. Sondyqtan qystaı shoraǵaı aýlaımyn, basqa balyqtardyń qyltany kóp, balalar jeı almaıdy. Al shoraǵaı alabuǵa, aqbalyqqa qaraǵanda etti, qyltany az. Áýeli bir shelek shabaq aýlap alyp, burǵylap oıyq jasap shabaq oınatamyn. Bir kún tura ma, eki kún tura ma, áıteýir túsken shoraǵaıdy shetinen ala beremin. Nemerelerim de, ózimiz de bir mezgil balyq jegendi jaqsy kóremiz. Jylqynyń etinen jalyǵasyń, sıyr, qoı eti – aýyr. Al balyq jas-kárige birdeı juǵymdy tańsyq as qoı, asqazanǵa jaqsy. Onyń ústine, úlken adam qozǵalyp turmasa qıyn ǵoı, sondyqtan bir ýaq ózen jaǵalap boı jazyp, balyq aýlap sergip qaıtamyn, – deıdi zeınet- ker.
Orynkúl ájeı kóktemde ózenge birneshe jutpany qatar oınatyp, shortan alady.
– Ákem 1954 jyly dúnıeden qaıtty. Shıetteı 5 bala – úsh ul, eki qyzben anamyz jesir qaldy. Men úıdiń úlkeni bolǵan soń, 8-synypty bitirgen soń, shesheme kómektesemin dep jumysqa shyǵyp kettim. Sóıtip, keshki mektepti bitirdim. Keıin Qostanaıda poshta operatory kýrsyn támamdap, baılanys salasynda eńbek ettim. О́zimnen keıingi inim kóterilip, oqýyn bitirgen soń turmysqa shyqtym. Men qaıyn aǵamnyń qolyna kelin bolyp tústim. Eki jyldan soń, abysynym qaıtys bolyp, qaınaǵam úılenip ketti. Artynda qalǵan 5 balany eshkimniń esigine qaratpaıyq dep joldasym ekeýmiz ózimiz jetkizdik. Eńbekke erte úırendik qoı, – dep kúrsindi ájeı.
Balyqshy ájeıdiń sińlisi, óńirge belgili jýrnalıst Gúlbarshyn Smaıylova: «Ápkem bel jazyp bir demalǵan kisi emes. Jas kezinde «Býrda» jýrnalyn jazdyrdyp alyp, ondaǵy kıim úlgilerine qarap otyryp, bizge neshe túrli sándi kıimder toqyp beretin. Apamnyń osyndaı eńbekqor, erkin ári jan-jaqty bolýy minezden, tárbıeden bolsa, ári oǵan jezdemniń de yqpaly zor boldy. Jezdem issaparǵa jıi shyǵatyn. Apam tapsyrmasa da oǵan neshe túrli toqyma quraldary men túrli-tústi jipterdi ózi izdep taýyp, ákep berip: «Seniń qolyń – altyn!» – dep shabyttandyryp otyratyn. Olar bir-birin ómir boıy qoldaýmen keledi. Apam balyq aýlaımyn dese, uly da, jezdem de qarsy bolmaıdy» – deıdi.
Áli kúnge deıin eńbekten qol úzbegen Orynkúl áje qazir de kez kelgen úı sharýasyn dóńgeletip áketedi. Jazda baý-baqsha egip, yrǵaı, qaraqat, alma, tushala, shıe, tańqýraı, qulpynaı, ıtmurynǵa deıin ósirip, odan tosaptyń túr-túrin qaınatyp, jaýyp tastaıdy. Balyqshy ájeıdiń dastarqanynan qyzyl irimshik, aq irimshik, sarysý, qurt, maı, ejigeı, jent sııaqty ulttyq taǵamdar da úzilmeıdi. Mynaý er adamnyń jumysy eken dep qarap turýdy bilmeıtin ámbebap ájeı otaǵasy joqta úıge qonaq kelip qalsa, qoradaǵy toqty-laqty da ózi soıyp, múshelep tastaıdy.
Jetpistiń beseýin baǵyndyrsa da, qartaıdym dep qol qýsyryp otyrmaı, qystyń kózi qyraýda muz oıyp, balyq aýlap, salamatty ómir saltynyń jarshysy bolyp júrgen balyqshy ájeıdiń ár kúni – kópke úlgi.
– Jastaıymnan eńbekke úırengen adammyn ǵoı, qaraǵym, qol qýsyryp qarap otyra almaımyn. Al balyq aýlaý – meniń súıikti sportym. Áıtpese, tamaq taba almaı otyrǵan joqpyz. Shúkir, qoramyz tórt túlikke tolyp tur. Neshe jyldan beri qysy-jazy balyq aýlaımyn. Osy aýylda «Balyqshy kempir» degen atym bar. Balyqshy ekenimdi búkil Imanov biledi, ótirik emes qoı, ol da meniń bir ónerim, – deıdi Orynkúl áje.
Qostanaı oblysy,
Amangeldi aýdany,
Úrpek aýyly