Tarıhı sammıt taǵylymy

Qazaqstan – 2010 jyly eýropalyq uıymda tóraǵalyq etken postkeńestik keńistiktegi tuńǵysh memleket, Ortalyq Azııanyń birinshi ókili jáne alǵashqy musylman eli boldy. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýiniń bastamashysy – Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nur­sultan Nazarbaev. Qazaqstannyń 57 memlekettiń ba­syn biriktirip otyrǵan irgeli uıym – Eýropadaǵy qaýipsizdik jəne ynty­maq­tastyq uıymyna tóraǵalyq etýi elimiz­diń halyqaralyq qoǵamdastyq aldyn­daǵy bedelin ósirip, álem elderimen serik­tes­tigine serpin bergeni anyq. Elimiz tóra­ǵalyq etken kezeńniń nátıjeli belesi dep EQYU-nyń onjyldyq úzilisten keıingi basqosýy – Astana sammıtin aıtýǵa bolady. Oǵan deıin joǵary deńgeıdegi kezdesý 1999 jyly Ystanbulda ótken bolatyn. Osylaısha tuńǵysh ret Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń sammıti Ortalyq Azııadaǵy elde ótken-di. Sammıt barysynda EQYU-ǵa múshe jáne áriptes 68 eldiń resmı delegasııalarynyń basshylary Eýrazııadaǵy qaýipsizdiktiń qaterleri men synaqtaryn talqylap, uıymnyń qyzmetin jetildirý joldaryn sóz etti. Basqosý nátıjesinde «Qaýipsizdik qaýymdastyǵyna aparar jolda» atty Astana deklarasııasy qabyldanyp, uıymǵa múshe-memleketter EQYU-nyń qaýipsizdikke qatysty ustanymyn aıqyndaǵan edi.

Elbasynyń halyqaralyq konfe­ren­sııaǵa qatysýshylarǵa arnalǵan qut­tyq­taý sózin Tuńǵysh Prezıdenttiń keńes­shisi Ádil Tursynov oqyp berdi. «Elor­dada 2010 jyly jeltoqsanda ótken Eý­ro­padaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymy sammıtiniń 10 jyldyǵyna ar­nal­ǵan halyqaralyq konferensııanyń qatysýshylaryna ystyq yqylasymdy bildiremin. Atalǵan joǵarǵy deńgeıdegi sammıt Eýropa, Ortalyq Azııa jáne Sol­tús­tik Amerıkadaǵy 57 memleketti biriktire­tin iri ári mańyzdy transkontı­nentaldy uıym – EQYU-daǵy Qazaq­stan Res­pýblıkasy tóraǵalyǵynyń asa aıtýly oqıǵasynyń biri boldy. О́z­deri­ńiz biletindeı, Uly dala eli – postke­ńistikte EQYU-ny basqarý mártebe­sine ıe bolǵan alǵashqy memleket. Ádi­letti de ornyqty álemdi, sondaı-aq Atlant muhıtynan Tynyq muhıtyna, Sol­tústik Muzdy muhıttan Úndi muhı­tyna deıingi «tórt muhıt» keńistigin­degi strategııalyq turaqtylyq pen qaýip­siz­dikti qalyptastyrý isinde Qazaqstannyń tóraǵalyǵy men EQYU-nyń Astana sammıti óz qundylyǵyn joǵaltpaıtynyna senimdimin», degen Nursultan Nazarbaev óz quttyqtaýynda.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileý­berdi óz sózinde Qazaqstan men EQYU-nyń ózara seriktestigindegi basty basym­dyqtardy atap ótip, bizdiń eldiń 2020 jyly Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńeske (AО́SShK) tóraǵalyq etkenin eske saldy.

«Biz EQYU men AО́SShK arasynda táji­rıbelik yntymaqtastyqty ornatý úshin járdemdesýge daıynbyz, óıtkeni bul eki alań Eýrazııanyń negizgi másele­lerin sheshýde birdeı maqsattar qoıyp, uqsas tásilderge súıenedi. Osyǵan baıla­nysty áriptesterimizdi AО́SShK pen EQYU dıalogynyń, sondaı-aq AО́SShK-ni Azııadaǵy qaýipsizdik jáne damý uıymyna aýystyrý ıdeıasyn qoldaýǵa shaqyramyz. Astana sammıtiniń negizgi taqyryptary – Eýroatlantıkalyq jáne Eýrazııalyq keńistiktegi dıalog pen turaqty qaýipsizdik máseleleri, Aýǵanstan máselesi, «qatyp qalǵan» qaqtyǵystardy sheshý búgingi kúnge deıin ózekti», dedi Muhtar Tileýberdi.

Konferensııanyń moderatory bolǵan Elbasy kitaphanasynyń dırektory Ba­qytjan Temirbolat el Táýelsizdiginiń mereıtoılyq 30 jyldyǵynda Qazaqstan el basqarýda jáne kúndelikti ómirde de­mo­kratııa qaǵıdalaryn berik ustanyp kele jat­qanyn málimdedi. «Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev demokratııany odan ári damytýǵa baǵyttalǵan jańa saıası re­formalardyń úsh iri paketine basta­ma­shylyq etti. Qazirdiń ózinde Memleket bas­shysynyń birqatar bastamasy zań deń­geıinde bekitilip, qoldanysqa endi. Bul – osy­dan birneshe jyl buryn bastalǵan demo­kratııa jolyndaǵy áreketterdi Qa­zaq­­stan basshylyǵynyń jańa legi jal­ǵas­tyryp jatqanynyń dáleli. Árıne, alda áli de kóp jumys kútip tur, bi­raq biz­diń EQYU-men baılanysy­myz bu­ryn­­ǵydaı Qazaqstannyń ilgerileýine ǵa­na emes, EQYU-nyń damýyna, son­daı-aq Eýrazııalyq keńistiktegi qa­ýip­­siz­dikti nyǵaıtýǵa da oń yqpal etetinine senimdimin», dep atap ótti Baqyt­jan Temirbolat.

Alqaly jıyn barysynda arnaıy da­ıyn­dalǵan qysqametrajdy beınefı­lm kórsetildi. Onda Elbasy Nursul­tan Nazarbaev pen jetekshi saıası kósh­bas­shylardyń EQYU sammıtin ótkizýge daıyn­dyq barysy kórsetilgen jáne sol jyl­dardaǵy resmı hronıkanyń kadrlary­nan tys qalǵan uıymǵa qaty­sýshy elder arasyndaǵy kúrdeli dıplo­ma­tııalyq kelis­sózder týraly estelikter ortaǵa salynǵan.

Sondaı-aq EQYU-nyń qazirgi tór­aǵasy, Shvesııa Koroldiginiń Syrtqy ister mınıstri Ann Lınde men EQYU-nyń Bas hatshysy Helga Shmıd beınekonferensııa baılanysy arqyly sóz arnady.

Qatysýshylar aldynda baıandama ja­saǵandar qatarynda EQYU-nyń buryn­ǵy tóraǵasy (2010 j.) Qanat Saýda­baev, Ha­lyqaralyq qylmystyq sot­tyń sýdıasy, EQYU-nyń bas hatshysy bol­ǵan (2005-2011) Mark Perren de Brısham­bo, belgili memleket jáne qoǵam qaırat­keri Qýanysh Sultanov, jaqynda taǵaıyn­dalǵan EQYU-nyń Az ulttar isteri jó­nindegi Joǵarǵy komıssary Qaırat Ábdi­rah­manov, 2014-2018 jyldary EQYU Adam saýdasyna qarsy kúres jóninde­gi arnaıy ókili men úılestirýshisi bolǵan Má­dına Jarbosynova, Qazaqstan Respýblı­kasynyń Vena qalasyndaǵy halyqaralyq uıymdar janyndaǵy Tu­raqty ókili Qaı­rat Omarov, EQYU baǵ­­dar­lamalary keń­sesiniń basshysy Derd Sabo jáne ózge de bilikti ha­lyq­­aralyq jáne otandyq sarapshylar boldy.

Konferensııaǵa qatysýshylar EQYU men onyń qurylymdary uıymǵa múshe el­der qazirgi ózekti máseleler men syn-qaterlerdi jeńý jolynda bel­sendi ári jan-jaqty zerttelgen sharalar qa­byldaýy kerek degen ortaq uıǵarymǵa keldi.