Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń jumysy eldiń ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, halyqaralyq sapa standarttaryna saı bolýǵa jáne shyǵarylatyn ónim túrleriniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa negizdelgen.
«QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy jáne «QazMunaıGaz-qaıta óńdeý jáne marketıng» AQ jetekshiligimen qazirgi kezde Atyraý munaı óńdeý zaýytynda ekologııalyq taza otyn shyǵarýǵa baǵyttalǵan óndiristi jańǵyrtý jumystary júrip jatyr.
Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń jumysy eldiń ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, halyqaralyq sapa standarttaryna saı bolýǵa jáne shyǵarylatyn ónim túrleriniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa negizdelgen.
«QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy jáne «QazMunaıGaz-qaıta óńdeý jáne marketıng» AQ jetekshiligimen qazirgi kezde Atyraý munaı óńdeý zaýytynda ekologııalyq taza otyn shyǵarýǵa baǵyttalǵan óndiristi jańǵyrtý jumystary júrip jatyr.
Qaıta jańǵyrtýdyń birinshi kezeńi bólingen kúkirtti taýarlyq ónimge qaıta óńdeıtin gıdrokúkirtsizdendirý tehnologııasynyń engizilýimen, zaýyttyń tazartý ımarattarynyń qaıta jetildirilýimen, qara tústi munaı ónimderi estakadasyn jańartý, jańa alaý júıesi qurylysymen erekshelenedi. Jańa tehnologııalyq qondyrǵylardy iske qosý nátıjesinde áleýmettik mańyzdy munaı ónimderiniń óndiris kólemi men qarqyny ósip, jalpy kólemdegi joǵary oktandy benzınniń jáne ekologııalyq taza dızel otynynyń úlesi artyp, qospaly avıakerosınniń qosymsha kólemin alý nátıjesinde avıasııalyq otyn mólsheri ulǵaıdy.
Qaıta jańǵyrtýdyń birinshi kezeńiniń ózinde ekologııalyq kórsetkishter biraz jaqsardy. Máselen, munaı óńdeý kólemi 2002 jyly 2,3 mln. tonna bolsa, 2012 jyly 4,4 mln. tonna munaı óńdelgen. Munaı óńdeý kóleminiń artýyna qaramastan atmosferaǵa taraıtyn kúkirtti angıdrıd 2005 jyly 3,5 myń tn/jyl bolsa, 2012 jyl bul kórsetkish 0,3 myń tn/jyldy quraǵan; negizgi lastaǵysh shyǵaryndylar – býlandyrý alańyna jiberiletin sarqyndy sýlardaǵy munaı ónimderi 2002 jyly 144 tn/jyl bolsa, 2012 jyly 2,4 tn/jyl bolǵan; fenol shyǵaryndylary 2002 jyly 3,71 tn/jyldan 2012 jyly 0,11 tn/jylǵa deıin azaıǵan. Jaıyq ózeninen alynatyn sý mólsheri 2004 jyly 10,3 mln. m3/jyl bolsa, 2012 jyldaǵy kórsetkish – 4,77 mln. m3/jyl, munymen qosa ishki óndiristik sý aınalym kólemi artty.
О́ndiristiń jáne aýmaqtyń ekologııalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda zaýyttyń sharýashylyq qyzmetinde ammıak, tetraetılqorǵasyn, quramynda marganes bar oktan kótergish qospalar («Haıtek» turpatty), kúkirt qyshqyly tárizdi zııandy ári ýly zattar qoldanystan alynyp tastaldy.
Búgingi tańda zaýytta ekologııalyq quramdastary basym baǵyt sanalatyn eki iri ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. Olar – qurylysy aıaqtalýǵa taıaý «Aromatıkalyq kómirsýtekter shyǵarý kesheni» jáne bir jyl buryn qarqyndy bastalǵan «Munaıdy tereńdetip óńdeý kesheni qurylysy» jobasy.
Bul jobalardyń ekologııa turǵysyndaǵy eki basymdyǵy bar. Birinshisi – zaýytta óndiriletin avtokólik otynyn qoldanýdan bolatyn áser. Bul jobalar 2016 jyldan bastap munaı óńdeý tereńdigin 85 paıyzǵa jetkizýge, Eýro-5 talaptaryna sáıkes keletin motor otyndaryn óndirýge jáne qara tústi munaı ónimderin óńdeýge múmkindik beredi. Avtokólik benzıni quramyndaǵy kanserogendi benzol mólsheri 1 paıyzǵa azaımaq. Iаǵnı, Atyraý munaı óńdeý zaýytynyń sıpattamasy jetildirilgen motor otyndaryn qoldaný avtokólikterdiń paıdalanylǵan gazynan qorshaǵan ortaǵa tıetin zııandy áserdi azaıtady, – otyn quramyndaǵy kúkirttiń azaıýy atmosferaǵa taraıtyn kúkirt dıoksıdin 2,500-den 70 t-ǵa deıin, ıaǵnı, qyryq esege deıin tómendetedi. Ekinshisi – bul óndiristik nysan-zaýyttyń ekologııaǵa tıgizetin áserin azaıtý. «Aromatıkalyq kómirsýtekter shyǵaratyn keshen qurylysy» jáne «Munaıdy tereńdetip óńdeý kesheni qurylysy» jobalary ekologııalyq baǵyttaǵy jobalar. Bul jobalar qorshaǵan ortaǵa áserdi meılinshe azaıtý jáne keri áserdi boldyrmaý baǵytyndaǵy osy zamanǵy álemdik tehnologııalardy qoldana otyryp jasaqtaldy.
Buǵan deıin ár jyldary turǵyndar nazaryna atalǵan jobalardyń qorshaǵan ortaǵa áserin baǵalaý boıynsha materıaldar usynyldy. Qoǵamdyq tyńdaýlar kezinde aıtylǵan syn-eskertpelerdi zaýyt jobalarmen aldaǵy jumys kezinde eskerdi. «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy atalǵan keshenderdi quryp, jańa óndiristen óńir ekologııasyna keletin áserdi azaıtýǵa jumylyp mynadaı negizgi tabıǵat qorǵaý sharalaryn qarastyrady:
● Jaıyq ózeninen alynatyn sý kólemin azaıtý maqsatynda tazartylǵan sarqyndy sý kólemin kásiporynnyń salqyndatqysh júıesine qaıtarýdy 50 paıyzǵa deıin kóbeıtý;
● benzın saqtaý qazandarynda jáne aromatıkalyq kómirsýtekter saqtaıtyn qazandarda 98 paıyz bý aýlaýǵa múmkindik beretin júzbeli alıýmınıı ponton qoldaný, benzol saqtaý qazandarynda 99 paıyz benzol býyn aýlaıtyn «azot jastyqshalaryn» qoldaný;
● bý aýlaý júıesin qoldana otyryp, aromatıkalyq kómirsýtekter jáne ashyq tústi munaı ónimderin temir jol sısternalaryna germetıkalyq quıý júıesin qoldaný;
● quramynda benzoly bar aǵyndardy jınaıtyn jáne hımııalyq lastanǵan aǵyndardy jınaıtyn jabyq júıeler engizý;
● azot totyǵy shyǵaryndylary ýltratómen tehnologııalyq peshterde janarǵylar paıdalaný.
Bıylǵy jyly zaýytty jasyl sanıtarlyq-qorǵanysh aýmaǵymen qorshaý jumystary júrgizildi. Eki joba boıynsha 322 ga aýmaqty kógaldandyrý kózdelgen, 156 ga jerge aǵashtar men kóshetter otyrǵyzyldy. Buǵan qosa zaýyt perımetri boıynsha aýa gazdanýyn qadaǵalaıtyn 4 saraptaý beketi bar. Málimetter onlaın rejiminde Atyraý qalasyndaǵy Qazgıdromet mekemesine jiberiledi.
Osylaısha, munaı óńdeý úderisiniń tıimdiligin arttyrý, Eýro-5 standartyna sáıkes keletin sapaly motor otyndaryn óndirý, jylyna 1 700 myń tonnadan astam joǵary oktandy benzın shyǵarý, munaı hımııasy úshin negizgi shıkizat – benzol men paraksılol óndirisiniń qolǵa alynýy Qazaqstannyń ishki suranysyn qanaǵattandyryp qana qoımaı, ekologııalyq mindetterdi de ońynan sheshpek.
Lev GÝZIKOV.
ATYRAÝ.