Tehnologııanyń qaryshtap damyǵan zamanynda áleýmettik jeliler bılik basyndaǵy tulǵalardy halyqqa jaqyndata túskeni anyq. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqpen baılanys quralyn ózi qoldanyp qana qoımaı, memlekettik qyzmetshilerge halyqpen jaqyn bolýdy tapsyryp, zamanaýı kommýnıkasııa quraldaryn keńinen qoldanýǵa keńes bergen-di.
Halyqtyń máselesi kún tártibinen túspeıdi
Ár óńirdegi túrli deńgeıdegi ákimder men basqarma basshylary áleýmettik jelilerge jappaı tirkelgeni belgili. Tipti, tikeleı efırde halyqpen tildeskenderi de boldy. Dese de, kóbi áli kúnge deıin áleýmettik jeliniń shekten tys ashyqtyǵynan jasqanatyn sekildi.
Osydan eki jylǵa jýyq ýaqyt buryn Q.Toqaev Twitter paraqshasynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Temir joldy jaǵalap top bala júr» maqalasyna nazar aýdarǵan-dy. Prezıdent «Sekseýil kentinde 360 bala kúndelikti mektepke barý úshin 13 relsti kesip ótetinin oqydym. Bul – óte ózekti másele. Ony sheshý úshin Úkimet naqty sharalar qabyldaýy qajet» degen qysqasha jazba jarııalady. Nátıjesinde, Qyzylorda oblysynyń Sekseýil kentinde bastalǵan 300 balaǵa arnalǵan mektep qurylysy aıaqtalyp qaldy.
Bıylǵy oqý jylynda tapsyrylýy tıis mekteptiń ashylýy pandemııaǵa baılanysty toqtap tur. Sheneýnikter Prezıdenttiń baqylaýyna alynǵan bul óńirde tozyǵy jetken aýrýhananyń da baryn eskerse kerek, mekteppen qatar jańa aýrýhana qurylysyna da kirisken. Byltyr aıaqtalady degen qurylys jumystary baıaý júrip jatqanǵa uqsaıdy. Muny jaqynda óńir basshysy halyqqa esep berý kezdesýinde rastap, aýrýhanany bıyl qalaıda iske qosatynyn málimdedi.
Elimizdiń shyǵys óńirinde Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin «Qyzyl tý» ótkeli jurtty ábden áýre-sarsańǵa salǵany belgili. Bul másele de Prezıdent nazarynan tys qalǵan joq. «Egemen Qazaqstan» gazetine jarııalanǵan maqaladan keıin ol Úkimetke Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdigimen birge Buqtyrma sý qoımasyna kópir salý úshin qarjy bólý máselesin qarastyrýdy tapsyrdy. Jaqynda shalǵaıda jatqan aýdandardy oblys ortalyǵymen baılanystyratyn Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópirdiń qurylysy bastalatyny málim boldy. Halyqtyń elý jyl kútken armany oryndalatyn kún de alys emes.
Q.Toqaevtyń áleýmettik jeliler arqyly eldiń tynys-tirshiliginen jan-jaqty habardar bolyp otyrýy qyzmetiniń ajyramas bóligine aınaldy. Qoǵamda qyzý talqylanyp jatqan «Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly» zań jobasy da Memleket basshysynyń nazarynan tys qalǵan joq. Jaýapty organdarǵa joba normalaryn muqııat qarap, barlyq pikirdi eskerý tapsyryldy. Osy sekildi mysaldar Prezıdenttiń eki jylǵa jýyq tájirıbesinde jeterlik.
Memleket basshysynyń baspasóz hatshysy Berik Ýálı «Egemen Qazaqstan»-ǵa bergen suhbatynda Qasym-Jomart Kemelulynyń áleýmettik jeli arqyly tapsyrma berýdi qolaıly sanaıtynyn aıtqan edi. «Bul – Prezıdenttiń qoǵamdaǵy bolyp jatqan ár problemany estip, bilip, kórip otyrǵanynyń belgisi. Mundaı jumys stıli ýaqyt únemdeý turǵysynan óte tıimdi ekenin kórsetti. Sebebi berilgen tapsyrmalar der kezinde nazarǵa alynyp, tıisti sheshimin tabady», dedi B.Ýálı.
Qazaqstan Prezıdenti halyqty tolǵandyrǵan kez kelgen máseleniń nazardan tys qalmaıtynyn aıtyp, olardyń kún tártibinen túspeıtinin isimen dáleldep te júr.
О́rkenıet ólshemi
Prezıdent tapsyrmalaryna oralatyn bolsaq, osyǵan deıin saıası reformalardyń eki paketi usynylǵan edi. Reformalardyń alǵashqy paketi 2019 jyly 20 jeltoqsanda tanystyrylyp, ol arqyly partııany tirkeý jeńildep, áıelder men jastarǵa 30 paıyzdyq kvota berildi. Parlamenttik oppozısııa ınstıtýty engizildi. Qylmystyq kodekstiń 130-babyn dekrımınalızasııalaý jáne 174-babyn izgilendirý iske asty. Mıtıngiler týraly zań qabyldandy. Saıası reformalardyń ekinshi paketin Memleket basshysy 2020 jyly 1 qyrkúıekte jarııa etti. Prezıdent aýyl ákimderin saılaý keregin aıtty. Sondaı-aq onlaın-petısııalar úshin biryńǵaı ınstıtýt qurýdy tapsyrdy. Azaptaýǵa, adam saýdasyna qarsy is-qımyl jáne azamattardy kıberbuzýshylyqtan qorǵaý úshin zańnamany jetildirý keregin jetkizdi.
Degenmen keıbir máseleler áli de oryndalmaı kele jatqanyn baıqaýǵa bolady. Máselen, Prezıdent Ulttyq keńestiń ekinshi otyrysynda osydan bir jyl buryn aýylsharýashylyq jerlerin tıimdi paıdalaný máselesin kótergen edi. Alaıda jergilikti bılik ókilderi jaǵdaıdy áli de ıgere almaı keledi. Nátıjesinde, Memleket basshysy jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda jaıylymdar máselesine arnaıy toqtaldy. Parlament Májilisiniń VI shaqyrylym depýtaty Jeksenbaı̆ Dúısebaev «Jaıylymdar týraly» zańda kórsetilgen normalar saqtalǵanda mundaı másele týyndamas edi degen pikirde. Ol zań boıynsha maly joq sharýashylyqtardyń jaıylymdyq jerin tartyp alýǵa bolatynyn, al jergilikti atqarýshy organ qujatqa pysqyryp ta qaramaıtynyn aıtady. Jalpy, qordalanǵan máselelerdiń keıbiri osy sekildi bıliktiń shara qoldanbaýynan týyndaýy ǵajap emes. Quqyqtyq negiz bar, alaıda oryndaýshylar oǵan mán bermeıdi.
Bilim berý salasynda da biraz ózgerister boldy. Prezıdent bastamalarynyń birqatary birden kúshine ense, keıbir uzaq merzimdi jobalar endi júzege aspaq. Memleket basshysy 2025 jylǵa deıin 650 myńnan asa oryndy qamtıtyn 800 mektep, aýyldaǵy keıbir mektepter úshin 114 ınternat, 700-den asa sport zalyn salý, mektepterdi beınebaqylaý júıesimen jabdyqtap, balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, zamanaýı sanıtarlyq talaptarǵa saı jaǵdaı jasaý, bes jyl ishinde kemi 90 myń orynǵa arnalǵan jataqhana salý sekildi máselelerdi kóterdi. Bul josparlardy júzege asyrý úshin bilim berý salasy úlken ózgeristerdi qajet etetini sózsiz. Odan bólek Q.Toqaevtyń bolashaq pedagogterdiń shákirtaqysyn 26 myń teńgeden 42 myń teńgege deıin kóterý, doktoranttardyń stıpendııasyn 150 myń teńgege deıin kóbeıtý sekildi tapsyrmalary qyrkúıekten bastap júzege asa bastaǵanyn aıta ketken jón. Degenmen jyl saıyn kemi 100 ǵalymnyń álemniń jetekshi ǵylymı ortalyqtarynda ǵylymı taǵylymdamadan ótýine qarjy bólý máselesi pandemııaǵa baılanysty turalap qalǵanǵa uqsaıdy. Ulttyq ýnıversıtetterdiń doktoranttary sheteldik taǵylymdamaǵa shyǵýǵa ruqsat ala almaı áýrege túsip júr.
Bıylǵy jaqsy jańalyqtarynyń biri – azamattardyń zeınetaqy jınaǵyn turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa qoldana alýy boldy. Kópten beri talqylanyp kelgen bastamanyń nátıjesinde 18 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha BJZQ-ǵa 142 951 ótinish kelip túsken eken. Onyń ishinde jalpy somasy 520 mlrd teńge bolatyn 96 602 adamnyń ótinishi qabyldanǵan. Qarjy azamattardyń arnaıy shotyna jiberilgen. Baspanaly bolýdy qalaǵan azamattardyń úmiti artynsha sý sepkendeı seıildi. О́ıtkeni zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin qoldanýǵa bolatyny týraly habardan keıin elde baspana baǵasy óse bastaǵan. Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Serik Jumanǵarınniń aıtýynsha, 2020 jylǵy qyrkúıekten bastap 2021 jylǵy qańtar aralyǵyndaǵy kezeńde bastapqy turǵyn úı naryǵyndaǵy baǵalar 5 paıyzǵa ósken. Al 2019 jáne 2020 jyldardyń dál osyndaı kezeńinde bul kórsetkish 3 paıyzdan aspaǵan. Maman muny suranystyń kúrt artýymen baılanystyryp otyr. El Prezıdenti Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda osy máselege qatysty tapsyrma berdi. Prezıdenttiń pikirinshe, memlekettik organdar turǵyndar men qurylys kompanııalarynyń basshylaryna túsindirme jumystaryn júrgizip, naryqtaǵy alyp-satarlyq operasııalarǵa shekteý qoıýy kerek. Úkimetke eki apta ishinde turǵyn úı saıasatyn jetildirý boıynsha jańa usynystar toptamasyn engizý týraly tapsyrma berilgen-di.
Osyǵan oraı kúni keshe Úkimet otyrysynda eldegi turǵyn úı saıasatyna jańa tásilder engizý máselesi qaralyp, birqatar sharalar usynyldy. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı saıasatyn reformalaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń tujyrymdamasy daıyndalǵanyn málimdedi.
Memleket basshysynyń eki jylǵa jýyq ýaqyt ishinde atqarǵan qyzmeti Qazaqstandy dáýletti de demokratııalyq elderdiń qatarynan kórinýge jasalyp jatqan qadam dep baǵalaýǵa bolady. Qasym-Jomart Kemeluly qabyldaǵan parasatty sheshimderinen órkenıet ólshemi menmundalaıtyny anyq.
Bozjyra: kúdik pen úmit
«Tabıǵatty qorǵaý – memlekettik mańyzy zor is» dep atap ótken Qasym-Jomart Toqaevtyń qorshaǵan ortany qorǵaý salasyna aıryqsha kóńil bóletini belgili. Osyǵan deıin Memleket basshysy qoǵamda qyzý talqyǵa túsken Kókjaılaý kýrortynyń qurylysyna, aǵashtardy otaýǵa, Kóbeıtuzdyń lastanýyna, Bozjyradaǵy qonaqúı qurylysyna qatysty ustanymyn naqty kórsetken edi.
Prezıdent 2019 jyly Almatynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý máseleleri jónindegi keńeste óńirdiń ekologııalyq ahýalyna alańdaıtynyn baıqatqan. Alma aǵashtaryn aıaýsyz otaýǵa jol bergen shendilerdi synap, Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Erlan Qojaǵapanovqa «Kóktóbe» jartastarynda bolǵan kóshetterdi laqtyryp tastaý deregine qatysty sógis te jarııalaǵan bolatyn. Sol jıynda Almatynyń áıgili aportyn jańǵyrtýdy tapsyrǵan. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, 2012-2018 jyldar aralyǵynda 728,8 gektar jerge aport sortyn otyrǵyzǵan 214 sharýashylyqqa jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen 670,4 mln teńge sýbsıdııa berilgen eken. Nátıjesinde, «Aport» almasy baǵynyń kólemi 2000 ga jetse, al kóshet sany 416 myń danany quraǵan.
Odan bólek Memleket basshysy osy jıynda ekologtardyń pikirin alǵa tarta otyryp, Kókjaılaýda taý-shańǵy kýrortyn salý jobasymen aınalysýǵa tyıym saldy. Osylaısha birneshe jylǵa sozylǵan daýly máseleniń núktesin Prezıdent qoıǵan. Azamattardyń tabıǵı demalys oryndaryndaǵy jappaı mádenıetsizdigi de elimizdegi jıi aıtylatyn syndardyń birine aınaldy. Pandemııa kezinde Aqmola oblysyndaǵy Kóbeıtuz kóline aǵylǵan kelýshilerdiń áreketteri jurtshylyqty ashýǵa býlyqtyrdy deýge de bolar. Osyǵan baılanysty Q.Toqaev bul oqıǵanyń óskeleń urpaqqa júrgiziletin ekologııalyq aǵartý jumystarynyń túıtkilderin ashyp berip, bilim, ekologııa, aqparat mınıstrlikterine bul máseleni jumystarynyń basym baǵyty retinde qarastyrýy kerek ekeni aıtyldy. Prezıdenttiń baspasóz hatshysy Berik Ýálı óz suhbatynda Memleket basshysy ekologııalyq aǵartý jumystaryna erekshe mán beretinin atap ótken-di.
Jaqynda qoǵamdy dúrliktirgen taǵy bir másele – Mańǵystaý oblysyndaǵy Bozjyra qoryǵy aýmaǵyndaǵy qonaqúıdiń qurylysy bolǵan. Prezıdent halyqtyń qarsylyǵyn týdyrǵan jobany qaıta qaraý jóninde tapsyrma berdi. Alaıda Bozjyranyń jyry áli de taýsylar emes. Memleket basshysynyń bul tapsyrmasy qanshalyqty oryndalatyny bolashaqtyń enshisinde, áli kúnge ınvestorlar bir jaq, jergilikti halyq bir jaq bolyp, máseleniń túıini tolyqqandy tarqatylmaı tur.
Jaqynda ǵana Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Q.Toqaev ekologııa máselesi Úkimet pen qoǵamnyń udaıy baqylaýynda bolýy kerek ekenin taǵy da aıtty. Ekologııa salasynda atqarylyp jatqan jumystardyń barysy men tıimdiligin qoǵamdyq baqylaýda ustaý qajettiligi de kóterildi. Bul maqsatta ınteraktıvti karta daıyndalatyn bolady. Sondaı-aq Prezıdent Úkimetke 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasyn ázirleýdi tapsyrdy.
El Prezıdentiniń halyqty alańdatqan máseleni sheshý joldaryn tabýdy tapsyrýy jumystyń jartysy ǵana bolsa, onyń oryndalýy men júzege asýy kelesi túıtkildi másele. Baıqaǵanymyzdaı, Úkimet pen jergilikti atqarýshy bılik óz mindetterin árdaıym ýaqtyly ári tıimdi oryndaı bermeıtini kózge uryp turady. Bul rette memlekettik basqarý júıesiniń úılesimdi jumys atqarýy tabandy eńbek pen ózgeristi qajet etedi.